قاب مهاربند واگرا + تیر پیوند از صفر تا صد در یک مقاله

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

آیا تا به حال در مورد مهاربند واگرا شنیده‌اید؟! آیا می‌دانید این بادبند انواع مختلفی دارد؟! به عنوان یک مهندس عمران باید دانش کافی در مورد این نوع مهاربند داشته باشید! قاب مهاربندی شده واگرا ( EBF ) یکی از سیستم‌های مناسب باربر جانبی در اسکلت فولادی محسوب می‌شود. قاب مهاربند واگرا نقش مهمی جهت جذب و استهلاک انرژی دارد، به همین دلیل در طراحی و اجرای آن باید دقت بالایی صورت گیرد. در این مقاله به شرح تمامی جزئیات و نکات مربوط به بادبند واگرا و تیر پیوند پرداخته‌ایم. تا انتهای آن با ما همراه باشید تا با دست پر از آکادمی عمران خارج شوید!

آنچه در این مقاله می آموزید:

تعریف مهاربند های واگرا 

اجزای بادبند واگرا

رفتار قاب مهاربندی شده واگرا ( EBF )

جزئیات تیر پیوند در مهاربند واگرا

اتصال تیر پیوند به ستون در مهاربند واگرا

تغییر شکل مهاربند واگرا

محدودیت های تیر پیوند

ناحیه حفاظت شده در قاب مهاربندی واگرا

تعریف مهاربند های واگرا 

در قاب مهاربندی شده واگرا ، اتصال مهاربندها به تیر است. اتصال مهاربندها به تیر در بادبند واگرا به دو شکل زیر است:

با فاصله کمی از یکدیگر روی محور طولی تیر 

با فاصله کمی از گره اتصال تیر به ستون

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

در این قاب ها، نیروهای جانبی به صورت ترکیبی از دو مکانیزم‌ زیر تحمل می‌شوند:

کنش خمشی – برشی تیرها و ستون های دهانه مهاربندی شده 

عملکرد کششی – فشاری مهاربندی ها  

از بین سیستم‌های باربر جانبی لرزه‌ای، قاب های خمشی خصوصا قاب خمشی ویژه را می‌توان به عنوان یک سیستم باربر لرزه‌ای که شکل‌پذیری زیاد و سختی کم دارد، نام برد.

از طرف دیگر قاب های مهاربندی شده همگرا، هر چند سختی زیاد و مناسب دارند اما شکل‌پذیری قابل ملاحظه‌ای ندارند.

سیستم قاب مهاربندی شده واگرا در واقع ترکیبی مناسب از قاب های خمشی و مهاربند همگرا بوده که هر دو خاصیت سختی و شکل‌پذیری را با هم دارد.

در مورد مهاربند همگرا به طور کامل در مقاله مهاربند همگرا چیست ؟| تمام نکات انواع بادبند همگرا صحبت کردیم.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

سیستم قاب مهاربندی شده واگرا نسبتا جدید است. 

قاب مهاربندی شده واگرا برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ در ژاپن با هدف دارا بودن هر دو ویژگی قاب های خمشی (قابلیت شکل پذیری زیاد) و قاب مهاربندی شده همگرا (داشتن سختی زیاد) مورد استفاده قرار گرفت.

تحقیقات گسترده پوپوف در دانشگاه برکلی آمریکا در سال‌های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۲، مزیت‌های فراوان این قاب مهربندی را نشان داد که استفاده از این سیستم باربر جانبی لرزه‌ای را مرسوم کرد.

پژوهش‌های انجام شده در این خصوص منجر به تدوین ضوابط طراحی این گونه قاب ها در آیین نامه های طراحی نظیر UBC و AISC شد.

برای اینکه در مورد مهاربندها و نحوه اجرا آن بیشتر بدانید به مقالات صفر تا صد سیستم قاب مهاربندی شده و انواع آن و نحوه اجرای بادبند در اسکلت فلزی از صفر تا صد حتما سر بزنید.

 

آموزش‌های اجرایی ساختمان

آموزش‌های فراتر از کاربردی

به جمع حرفه‌ای‌ها بپیوندید!

کلیک کنید

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید

 

اجزای بادبند واگرا

هر قاب مهاربندی شده واگرا از چهار عضو اصلی بدین شرح تشکیل می‌شود.

۱) تیر پیوند که با طول e در شکل اول مشخص شده است.

۲) تیر خارج پیوند

۳) مهاربند

۴) ستون

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

تیر پیوند نقش اساسی در جذب و استهلاک انرژی القایی ناشی از زلزله را ایفا می‌‌کند. 

در قاب مهاربندی شده واگرا ، تیر پیوند قسمتی از طول تیر است که بین دو مهاربند یا بین مهار بند و ستون قرار می‌گیرد.

این خروج از مرکریت (e)، آزادی عمل بالایی را به معماران در اجرای طرح‌ها می‌دهد.

تیر پیوند مانند فیوز عمل می‌کند و با رفتار شکل پذیر خود دو خاصیت زیر را ایجاد می‌کند:

ضریب رفتار R را در سیستم باربر جانبی لرزه‌ای افزایش می‌دهد.

نیروهای طراحی در سایر اعضا (تیر خارج پیوند، مهاربندها و ستون ها) توسط تیر پیوند تعیین می‌شود.

 

رفتار تیر پیوند به طول آن (e) بستگی دارد.

برای طول‌های کوتاه رفتار برشی

برای طول‌های متوسط  رفتار برشی – خمشی 

برای طول‌های بلند  رفتار خمشی

در قاب مهاربندی شده واگرا جزئیات‌ تیر پیوند و تناسب‌بندی سایر اعضا باید به گونه‌ای انجام شود تا شکل‌پذیری مناسب آن تأمین شود.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

رفتار قاب مهاربندی شده واگرا ( EBF )

در قاب مهاربندی شده واگرا ( Eccentrically Braced Frames )، انتقال نیروهای ایجاد شده در مهاربندها به ستون ها و مهاربندهای مجاور از طریق رفتار برشی و خمشی تیرهای پیوند انجام می‌گیرد.

عضو اصلی و شکل‌پذیر در بادبند واگرا ، تیر پیوند است که رفتار شکل‌پذیر آن با طول e کنترل و هدایت می‌شود.

تیرهای پیوند با رفتار شکل‌پذیر و پایدار خود به عنوان فیوز، به صورت یک عضو تغییر مکان – کنترل (DC) به گونه‌ای جزئیات‌بندی می‌شوند تا انرژی القایی ناشی از زلزله را در سازه جذب و مستهلک کنند.

سایر اعضای قاب نظیر ستون ها، مهاربندها و تیرهای خارج از ناحیه پیوند به عنوان اعضای نیرو – کنترل (FC) در محدوده الاستیک رفتار کرده و نیروهای طراحی آن‌ها متاثر از نیروهای ایجاد شده در تیر پیوند است.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

جزئیات تیر پیوند

در قاب مهاربندی شده واگرا ، تیرهای پیوند نقش عضو شکل پذیر را ایفا می‌کنند و عموما برش تیرهای پیوند به عنوان مؤلفه شکل‌پذیر در نظر گرفته می‌شوند. تیرهای پیوند باید شرایط مقاطع فشرده لرزه‌ای را برآورده کنند.

پژوهشگران متعددی از جمله کسائی و پوپوف تعبیه تقویت‌های میانی در جان تیرهای پیوند را در محل مهاربندها (انتهای تیرهای پیوند) ضروری می‌دانند.

در شکل بالا نمونه‌ای از تقویت‌های میانی در جان تیر پیوند را مشاهده می‌کنید.

 

اتصال تیر پیوند به ستون

در مواردی که تیرهای پیوند در مجاورت ستون قرار می‌گیرند (مانند شکل زیر) اتصال تیر پیوند به ستون باید از نوع خمشی باشد.

این امر به دلیل این است تیر پیوند جهت تجربه تغییر شکل‌های غیرارتجاعی بزرگ، باید لنگر خمشی در دو انتهای خود را تحمل و منتقل کند.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

از این رو آرایش‌هایی نظیر شکل زیر که تیرهای پیوند در وسط دهانه قرار دارند به منظور اجتناب از اتصال خمشی تیر به ستون مطلوب‌تر است.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

تحقیقات انجام گرفته در پی زلزله سال ۱۹۹۴ نورث ریج نشان داد که اتصالات تیرهای پیوند به ستون ها به ویژه برای تیرهای پیوند بلند (دارای رفتار خمشی) در معرض شکست‌های ترد مانند اتصالات در قاب های خمشی قرار گرفتند.

هنگامی که از اتصالات تقویت شده مانند صفحات روسری و زیرسری برای اتصال خمشی تیر پیوند به ستون استفاده می‌شود، امکان وقوع تسلیم در طول تقویت شده وجود ندارد. 

به همین دلیل در چنین شرایطی آیین نامه های طراحی، طول تیرهای پیوند را از انتهای اتصال تقویت شده تا محل اتصال مهاربند در نظر می‌گیرند.

 قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

در مقاله جزئیات اتصال بادبند به تیر و ستون در یک مقاله به طور کامل در مورد ضوابط اتصال بادبند به تیر و ستون صحبت کردیم.

 

تغییر شکل مهاربند واگرا

در یک قاب مهاربندی شده واگرا ، وظیفه جذب و استهلاک انرژی زلزله به عهده تیرهای پیوند است.

تیرهای پیوند به عنوان یک عضو تغییر مکان-کنترل باید به صورت ضعیف‌ترین قسمت قاب طراحی شود.

سایر اعضای قاب نظیر ستون ها، مهاربندی ها، تیرهای خارج از پیوند و اتصالات باید به صورت اعضای نیرو-کنترل در محدوده ارتجاعی باقی بمانند.

به بیان دیگر طراحی سایر اعضای قاب مهاربند واگرا باید تحت فرمان تیرهای پیوند و قوی‌تر از آن صورت گیرد.

در انتقال نیرو از تیر پیوند به سایر اعضای قاب باید اثرات تنش تسلیم مورد انتظار و سختی کرنشی در نظر گرفته شود تا اطمینان حاصل شود که تغییر شکل‌های فراارتجاعی تنها در تیر پیوند رخ می‌دهد و دیگر اعضا وارد محدوده غیر خطی نمی‌شوند.

در شکل زیر مکانیزم‌های تسلیم هدف در سه سیستم سازه‌ای قاب خمشی، قاب مهاربندی شده واگرا و قاب مهاربندی همگرا نشان داده شده است.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

در شکل زیر دیاگرام‌های نیروی برشی، لنگر خمشی و نیروی محوری برای دو پیکربندی متداول قاب مهاربندی واگرا تحت بار جانبی نشان داده شده است.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

می‌بینید که در حالتی که تیر پیوند در وسط قرار گرفته است، نیروی محوری تیر پیوند صفر بوده و باعث شده از ظرفیت کامل تیر استفاده شود.

هم چنین دیاگرام برش در تیرهای پیوند در هر دو پیکربندی یکنواخت است که این یکنواختی برش در مقایسه با دیاگرام خطی لنگر خمشی باعث تسلیم یکنواخت تیرهای پیوند در برش می‌شود.

ولی اگر تیر پیوند بخواهد در خمش جاری شود، دیگر دیاگرام لنگر یکنواخت نبوده و در ابتدا و انتهای تیر پیوند حداکثر مقدار را دارد که باعث می‌شود نواحی وسط تیر پیوند ارتجاعی باقی بمانند.

به همین سبب توصیه می‌شود تیر پیوند در برش جاری شود تا از ‌بیش‌ترین ظرفیت تیر پیوند جهت اتلاف انرژی استفاده شود.

 

محدودیت های تیر پیوند

در مهاربند واگرا ، تیرهای پیوند به عنوان فیوز باید دارای مقطع از نوع فشرده لرزه‌ای با شکل‌پذیری زیاد باشند تا کمانش موضعی بتواند به مرحله تسلیم برسد و در برابر بارهای چرخه‌ای همچنان تغییر شکل دهد.

هرگونه وصله در تیرهای پیوند ممنوع است. همچنین جان تیرهای پیوند باید از یک ورق تک بدون هر گونه ورق مضاعف در نظر گرفته شود و هیچ بازشویی در آن ایجاد نشود، زیرا استفاده از سوراخ در جان تیرهای پیوند باعث ضعیف شدن تیر در برش شده و امکان تشکیل مفصل پلاستیک برشی در پیوند عملا از بین می‌رود.

تیرهای پیوند باید از نوع I شکل نورد شده یا ساخته شده از ورق یا از نوع قوطی ساخته شده از ورق باشد.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

ناحیه حفاظت شده در قاب مهاربندی شده واگرا

ناحیه حفاظت شده در یک عضو از سازه، به ناحیه‌ای می‌گویند که انتظار می‌رود در آن جا مفصل پلاستیک تشکیل شود.

نظر به حساسیت و اهمیت این ناحیه در حرکات رفت و برگشتی سازه، این محل باید از هر گونه عملیاتی که شرایط ایجاد و تجربه تغییر شکل‌های فراارتجاعی پایدار را مختل می کنند، زدوده شود.

ناحیه حفاظت شده مربوط به عضو فیوز در سیستم باربر جانبی است. در بادبند واگرا ، تیر پیوند به عنوان ناحیه حفاظت شده تلقی می‌شود. 

باید توجه داشت که هر گونه دخل و تصرف هر چند در جهت افزایش ابعاد مقطع، به کارگیری مصالح با مقاومت بیشتر، وسایل کمکی نصب و برشگیر در این ناحیه ممنوع است.

هیچ گونه جوشکاری در این ناحیه به جز برای اتصال ورق های سخت کننده مجاز نیست.

قاب مهاربندی شده واگرا ، مهاربند واگرا ، بادبند واگرا ، تیر پیوند

امیدواریم در پایان این مقاله به جواب تمام سوال‌های خود در مورد مهاربند واگرا (یا بادبند واگرا ) رسیده باشید و از اینکه تا پایان مقاله با ما همراه بودید، تشکر می‌کنیم. نظرات و تجربیات خود را در مورد این مقاله با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *