میلگرد رکابی چیست؟ کاربرد، ضوابط اجرا و مزایای آن + فیلم آموزشی

میلگرد رکابی یکی از اجزای مهم آرماتوربندی سازه‌های بتنی است، اما بسیاری از افراد با کاربرد، نحوه اجرا و ضوابط آن آشنایی کافی ندارند. اگر می‌خواهید بدانید میلگرد رکابی چیست، کاربرد میلگرد رکابی در کدام بخش‌های سازه است و در اجرای آن چه نکاتی باید رعایت شود، در این مقاله از آکادمی عمران به همه این موارد می‌پردازیم.

برای آشنایی بهتر با میلگرد رکابی، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا فیلم زیر را مشاهده کنید. این ویدئو بخشی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که جزئیات ساختمان‌سازی را از صفر تا صد آموزش می‌دهد.

میلگرد رکابی چیست؟

میلگرد رکابی یا آرماتور رکابی نوعی میلگرد خم‌شده به شکل U است که برای مهار و ثابت نگه داشتن آرماتورهای طولی و ایجاد اتصال مناسب بین میلگردها در اعضای بتنی به کار می‌رود. این آرماتور که با نام میلگرد U شکل یا میلگرد یو نیز شناخته می‌شود، نقش مهمی در حفظ آرایش صحیح میلگردها هنگام آرماتوربندی و بتن‌ریزی دارد و در بخش‌هایی مانند دیوار برشی، فونداسیون، تیر و سایر المان‌های بتنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

شکل میلگرد رکابی و نحوه خم آن

همان‌طور که از نام آن پیداست، این میلگرد معمولا به شکل U ساخته می‌شود؛ اما ابعاد، طول ساق‌ها و زاویه خم آن با توجه به نقشه‌های اجرایی و محل استفاده در سازه تعیین می‌شود. در اغلب پروژه‌ها نیز آرماتوربند با خم کردن میلگرد ساده یا آجدار، شکل موردنیاز را در کارگاه ایجاد می‌کند.

اگر طول مهاری ساق‌های میلگرد U شکل برای ایجاد گیرایی کافی در بتن مناسب نباشد و امکان اجرای طول مهاری مستقیم وجود نداشته باشد، دو انتهای آن به قلاب ۱۸۰ درجه خم می‌شود. این قلاب‌ها باعث افزایش طول مهاری، بهبود گیرایی در بتن و ایجاد اتصال مطمئن‌تر با سایر آرماتورها می‌شوند.

پس از ایجاد قلاب‌های دو سر، شکل نهایی آن شباهت زیادی به لباس رکابی پیدا می‌کند و به همین دلیل در میان مهندسان و مجریان ساختمان با نام میلگرد رکابی شناخته می‌شود.

اگر می‌خواهید با انواع خم میلگرد، حداقل شعاع خم، طول خم استاندارد و ضوابط اجرایی آن آشنا شوید، مقاله طول خم میلگرد را مطالعه کنید.

کاربرد میلگرد رکابی

میلگرد رکابی در بخش‌های مختلف سازه‌های بتنی برای مهار، اتصال و حفظ فاصله مناسب بین آرماتورها به کار می‌رود. محل استفاده این آرماتور با توجه به نوع عضو سازه‌ای و جزئیات اجرایی نقشه‌ها متفاوت است، اما مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:

میلگرد رکابی در دیوار برشی

یکی از مهم‌ترین کاربردهای میلگرد رکابی، استفاده در دیوارهای برشی است. در این بخش، رکابی‌ها به همراه میلگردهای سنجاقی، آرماتورهای قائم دو شبکه دیوار را به یکدیگر متصل کرده و فاصله مناسب بین آن‌ها را حفظ می‌کنند. این موضوع علاوه بر جلوگیری از جابه‌جایی میلگردها هنگام بتن‌ریزی، به اجرای صحیح آرماتوربندی دیوار برشی نیز کمک می‌کند.

میلگرد رکابی در فونداسیون

در برخی پروژه‌ها، اگر به هر دلیل امکان نصب تنگ ستون قبل از قرار دادن میلگردهای انتظار وجود نداشته باشد، از دو میلگرد U شکل که روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند، برای ایجاد عملکردی مشابه تنگ استفاده می‌شود. این روش معمولا در شرایط اجرایی خاص و مطابق جزئیات نقشه‌های سازه به کار می‌رود.

میلگرد رکابی در قالب‌بندی و اجرای سقف

از میلگرد U شکل می‌توان به‌عنوان تکیه‌گاهی برای مهار قالب‌بندی دیوارها نیز استفاده کرد. در این روش، میلگرد هنگام بتن‌ریزی داخل سقف قرار داده می‌شود و پس از گیرش بتن، به‌عنوان نقطه مهار برای تثبیت قالب دیوار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سایر کاربردهای میلگرد رکابی

علاوه بر موارد فوق، در برخی پروژه‌های عمرانی از میلگرد رکابی برای نگهداری پایه‌های بالابر یا اجرای برخی جزئیات موقت کارگاهی نیز استفاده می‌شود.

اگر می‌خواهید با کاربرد سایر آرماتورها و تفاوت آن‌ها در سازه‌های بتنی آشنا شوید، مقاله انواع میلگرد ساختمانی را مطالعه کنید.

ضوابط و مقررات اجرای میلگرد رکابی

اجرای میلگرد رکابی باید مطابق ضوابط آرماتوربندی، جزئیات نقشه‌های سازه و الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و آیین‌نامه بتن ایران (آبا) انجام شود. این مقررات، الزامات مربوط به مهار میلگردها، نحوه اجرای خم‌ها و آرماتورهای عرضی را مشخص می‌کنند.

مهم‌ترین این ضوابط عبارت‌اند از:

• اگر فاصله بین میلگردهای طولی از ۱۵ سانتی‌متر بیشتر باشد یا در فاصله بین دو خاموت، بیش از سه میلگرد طولی قرار گیرد، باید از میلگرد رکابی یا میلگرد سنجاقی برای مهار میلگردهای میانی استفاده شود.
• در بسیاری از جزئیات اجرایی، خم انتهایی میلگردهای رکابی و سنجاقی به‌صورت ۱۳۵ درجه اجرا می‌شود.همچنین طول مستقیم پس از خم، شعاع خم و طول مهاری باید مطابق ضوابط آیین‌نامه اجرا شوند تا گیرایی و اتصال مناسبی با بتن ایجاد شود.
• میلگردهای طولی باید به‌گونه‌ای داخل رکابی قرار گیرند که در زمان بتن‌ریزی جابه‌جا نشوند و آرایش آن‌ها مطابق نقشه سازه حفظ شود.
• در ستون‌هایی با تعداد زیاد میلگردهای طولی، ممکن است بسته به جزئیات طراحی، علاوه بر رکابی و سنجاقی، از خاموت‌های بسته یا خاموت لوزی نیز برای مهار کامل میلگردها استفاده شود.
• قطر، ابعاد، فاصله و تعداد میلگردهای رکابی باید مطابق نقشه‌های اجرایی و محاسبات سازه انتخاب شود و استفاده از مقادیر ثابت برای همه پروژه‌ها صحیح نیست.

توجه داشته باشید گاهی تصور می‌شود در همه ساختمان‌های بیش از پنج طبقه یا ستون‌های دارای بیش از ۱۲ میلگرد طولی، استفاده از میلگرد رکابی الزامی است. در حالی که انتخاب نوع آرماتور عرضی همواره بر اساس طراحی سازه، جزئیات نقشه‌های اجرایی و الزامات آیین‌نامه انجام می‌شود و نمی‌توان یک قاعده ثابت را برای همه پروژه‌ها در نظر گرفت.

بنابراین، تمامی جزئیات اجرایی از جمله زاویه خم، طول مستقیم پس از خم، قطر خم و فواصل مجاز میلگردها باید مطابق نقشه‌های سازه و الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان اجرا شوند.

مزایای میلگرد رکابی

استفاده از میلگرد رکابی در صورت اجرای صحیح و مطابق نقشه‌های سازه، مزایای متعددی به همراه دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• حفظ موقعیت میلگردهای طولی و قائم و جلوگیری از جابه‌جایی آن‌ها هنگام بتن‌ریزی
• ایجاد مهار مناسب بین آرماتورها و کمک به حفظ آرایش صحیح شبکه میلگردها
• کمک به اجرای دقیق‌تر آرماتوربندی به‌ویژه در دیوارهای برشی، فونداسیون و برخی جزئیات اجرایی
• سرعت و سهولت اجرا به دلیل شکل ساده و امکان ساخت آن در کارگاه مطابق نقشه‌های اجرایی
• قابلیت اجرا در ابعاد و قطرهای مختلف متناسب با نیاز هر پروژه و الزامات طراحی

جمع‌بندی

میلگرد رکابی یکی از اجزای مهم آرماتوربندی سازه‌های بتنی است که وظیفه اصلی آن مهار و تثبیت میلگردهای طولی، حفظ آرایش صحیح آرماتورها و کمک به اجرای دقیق نقشه‌های سازه است. انتخاب ابعاد، شکل و محل استفاده از این میلگرد باید مطابق نقشه‌های اجرایی و ضوابط مبحث نهم مقررات ملی ساختمان انجام شود تا عملکرد مطلوب سازه در شرایط بهره‌برداری و بارگذاری تأمین شود.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره میلگرد رکابی کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری