دیوار برشی بتنی چیست؟ نحوه اجرا از آرماتوربندی تا قالب بندی

آیا می‌دانید دیوار برشی چیست و در کجا کاربرد دارد؟ دیوار برشی یکی از اجزای اساسی سازه است که نقش مهمی در مقاومت ساختمان در برابر نیروهای جانبی ناشی از زلزله و باد دارد. هرگونه بی‌دقتی و کوتاهی در اجرای دیوار برشی بتنی می‌تواند موجب بروز مشکلات و خسارات زیادی شود؛ بنابراین آگاهی از نکات و ضوابط اجرای دیوار برشی بتنی امری ضروری است. ما در این مقاله جزئیات آرماتور بندی و نحوه قالب بندی دیوار برشی به همراه نکات اجرایی آن بررسی کرده‌ایم؛ پس تا انتها همراه آکادمی عمران باشید.

فیلم اجرای دیوار برشی بتنی

قبل از مطالعه این مقاله پیشنهاد می‌کنیم فیلم زیر را درباره نحوه اجرای دیوار برشی را مشاهده کنید. این فیلم بخشی از آموزش اجرای ساختمان مجموعه آکادمی عمران است که در آن جزئیات و مراحل گام‌به‌گام ساختمان‌سازی آموزش داده شده است.

دیوار برشی چیست؟

دیوار برشی (Shear Wall) یکی از اجزای سیستم باربر جانبی ساختمان است که برای مقاومت در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله و باد به کار می‌رود. این دیوار عمدتا تحت تاثیر نیروهایی قرار می‌گیرد که در راستای صفحه آن وارد می‌شوند و با انتقال این نیروها از طریق سیستم سازه‌ای به فونداسیون، به تامین پایداری و کاهش تغییر شکل جانبی سازه کمک می‌کند.

برخلاف دیوار حائل که عمدتا بار عمود بر صفحه خود را تحمل می‌کند، دیوار برشی بارهای درون‌صفحه‌ای را که عمدتا ناشی از نیروهای جانبی مانند زلزله هستند، تحمل می‌کند.

یکی از مهم‌ترین نکات در استفاده از دیوار برشی، نحوه جانمایی آن در پلان ساختمان است. محل قرارگیری دیوارهای برشی باید با توجه به معماری، هندسه ساختمان، سیستم باربر جانبی و توزیع جرم و سختی سازه تعیین شود. توزیع نامناسب دیوارهای برشی می‌تواند باعث ایجاد فاصله بین مرکز جرم و مرکز سختی و در نتیجه افزایش پیچش سازه در هنگام زلزله شود.

به طور کلی، دیوار برشی با تامین سختی و مقاومت جانبی، در تحمل نیروهای ناشی از زلزله و باد و کنترل تغییر شکل جانبی ساختمان مشارکت می‌کند.

انواع دیوار برشی چیست؟

دیوارهای برشی را می‌توان از نظر نوع مصالح و سیستم سازه‌ای به انواع مختلف زیر تقسیم کرد:

1. دیوار برشی بتنی: از بتن مسلح تشکیل شده و یکی از رایج‌ترین سیستم‌های باربر جانبی برای مقاومت در برابر نیروهای ناشی از زلزله و باد در ساختمان‌ها است.
2. دیوار برشی فولادی: از ورق‌ها و اعضای فولادی تشکیل شده و به عنوان یکی از سیستم‌های مقاوم در برابر نیروهای جانبی در ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
3. دیوار برشی بنایی: از مصالح بنایی ساخته می‌شود و با توجه به نوع مصالح، نحوه اتصال و جزئیات اجرایی می‌تواند در تامین مقاومت جانبی سازه مشارکت داشته باشد.
4. دیوار برشی مرکب: از ترکیب اجزای فولادی و بتنی تشکیل می‌شود و با استفاده از ویژگی‌های هر دو مصالح، در تامین مقاومت و سختی جانبی سازه نقش دارد.

در ادامه با دیوار برشی بتنی، اجزای آن و نحوه اجرای دیوار برشی بتنی آشنا خواهید شد. برای آشنایی بیشتر با دیوار برشی فولادی، می‌توانید مقاله دیوار برشی فولادی چیست را مطالعه کنید.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

دیوار برشی بتنی چیست؟

دیوار برشی بتنی یکی از اجزای سیستم باربر جانبی ساختمان است که از بتن و آرماتورهای فولادی تشکیل شده و برای مقاومت در برابر نیروهای جانبی ناشی از زلزله و باد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع دیوار به دلیل سختی و مقاومت جانبی بالا، می‌تواند نقش مهمی در تامین پایداری سازه و کنترل تغییرمکان جانبی و دریفت طبقات داشته باشد.

انواع دیوار برشی بتنی از نظر شکل (پیکربندی)

دیوارهای برشی بتنی از نظر شکل و نحوه قرارگیری اجزای آن‌ها می‌توانند پیکربندی‌های متفاوتی داشته باشند. برخی از شکل‌های رایج عبارت‌اند از:

• دیوار برشی بدون ستون انتهایی (المان مرزی) و با عرض یکنواخت
• دیوار برشی با یک ستون در ابتدا یا انتها (المان مرزی)
• دیوار برشی با دو ستون در ابتدا و انتها (المان‌های مرزی)
• دیوار برشی L شکل که از قرارگیری دو دیوار برشی در راستای عمود بر هم تشکیل می‌شود.
• دیوار برشی U شکل که از ترکیب سه دیوار برشی در راستای عمود بر هم تشکیل می‌شود.
• دیوار برشی با یک یا دو ستون ضخیم‌تر از عرض دیوار در ابتدا و انتها (المان‌های مرزی ضخیم‌تر)

شکل و پیکربندی دیوار برشی بتنی می‌تواند بر نحوه توزیع نیروها، سختی و مقاومت جانبی و همچنین جزئیات طراحی و آرماتورگذاری آن تاثیرگذار باشد

نحوه اجرای دیوار برشی بتنی

دیوار برشی بتنی را می‌توان در ساختمان‌های با اسکلت بتنی و اسکلت فولادی اجرا کرد. در سازه‌های بتنی، دیوار برشی در کنار سایر اعضای بتن مسلح مانند تیرها، ستون‌ها و دال‌ها در تأمین مقاومت جانبی ساختمان مشارکت می‌کند.در سازه‌های فولادی نیز دیوار برشی بتنی می‌تواند به عنوان سیستم مقاوم در برابر نیروهای جانبی مورد استفاده قرار گیرد و در این حالت، نحوه اتصال و تعامل آن با اعضای فولادی سازه اهمیت ویژه‌ای دارد.

کلیات اجرای دیوار برشی و دیوار حائل مشابه است، اما جزئیات اجرایی آن‌ها با توجه به عملکردشان تفاوت‌هایی دارد. برای آشنایی با تفاوت این دو، مقاله تفاوت دیوار برشی و دیوار حائل را مطالعه کنید.

اجرای دیوار برشی بتنی در اسکلت بتنی

در سازه‌های بتنی، مراحل اجرای آرماتوربندی ستون‌ها و دیوارها به صورت هم‌زمان انجام می‌شود. ابتدا کلیه آرماتورهای قائم دیوارها و ستون‌های دو طرف آن در طول مناسب برش خورده و با آرماتورهای انتظار فونداسیون اورلپ می‌شوند.

سپس خاموت و سنجاقی ستون‌ها در جای خود نصب می‌شوند. پس از تکمیل آرماتوربندی ستون‌ها، آرماتورهای افقی دیوارها (کمرکش دیوار برشی) برش و خم خورده (با خم 90 درجه در دو انتها) و روی آرماتورهای قائم نصب می‌شوند.

به طور کلی، مراحل اجرای دیوار برشی بتنی در اسکلت بتنی شامل موارد زیر است:

• آماده‌سازی آرماتورهای قائم دیوار و ستون‌های طرفین
• اتصال آرماتورهای قائم به آرماتورهای انتظار فونداسیون
• اجرای خاموت و سنجاقی ستون‌های ابتدا و انتهای دیوار، در صورت وجود
• اجرای آرماتورهای افقی یا کمرکش‌های دیوار برشی
• تکمیل آرماتوربندی و کنترل قطر، فواصل و طول مهاری میلگردها
• نصب اسپیسرها و کنترل پوشش بتن
• اجرای قالب‌بندی دیوار برشی
• کنترل شاقول، ابعاد و مهار قالب‌ها
• بتن‌ریزی دیوار برشی و ویبره مناسب بتن
• باز کردن قالب‌ها و ترمیم نواقص احتمالی سطح بتن
• تکرار مراحل اجرا در طبقات بالاتر تا تراز نهایی ساختمان

آرماتوربندی دیوار برشی بتنی

در دیوارهای با ضخامت بیشتر از 25 سانتی‌متر، به‌جز دیوارهای زیرزمین و دیوارهای حائل، آرماتورهای قائم و افقی باید در دو سفره آرماتور و به موازات سطوح دیوار پیش‌بینی شوند. نحوه قرارگیری این دو شبکه آرماتور، با توجه به شرایط دو رویه دیوار، به صورت زیر است:

1. دیوارهایی که یک رویه آن‌ها در تماس با خاک یا هوای بیرون قرار دارد:

یک شبکه آرماتور، شامل حداقل نصف و حداکثر دو سوم کل آرماتور موردنیاز در هر امتداد، باید در فاصله‌ای بیشتر از 50 میلی‌متر و کمتر از یک‌سوم ضخامت دیوار از رویه در تماس با خاک یا محیط خارجی قرار گیرد.

شبکه دیگر آرماتور، شامل باقی‌مانده آرماتور موردنیاز در هر امتداد، باید در فاصله‌ای بیشتر از 20 میلی‌متر و کمتر از یک‌سوم ضخامت دیوار از رویه مقابل قرار گیرد. در نظر داشته باشید که حداقل پوشش بتن 3 سانتی‌متر است.

2. سایر دیوارها:

در سایر دیوارها، هر یک از دو شبکه آرماتور باید شامل نصف آرماتور موردنیاز در هر امتداد باشد و در فاصله‌ای بیشتر از 20 میلی‌متر و کمتر از یک‌سوم ضخامت دیوار از هر یک از رویه‌های دیوار قرار گیرد.

انواع آرماتورهای مورد استفاده در دیوار برشی

در دیوارهای برشی آرماتورهای مختلفی وجود دارند:

• آرماتورهای انتظار عمودی در فونداسیون و یا سقف قبلی تعبیه می‌شوند.
• آرماتورهای افقی معروف به کمرکش دیوار برشی نیز با فاصله ۱۰ الی ۳۰ سانتی‌متر تمامی میلگردهای عمودی را به صورت یکی در جلو و یکی در پشت دیوار برشی در بر می‌گیرند.

سنجاقی‌های دیوار برشی به‌گونه‌ای قرار می‌گیرند که خاموت‌های ستون‌های ابتدایی و انتهایی (در صورت وجود) را در بر بگیرند. سنجاقی در دیوار برشی به طور معمول در راستای افقی به صورت یک در میان و در راستای عمودی روی هر کمرکش دیوار برشی قرار می‌گیرد. در صورت وجود میلگردهای تقویتی، به صورت افقی و در مرکز دیوار برشی تعبیه می‌شوند.

جهت افزایش سرعت و کاهش پرت، معمولا طول آرماتورهای قائم به ارتفاع دو طبقه با لحاظ میزان طول مهاری ترازهای فوقانی بریده می‌شود.

نکات آرماتوربندی دیوار برشی بتنی

در آرماتوربندی دیوار برشی بتنی، نحوه قرارگیری، فاصله، مهار و وصله آرماتورها اهمیت زیادی دارد که در ادامه مهم‌ترین نکات اجرایی آن را بررسی می‌کنیم.

فاصله و آرایش آرماتورها

• فاصله میلگردهای قائم و میلگردهای افقی مجاور در هر شبکه نباید بیشتر از ۳ برابر ضخامت دیوار برشی و ۳۵۰ میلی‌متر باشد.
• در دیوارهای برشی در صورتی که میلگردهای خمشی در دو لبه دیوار متمرکز شوند، قابلیت استهلاک انرژی زلزله در دیوار بیشتر می‌شود. بهتر است که میلگردهای کششی به وسیله تنگ یا خاموت دورپیچ شوند.
• در ساختمان‌های کوتاه و متوسط لزومی ندارد که دو لبه دیوار به صورت برجسته دربیاید؛ لذا میزان ضخامت دیوار برای ستون های اطراف کفایت می‌کند.
• مرکز ثقل هر طبقه تا حد امکان نزدیک به مرکز سختی دیوارهای برشی قرار گیرد. دیوار برشی باید در مقابل نیروهای خمشی و برشی محاسبه و مسلح شود. فاصله بین میلگرد برشی نباید از 1.5h یا ۲۵ سانتی‌متر بیشتر باشد (منظور از h ارتفاع مقطع است).
• قطر و فواصل آرماتورهای برشی و خمشی مطابق با نقشه‌ انجام شده و از کم و زیاد کردن آن‌ها اجتناب شود. نامنظمی و افزایش فواصل‌‌، موجب گسترش ترک‌ها در فضای خالی بین دو آرماتور می‌شود.
• انحراف فاصله جانبی میلگردها از یکدیگر تا ۳ سانتی‌متر کمتر یا بیشتر قابل قبول است و بیش از آن در صورت تعدد باید اصلاح شود.

آرماتورگذاری اطراف بازشوها

• دور تا دور بازشوها باید حداقل دو میلگرد با قطر ۱۶ میلی‌متر یا معادل آن قرار داده شود. این میلگردها باید از گوشه باز شو به داخل دیوار ادامه یافته و به نحوی مناسب مهار شوند.

مهار و اتصال آرماتورها

• کلیه آرماتورهای افقی در دو انتها و نیز آرماتورهای قائم در تراز نهایی باید با خم ۹۰ درجه به طول 12d (دوازده برابر قطر آرماتور) مهار شوند.
• با نصب آرماتورهای U شکل (میلگرد رکابی)، از تغییر فاصله شبکه مش دو طرف جلوگیری شود.
• میلگردهای سقف باید با خم ۹۰ درجه انتهایی کاملاً در دیوار مهار شوند. در صورت کوتاه بودن این میلگردها باید از آرماتورهای تقویتی L شکل با طول مهاری کافی استفاده شود.
• از معادل کردن مقطع آرماتور در دیوارهای برشی و ستون ها اجتناب شود. معادل کردن مقطع آرماتور در فونداسیون، تیر و دال با مجوز دستگاه نظارت بلامانع است.

وصله آرماتورهای دیوار برشی

• استفاده از کوپلر و جوش سر به سر (فورجینگ) به جای اورلپ کردن آرماتورها جهت کاهش تراکم مقطع بسیار مفید است. همچنین وصله های نام برده، برای میلگردهای با قطر ۲۵ میلی‌متر و بیشتر نیز مقرون به صرفه است.
• در صورت استفاده از کوپلر و جوش سر به سر در سازه های با شکل پذیری زیاد، باید تراز وصله ها به صورت یکی در میان حداقل ۶۰ سانتی‌متر با هم فاصله داشته باشند.
• نکته حائز اهمیت در جوش سر به سر، کنترل درجه حرارت و فشار مناسب جک، جهت به هم آمیختن کامل مقطع است.

برای آشنایی بیشتر با انواع وصله میلگرد و روش‌های اجرای آن‌ها، به مقاله وصله میلگرد چیست مراجعه کنید.

آرماتور دوخت در دیوار برشی

• قرار دادن آرماتورهای دوخت در محل تراز طبقه جهت جبران کاهش مقاومت برشی بتن و حصول عملکرد شکل‌پذیری مقطع بسیار مفید است. نصف طول آرماتور در دیوار طبقه پایینی و نصف دیگر در دیوار طبقه بالایی قرار می‌گیرد.

قالب بندی دیوار برشی

پس از تکمیل آرماتوربندی و کنترل مضاعف طول، قطر، فواصل، خم میلگردها و تمیزکاری پای کار، نوبت اجرای قالب بندی است. قالب بندی دیوار عمدتا با استفاده از قالب فلزی و گاهی با قالب چوبی انجام می‌شود.

قالب‌های فلزی دیوار در عرض‌های 10، 15، 20، 25، 30، 35، 40، 45، 50 سانتی‌متر در طول 100 سانتی‌متر در بازار موجود است.

قالب بندی دیوار برشی دو طرفه

مراحل قالب بندی دیوار دوطرفه برشی به شرح زیر است:

1. اتصال و چیدمان قالب‌ها

در مرحله اول، قالب‌ها توسط پین و گوه فلزی روی هم سوار می‌شوند. پین و گوه از ورق فلزی به ضخامت 5 میلی‌متر به صورت نری و مادگی ساخته شده و مناسب‌ترین وسیله جهت اتصال آسان قالب‌ها به یکدیگر است.

به طور متوسط برای هر قالب متناسب با نحوه قرارگیری در کنار سایر قالب‌ها و نوع چیدمان، شش جفت پین و گوه استفاده می‌شود.

برای قالب بندی دیوارها دو روش متداول وجود دارد:

1. قالب‌های هر ردیف قائم به صورت یک در میان جهت عبور بولت‌ها از نوع سوراخ‌دار انتخاب می‌شوند.
2. قالب‌های با عرض 50 سانتی‌متر همگی بدون سوراخ بوده و بین هر ردیف، یک ردیف قالب سوراخ‌دار به عرض 10 سانتی‌متر اضافه می‌شود.

هر دو روش متداول است و انتخاب آن بستگی به تجهیزات و قالب‌های موجود پیمانکار دارد. این سوراخ ها برای عبور بولت از دیوار است.

2. نصب بولت و میان‌بولت

بعد از چیدن و اتصال قالب‌های یک سمت دیوار در قالب‌های دو طرفه، نوبت نصب بولت‌ها است. در ابتدا لوله پولیکا متناسب با ضخامت دیوار بریده شده و بولت‌ها درون آن‌ها قرار می‌گیرند.

دلیل این کار آن است که پس از خشک شدن بتن امکان درآوردن بولت‌ها از میان دیوار میسر باشد (لوله‌های پلاستیکی در دیوار باقی می‌مانند).

به تجهیزاتی که مانع از نزدیک شدن قالب‌ها به هم در هنگام بتن ریزی شده و بولت نیز در پایان از بتن خارج می شود، میان بولت می‌گویند. میان بولت‌ها انواع چدنی، پلاستیکی و فلزی دارند. هم‌چنین در سازه‌های خاص باید از میان بولت آب‌بند جهت جلوگیری از نشت آب از جای بولت‌ها استفاده شود.

بولت فلزی یک پیچ تمام رزوه یا دو سر رزوه از جنس فولاد ضد زنگ یا با روکش گالوانیزه است که به کمک دو مهره برای اتصال قالب‌ها و پشت‌بندهای قائم (سولجر) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با استفاده از این وسیله، دو وجه قالب فلزی که روبروی هم قرار دارند به یکدیگر متصل شده و امکان فاصله گرفتن آن‌ها از هم در اثر فشار جانبی بتن وجود نخواهد داشت. پس از نصب بولت‌ها، قالب بندی وجه متقابل نیز به همان ترتیب انجام می‌شود.

3. نصب پشت‌بندهای افقی و قائم

در مرحله بعد جهت یکپارچگی قالب‌ها، پشت بندهای افقی معمولا متشکل از زوج لوله داربستی به قطر 5 سانتی‌متر و بعضا قوطی و ناودانی به فاصله محور تا محور 50 سانتی‌متر با استفاده از گیره در پشت قالب‌ها متصل می‌شوند.

قلاب گیره در سوراخ‌های لبه قالب قرار گرفته و با سفت کردن پیچ تعبیه شده روی آن، به لوله متصل می‌شود.

پس از نصب بولت‌ها و پشت بندهای افقی، نصب سولجرها یا پشت بندهای قائم انجام می‌شود. سولجرها معمولا از زوج پروفیل قوطی و یا لوله تشکیل شده که بار جانبی قالب‌ها ناشی از فشار بتن را تحمل می کنند.

با توجه به زیاد شدن فشار جانبی قالب‌ها با افزایش ارتفاع دیوار مخصوصاً در نواحی تحتانی‌، باید از پروفیل‌های مقاوم و مناسب استفاده شود.

بولت‌ها از میان سولجرها عبور کرده و با کمک واشرها و مهره بولت (مهره خروسکی) از دو طرف کاملا محکم می‌شوند.

واشرها با ایجاد سطح اتکای زیاد، نیرو را توزیع و از لهیدگی موضعی جلوگیری می‌کنند. در صورت استفاده از سولجر قوطی یا ناودانی از واشر کاس و در صورت استفاده از پروفیل لوله (در دیوارهای کوتاه‌تر از سه متر) از واشر دو لوله استفاده می‌شود.

برای تحمل فشار زیاد بتن روی قالب، مهره خروسکی و واشر باید از کیفیت بالایی برخوردار باشند. مهره خروسکی از آلیاژ چدن نشکن و یا فولاد ساخته شده که نوع چدنی به دلیل مقاومت بالاتر و دوام بیشتر در برابر زنگ‌زدگی مناسب‌تر است.

4. شاقول‌کاری و مهاربندی قالب‌ها

سپس در صورت نیاز (قالب‌های با ارتفاع زیاد) مهارهای مایل هر دو سه متر نصب شده و پس از شاقولکاری نهایی قالب‌ها، عملیات بتن ریزی انجام می‌شود.

برای مطالعه بیشتر در مورد نحوه قالب بندی و انواع آن به مقاله قالب بتن مراجعه کنید.

5. بتن‌ریزی، باز کردن قالب و اجرای طبقات بعد

پس از بتن ریزی قالب‌ها باز شده و نسبت به ترمیم نواقص احتمالی و خلل و فرج سطح بتن اقدام می‌شود. مراحل گفته شده به صورت طبقه به طبقه تا تراز نهایی تکرار می‌شود.

همچنین جهت اجرای کار در ترازهای بالاتر، از داربست یا براکت جهت ایجاد سکوی کار استفاده می‌شود. جهت اجرای براکت، بولت‌های فلزی از سوراخ‌های دیوار عبور داده شده و براکت روی آن نصب می‌شود.

6. اجرای سکوی کار با روش قلاب‌گذاری

در دیوارهای کوتاه با طول زیاد مثل دیوار حائل، می‌توان جهت صرفه جویی و عدم اجرای داربست از روش قلاب گذاری استفاده کرد. در این روش پس از بتن ریزی طبقه پایین، لوله‌های پولیکا به قطر ۵ سانتی‌متر و عرض دیوار بریده شده و پس از پر کردن داخل آن با یونولیت (جهت عدم نفوذ بتن)، داخل بتن سخت کار گذاشته می‌شود.

پس از باز کردن قالب‌ها، با قرار دادن لوله داربستی داخل غلاف‌ها و گذاشتن تخته بنایی می‌توان از آن به عنوان سکوی کار استفاده کرد.

قالب بندی دیوار برشی یک طرفه

زمانی که دسترسی به یک سمت دیوار جهت اجرای قالب بندی میسر نباشد مانند اجرای دیوار برشی زمانی که یک سمت آن دیوار همسایه باشد، یک سمت آن خاک باشد و غیره قالب بندی یک طرفه است.

در اجرای قالب بندی دیوار برشی یک طرفه، در سمتی که دسترسی جهت جای‌گیری قالب وجود ندارد، یونولیت یا پلی استایرن قرار می‌دهند.

در سمت دیگر پانل ها به وسیله پین و گوه تثبیت شده و سپس به وسیله پشت بندهای افقی جهت مقابله با فشار جانبی بتن، در یک راستا قرار می‌گیرند.

برای در یک راستا قرار دادن پانل‌ها در جهت عمودی، می‌توان از سولجر یا لوله داربستی استفاده کرد.

در قالب‌های یک طرفه از پشت بندهای مورب در فواصل مناسب استفاده شده و پای دیوارها کاملا مهار شود.

در رفتن قالب‌ها مخصوصا در قالب‌های یک طرفه یکی از مشکلات متداول در هنگام بتن ریزی است. لذا جهت جلوگیری از هدر رفتن احتمالی قالب ها ناشی از ضربات وارده و فشار بتن، باید مرتبا پشت بندها و جک‌ها کنترل شده و در صورت شل شدن مجددا سفت شود.

نکات اجرای قالب بندی دیوار برشی بتنی

• قالب بندی دیوارها پس از کنترل مجدد آرماتوربندی و اطمینان از صحت فواصل، خم ها و نصب اسپیسرها اجرا شود.
• قبل از قالب بندی دیوارهای طبقات بالاتر، مرز بین بتن قدیم کاملاً تمیز شده و سنگدانه های سست جدا شود.
• قالب بندی دیوار برشی به صورت منظم و بدون درز اجرا شده و حداکثر یک متر از بولت و پشت بند قائم استفاده شود.
• مقطع سولجرها با مقاومت خمشی مناسب و متناسب با ارتفاع دیوارها انتخاب شود.

• تا حد امکان قالب بندی دیوارهای پیوسته در هر طبقه به صورت یکپارچه انجام شده و از ایجاد درزهای اجرایی پرهیز شود. در صورت ضرورت باید محل درزها با استفاده از رابیتس به صورت قائم اجرا شود.
• در دیوارهای آب بند جهت جلوگیری از نشت آب باید از میان بولت آب‌بند استفاده شود.

نکات استفاده از واتر استاپ و تسمه

• در قسمت‌ درزهای اجرایی دیوارهای آب‌بند، باید قبل از بتن ریزی نسبت به نصب واتر استاپ در محل درزها اقدام شود. جهت جلوگیری از جابه‌جایی هنگام بتن ریزی، باید واتر استاپ ها به صورت محکم با سیم آرماتوربندی به میلگردها متصل شوند.
• در موقع خرید باید به آجدار بودن و رنگ روشن واتر استاپ دقت شود، زیرا رنگ‌های تیره از مواد کهنه و نامرغوب تهیه می‌شوند.

• از چرب شدن واتر استاپ‌ها در برخورد با قالب‌های بتن جلوگیری شود. چرب شدن واتراستاپ موجب عدم آب‌بندی کامل آن می‌شود.
• واتر استاپ‌های P.V.C نباید به مدت طولانی در مقابل اشعه ماوراء بنفش خورشید قرار گیرند، زیرا اشعه‌های خورشید موجب خشک و شکننده شدن آن‌ها می‌شود.
• در درزهای حرکتی مانند درز انبساط ساختمان به جای واتر استاپ تخت باید از نوع حفره‌دار استفاده شود. حفره وسط موجب افزایش توان حرکتی در اثر انبساط و انقباض و پیشگیری از پاره شدن واتر استاپ می‌شود.
• در صورت استفاده از نوع تخت، نصف واتر استاپ در مقطع قبلی و نصف دیگر در مقطع بعدی قرار گیرد. همچنین در صورت استفاده از نوع حفره‌دار، حتما باید حفره در مرکز درز قرار گیرد.
• در صورت نیاز به وصله واتر استاپ، استفاده از روش اورلپ (حتی با طول زیاد) به دلیل وجود آج‌ها مناسب نبوده و باید از جوش سربه سر به وسیله گرمایش توسط اتو یا شعله استفاده شود. در این مرحله باید واتر استاپ کاملا ذوب شده ولی از سوختن آن جلوگیری شود.
• تسمه همان نقش میان بولت را در قالب بندی ایفا می‌کند. طریقه استفاده از آن بدین صورت است که بین دو پانل یک تسمه قرار می‌دهند و به وسیله پین و گوه، بین دو پانل تثبیت می‌شود.

همان‌طور که در تصویر زیر مشاهده می‌کنید، تسمه‌ها پس از بتن ریزی در جای خود باقی می‌مانند. باید سر تمسمه‌ها را با فرز برید و مقداری ضد زنگ زد تا زنگ زدگی به آرماتورهای اصلی دیوارها منتقل نشود.

نکات و ضوابط اجرای دیوار برشی بتنی 

اجرای دیوار برشی بتنی و اجرای دیوار حائل باید کاملا اصولی باشد تا از خطرات احتمالی جلوگیری شود. در ادامه به شرح نکات و دیتیل اجرای دیوار برشی و دیوار حائل می‌پردازیم.

• جهت حفظ پوشش میلگردها از اسپیسرهای حلقوی با قطر مناسب استفاده شود. این اسپیسرها باید روی کمرکش‌ها نصب شوند (نه روی آرماتورهای قائم).
• از جوش دادن رامکای پای دیوار با آرماتورهای قائم اجتناب شود. جوشکاری موجب تردی و کاهش سطح مقطع آرماتورها می‌شود.
• عرض دیوارها کاملا مطابق با نقشه اجرا شده و از هرگونه کم و زیاد کردن آن اجتناب شود. تغییر عرض دیوارها موجب تغییر محسوس در سختی طبقه و نامنظمی سازه می‌شود.

در بعضی موارد به دلیل سهولت در کار قالب بندی، عرض دیوار برشی (برخلاف نقشه) هم عرض ستون اجرا می‌شود که موجب افزایش سختی دیوار و بالطبع افزایش نیروهای وارد به ستون می‌شود.

• دیوارها کاملا شاقول و منطبق بر آکس طبقه تحتانی اجرا شود. حداکثر میزان ناشاقولی مجاز در هر طبقه (هر سه متر ارتفاع) ۶ میلی‌متر و حداکثر 2.5 سانتی متر در کل ارتفاع مورد قبول است.
• دیوارهای برشی باید در آکس ستون‌ها اجرا شود. در بسیاری از سازه‌ها به دلیل سهولت در نماسازی، دیوارهای برشی ضلع خارجی ساختمان خارج از آکس اجرا می‌شود که موجب بروز پیچش زیاد در ستون‌ها هنگام زلزله خواهد بود.

در این موارد باید دیوارها در آکس ستون اجرا شده و نماسازی با استفاده از پرچ ورق رابیتس روی دیوار با هیلتی گان یا خشکه چینی تکمیل شود.

• پس از شاقولکاری نهایی دیوارها و قبل از بتن ریزی نسبت به پر کردن درزهای کناری و پای قالب‌ها با ملات گچ جهت جلوگیری از خروج شیره بتن اقدام شود.
• در دیوارهای بلند یا فاقد سقف در طرفین، نسبت به ایجاد سکوی مناسب و ایمن جهت استقرار عوامل اجرایی اقدام شود.
• در دیوارهای با تراکم آرماتور بالا از افزودنی‌های فوق روان کننده جهت افزایش روانی و اسلامپ بتن استفاده شود.

برای مطالعه بیشتر در مورد افزودنی های بتن به مقاله مواد افزودنی بتن مراجعه کنید.

• نحوه بتن ریزی دیوار برشی و حائل به صورت یکپارچه انجام شده و از ایجاد درز سرد به دلیل رفتار لرزه‌ای نامطلوب جلوگیری شود.
• کل سطح دیوار مخصوصا نواحی اطراف ستون‌ها و واتر استاپ (در صورت وجود) به صورت مناسب ویبره شود. همچنین ضربه زدن به دیواره قالب‌ها نیز در جلوگیری از کرمو شدن بتن کاملا موثر است.

برای مطالعه بیشتر در مورد ویبره زدن بتن به مقاله ویبراتور بتن سر بزنید.

• بتن ریزی دیوار برشی از ارتفاع زیاد به دلیل جداشدگی دانه‌ها و ناهمگن شدن بافت بتن مجاز نیست. در این صورت دانه‌های درشت در ته قالب، سیمان و سنگدانه‌های ریز در بالای قالب قرار می‌گیرند (ویبره زیاد نیز موجب جداشدگی سنگدانه‌ها می‌شود).
• در صورت کرمو شدن بتن، بلافاصله پس از قالب برداری نسبت به ترمیم نواحی معیوب اقدام شود. استفاده از گروت پایه سیمانی جهت ترمیم نواحی شن زده به دلیل چسبندگی و مقاومت بالا بسیار مناسب است.
• در انتها اجرای دیوار حائل و پس از تکمیل مراحل اجرایی و ایزولاسیون دیوارها، لازم است پشت دیوارهای حائل با مصالح درشت دانه و ایجاد زهکش مناسب پر شود که به آن درناژ گویند.

اجرای دیوار برشی بتنی در اسکلت فلزی

دیوار برشی در سازه فولادی ، اولین قدم تکمیل جوش ستون‌ها، اتصالات مربوطه و نصب برشگیرهای اتصال ستون به دیوارها طبق دیتیل اجرایی مندرج در نقشه‌های سازه است. برشگیرها عمدتا از پروفیل ناودانی تهیه شده و نقش بسیار مهمی در رفتار یکپارچه و مرکب دیوار با ستون‌های طرفین ایفا می‌کند.

پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با اسکلت‌های فلزی و سازه‌های فولادی به مقاله اجرای اسکلت فلزی مراجعه کنید.

در صورتی که فقط سختی داخل صفحه دیوار مد نظر طراح باشد (membrane)، دیتیل اتصال سبک‌تر و ناودانی‌ها کوچک‌تر در نظر گرفته می‌شود. ولی اگر سختی در هر دو جهت داخل و خارج از صفحه دیوار مورد نظر باشد (shell)، معمولا از دیتیل‌های سنگین‌تر با طول و تعداد بیشتر استفاده می‌شود.

پس از تکمیل برشگیرها و کنترل جوش آن، آرماتورهای قائم و سپس کمرکش‌ها برش و خم خورده و در جای خود نصب می‌شوند.

نکات اجرای دیوار برشی بتنی در اسکلت فلزی

• جهت اجرای دیوار برشی بتنی در اسکلت فلزی، قبل از آرماتوربندی باید کلیه برشگیرهای ستون ها نصب شده و جوش آن‌ها مورد بازرسی قرار گیرد.
• در سازه‌‌های فلزی ترجیحا از رنگ کردن اعضای فلزی مدفون در بتن به دلیل تاثیر نامطلوب بر مقاومت آن اجتناب شود. منظورمان معمولا بعد داخل ستون‌هایی است که بتن دیوار برشی در مجاورت آن قرار می‌گیرد.

البته در صورت وجود فاصله زمانی زیاد بین نصب اسکلت و اجرای دیوارها، بهتر است یک لایه ضد زنگ نازک جهت محافظت از خوردگی روی اعضا اجرا شود.

• قبل از بتن ریزی دیوارهای برشی اطراف راه پله باید نسبت به تکمیل کلیه اتصالات و نصب تیرهای فرعی و شمشیری‌ های راه پله اقدام شود. تخریب بتن دیوار جهت تکمیل اتصالات موجب بروز ضعف در عملکرد دیوار می‌شود.

برای مطالعه بیشتر در مورد اجرای شمشیری راه پله به مقاله راه پله بتنی مراجعه کنید.

• کنار شمشیری پله و لبه ستون‌ها مخصوصاً در صورت وجود برشگیرهای بزرگ در ستون‌های فلزی، به دلیل عدم امکان رد کردن بولت‌ها، از محل‌های مستعد در رفتن احتمالی قالب حین بتن ریزی محسوب می‌شود. لذا باید دقت لازم برای این قسمت‌ها به کار رفته و با پشت بند کافی مهار شوند
• در اسکلت فلزی نیز آرماتورهای طولی دیواربرشی بتنی باید با آرماتورهای انتظار فونداسیون وصله شوند.

اما به دلیل عرض زیاد صفحه ستون‌ها در سازه‌‌های فولادی، این کار در اطراف ستون ممکن نیست. لذا قبل از بتن ریزی فونداسیون، باید تعدادی آرماتور انتظار اضافه با شیب خم 1 به 6 و در کنار هم، در محل ستون‌ها جانمایی شود تا جهت وصله آرماتورهای طولی دیوارها استفاده شود.

پس از نصب ستون‌ها، این آرماتورها کنار ستون قرار گرفته و با آرماتورهای طولی دیوارها اورلپ می‌شوند. نواحی اطراف ستون‌‌ها محل حداکثر تنش‌ها است و خالی ماندن این قسمت‌ها از آرماتور موجب خرد شدن بتن و عدم شکل پذیری رفتار مقطع می‌شود.

• در سازه‌های فلزی آرماتورهای عرضی دیوارها باید با خم ۹۰ درجه در نزدیکی ستون‌ها قرار گیرند. ولی در سازه‌های بتنی لازم است کلیه آرماتورهای عرضی کاملا در داخل ستون مهار شوند.

جمع بندی

دیوار برشی یکی از عناصر مهم و مقاوم در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله و باد در ساختمان‌ها است که با عملکرد درون‌ صفحه‌ای خود نقش مهمی در افزایش پایداری سازه ایفا می‌کند. برخلاف دیوار حائل که وظیفه مهار فشار نیروهای عمود بر صفحه را دارد، دیوار برشی برای مقابله با نیروهای جانبی طراحی و اجرا می‌شود. اجرای صحیح آرماتوربندی، قالب‌بندی و رعایت نکات فنی و ضوابط اجرایی دیوار برشی خصوصا در مناطق زلزله خیز، از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چرا که هرگونه نقص در این فرآیند می‌تواند باعث بروز خسارات جدی در زمان وقوع زلزله شود.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات کاملی درباره دیوار برشی بتنی و نحوه اجرای آن کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری