میلگرد سنجاقی چیست؟ انواع، کاربرد و ضوابط اجرای سنجاقی ستون + فیلم
سنجاقی ستون یکی از آرماتورهای عرضی است که برای مهار آرماتورهای طولی و عملکرد مناسب ستون، بهویژه تحت بارهای جانبی مانند زلزله، استفاده میشود. میلگرد سنجاقی که با نام قلاب دوخت نیز شناخته میشود، در بخشهای مختلف سازه کاربرد دارد و نحوه اجرا و خم آن باید مطابق ضوابط انجام شود. در این مقاله از آکادمی عمران، بررسی میکنیم که میلگرد سنجاقی چیست و در ادامه با انواع سنجاقی، کاربرد، نحوه بستن و ضوابط اجرای سنجاقی در ستون آشنا میشوید.
در ابتدا توصیه میکنیم، فیلم زیر درباره انواع میلگرد سنجاقی و کاربردهای آن را مشاهده کنید. این فیلم تنها بخش کوتاهی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که علاوه بر آشنایی با انواع سنجاقی، شما را با جزئیات و نکات مهم ساختمانسازی نیز آشنا میکند.
میلگرد سنجاقی چیست؟
میلگرد سنجاقی یکی از انواع آرماتورهای عرضی در سازههای بتنآرمه است که به دلیل شکل ظاهری خود، به این نام شناخته میشود. این میلگرد معمولا از دو طرف خم شده و برای مهار آرماتورهای طولی و جلوگیری از کمانش آنها در کنار سایر آرماتورهای عرضی به کار میرود.
میلگرد سنجاقی که بیشتر در آرماتوربندی ستونهای بتنی مورد استفاده قرار میگیرد، با نامهای دیگری مانند سنجاقی، سنجاقک آرماتور، دوخت ستون، میلگرد دوخت و قلاب دوخت نیز شناخته میشود. در منابع انگلیسی نیز از اصطلاح Cross-tie برای آن استفاده میشود.
شکل ظاهری آرماتور سنجاقی بهگونهای است که دو انتهای میلگرد خم شده و میتواند آرماتورهای طولی مشخصی را در مقطع ستون دربرگیرد. نحوه خم دو سر سنجاقی با توجه به ضوابط و جزئیات اجرایی تعیین میشود.
برای آشنایی بیشتر با سایر میلگردهای ساختمانی و ویژگیهای آنها میتوانید مقاله انواع میلگرد را مطالعه کنید.
فرصت ویژه تخفیفی آکادمی عمران تا 70% فقط تا 6 مهر ماه
تفاوت سنجاقی و خاموت
به آرماتورهای عرضی بستهای که در تیرها و ستونها به کار میروند، خاموت گفته میشود. خاموتها میتوانند بهصورت عمود یا با زاویه قرار گرفته و آرماتورهای طولی، بهویژه میلگردهای گوشه مقطع، را دربر بگیرند.
در مقابل، آرماتور سنجاقی برای مهار آرماتورهای طولی بهصورت یک در میان استفاده میشوند و مطابق ضوابط اجرایی، در وجوه مقابل مقطع قرار میگیرد. تفاوت خاموت و سنجاقی را میتوانید بهطور خلاصه در جدول زیر مشاهده کنید.
| ویژگی | خاموت | سنجاقی |
| شکل | بسته | دو سر خمشده |
| قرارگیری | دور آرماتورها | در وجوه مقابل مقطع |
| نقش | مهار آرماتورهای طولی و مقاومت در برابر برش |
مهار آرماتورهای طولی |
تفاوت اصلی خاموت و سنجاقی در شکل و نحوه قرارگیری آنهاست؛ هر دو برای مهار آرماتورهای طولی به کار میروند، اما خاموت بسته بوده و با توجه به نوع عضو میتواند در مقاومت برشی و پیچشی نیز نقش داشته باشد.
برای آشنایی بیشتر با خاموت و نکات مربوط به آن، میتوانید مقاله خاموت میلگرد را مطالعه کنید.
انواع سنجاقی و نحوه خم آن
میلگردهای سنجاقی یا سنجاقک آرماتور را میتوان بر اساس زاویه خم میلگرد به سه دسته زیر تقسیمبندی کرد:
- سنجاقی با دو خم ۹۰ درجه
- سنجاقی با یک خم ۹۰ و یک خم ۱۳۵ درجه
- سنجاقی با دو خم ۱۳۵ درجه
تفاوت این انواع، در زاویه خم دو سر میلگرد سنجاقی و نحوه قرارگیری آن در مقطع است. نمونه شکل انواع خم میلگرد سنجاقی را در تصویر زیر مشاهده میکنید.
1- سنجاقی با دو خم ۹۰ درجه
در این نوع، دو سمت آرماتور سنجاقی با زاویه ۹۰ درجه خم میشود. این نوع خم برای عملکرد لرزهای مناسب نیست؛ چرا که در هنگام زلزله، خم ۹۰ درجه که تنها یک کاور بتن در مقابل خود دارد، میتواند باعث تخریب بتن اطراف قلاب شده و در نتیجه مهار آرماتورهای طولی ستون از بین برود.
این در حالی است که در قلاب ۱۳۵ درجه لرزهای، سنجاقی به سمت داخل مقطع خم شده و درگیری بهتری با آرماتور دارد. همچنین بتن بیشتری در اطراف قلاب قرار گرفته است که تخریب آن به نیروی بیشتری نیاز دارد.
2- سنجاقی با یک خم ۹۰ و یک خم ۱۳۵ درجه
در این نوع، یک سمت میلگرد سنجاقی با زاویه ۹۰ درجه و سمت دیگر با زاویه ۱۳۵ درجه خم میشود. به دلیل سهولت اجرا، معمولا از این نوع خم در سنجاقیها استفاده میشود.
با این حال، دقت کنید که سنجاقیها در ترازهای مختلف بهصورت یکی در میان بچرخند و همه قلابهای ۹۰ درجه در یک سمت قرار نگیرند. این کار باعث میشود نحوه مهار آرماتورهای طولی در مقطع مناسبتر باشد.
3- سنجاقی با دو خم ۱۳۵ درجه
در این نوع، دو سمت آرماتور سنجاقی با زاویه ۱۳۵ درجه خم میشود. این نوع از نظر عملکرد لرزهای بسیار مناسب است، اما اجرای آن دشوارتر بوده و معمولا آرماتوربندها از اجرای آن برای مهار آرماتورهای طولی ستون خودداری میکنند.
این نوع سنجاقی بیشتر در سقفها کاربرد دارد و میتواند برای اتصال مش تحتانی به مش فوقانی مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین، انتخاب نوع سنجاقی به زاویه خم، شرایط اجرا و عملکرد مورد انتظار از آن بستگی دارد.
| نوع سنجاقی | توضیحات |
| خم دو سر ۹۰ درجه | فاقد کاربرد لرزهای |
| خم یک سر ۹۰ و یک سر ۱۳۵ درجه | رایج و اجرای آسانتر |
| خم دو سر ۱۳۵ درجه | عملکرد لرزهای مناسبتر، اما اجرای دشوار |
کاربرد میلگرد سنجاقی
میلگرد سنجاقی در بخشهای مختلف سازه برای مهار آرماتورهای طولی و تأمین عملکرد مناسب آرماتورهای عرضی به کار میرود. از مهمترین محلهای استفاده از سنجاقی میتوان به ستون، دیوار برشی، فونداسیون و برخی سقفها اشاره کرد.
کاربرد سنجاقی در ستون
میلگرد سنجاقی در ستون برای مهار آرماتورهای طولی ستون استفاده میشود. تعداد سنجاقیهای مورد نیاز در هر ضلع نیز به تعداد و فاصله آرماتورهای طولی ستون بستگی دارد.
بهطور کلی، سنجاقیها باید آرماتورهای طولی ستون را که توسط تنگ دربرگرفته نشدهاند، بهصورت یکی در میان مهار کنند. ممکن است در یک مقطع ستون، برای مهار آرماتورهای طولی، از ۴ قلاب دوخت در یک امتداد استفاده شود.
سنجاقی در فونداسیون
یکی دیگر از کاربردهای میلگرد سنجاقی در فونداسیون، استفاده در شرایطی است که با برش پانچ در فونداسیون مواجه باشیم. در این حالت میتوان از سنجاقک یا سنجاقیها برای مقابله با برش پانچ استفاده کرد.
توجه داشته باشید در این حالت، اجرای سنجاقی در فونداسیون صرفا با هدف تحمل برش به کار میرود؛ بنابراین، میتوان در هر دو طرف از قلاب ۹۰ درجه نیز استفاده کرد.
میلگرد سنجاقی در دیوار برشی
میلگرد سنجاقی در دیوار برشی نیز برای مهار آرماتورهای طولی به کار برده میشود و به نگهداری مناسب آرماتورهای طولی در جای خود کمک میکند.
سنجاقی در سقف
سنجاقی در برخی سقفها نیز برای یکپارچگی و اتصال آرماتورهای تحتانی و فوقانی به کار میرود. برای مثال، در سقفهای دال مجوف کوبیاکس، یوبوت و بابلدک و همچنین سقفهای دال مشبک وافل و اینتلدک، از سنجاقی برای یکپارچهسازی و اتصال شبکه مش تحتانی و فوقانی استفاده میشود. در تصویر زیر نمونه کاربرد آرماتور سنجاقی را در سقف کوبیاکس مشاهده میکنید.
همچنین در سقف تیرچه بلوک نیز از سنجاقی برای اتصال آرماتورهای فوقانی و تحتانی کلاف میانی استفاده میشود.
سنجاقی ستون چگونه اجرا میشود؟
سنجاقی ستون یکی از آرماتورهای عرضی است که برای مهار آرماتورهای طولی ستون به کار میرود. در نحوه بستن سنجاقی ستون باید به نحوه قرارگیری قلابهای آن در وجوه مختلف مقطع توجه شود. یکی از مهمترین ضوابط اجرای سنجاقی در ستون، قرارگیری متناوب قلابهای ۹۰ درجه در وجوه مقابل مقطع است.
اجرای متناوب جهت سنجاقیها
در سنجاقی ستون بتنی، قلاب ۹۰ درجه دو آرماتور سنجاقی در دو تراز کنار هم که یک میلگرد طولی را دربر میگیرند، باید بهصورت یکی در میان در وجوه مقابل مقطع قرار گیرند؛ یعنی قلاب ۹۰ درجه باید در ترازهای مختلف بچرخد. به این ترتیب، آرماتورهای طولی ستون به شکل مناسبتری مهار میشوند.
این ضابطه در انواع سنجاقی ستون باید هنگام آرماتور بندی مورد توجه قرار گیرد؛ مگر اینکه یکی از دو حالت زیر تامین شود:
۱- حالت اول
خاموتهایی که تنها به منظور پیچش یا یکپارچگی عضو به کار میروند، میتوانند از دو جزء تشکیل شوند:
یک خاموت U شکل با خمهای ۱۳۵ درجه که به آن میلگرد رکابی گفته میشود.
یک آرماتور سنجاقی که خم ۹۰ درجه آن باید مجاور وجهی از عضو قرار گیرد که بتن به دلیل محصورشدگی، مستعد متلاشی شدن نیست.
۲- حالت دوم
خاموت در تیرها را میتوان با دو قطعه میلگرد ساخت؛ یک میلگرد به شکل U که در دو انتها دارای قلاب لرزهای باشد و میلگرد دیگر به شکل سنجاقی که با میلگرد اول یک دورگیر را تشکیل دهد.
در این حالت نیز دقت کنید خم ۹۰ درجه سنجاقیهای متوالی که یک میلگرد طولی تیر را دربر میگیرند، باید بهصورت یکی در میان در دو سمت تیر قرار داده شود؛ یعنی قلاب ۹۰ درجه باید بچرخد.
اگر میلگردهای طولی که توسط سنجاقیها نگهداری شدهاند، در داخل یک دال که تنها در یک عضو خمشی قرار دارد محصور باشند، خم ۹۰ درجه سنجاقیها را میتوان در همان سمت دال قرار داد و نیازی به چرخش قلاب نیست.
نکات اجرایی سنجاقی ستون
نکاتی که حین اجرای سنجاقیها باید رعایت شود، به شرح زیر است:
- معمولا برای اجرای سنجاقیها از میلگرد A2 (S340) با قطر ۸ یا ۱۰ میلیمتر استفاده میشود؛ زیرا میلگرد A2 نسبت به میلگرد A3 سختی کمتری داشته و راحتتر خم میشود.
- همچنین تمام سنجاقیهای ستون باید با سیم آرماتور بندی به آرماتورها بسته شوند تا هنگام بتنریزی و ویبره، از جای خود جابهجا نشوند.
- زمانی که تعداد آرماتورهای طولی ستون بیشتر از ۱۲ عدد باشد، به دلیل تراکم بالای آرماتورها و قرارگیری سنجاقیها بهصورت یکی در میان، ویبره کردن بتن و تامین تراکم مناسب آن دشوار میشود. در این شرایط میتوان، با توجه به جزئیات طراحی سازه، از خاموتهای لوزیشکل به جای سنجاقیها استفاده کرد.
توجه داشته باشید که در هر خاموت لوزیشکل، تنها یک آرماتور طولی بهصورت آزاد قرار میگیرد.
ضوابط اجرای سنجاقی در ستون
ضوابطی که حین اجرای سنجاقی ستون الزامی است، عبارتاند از:
- آرماتور سنجاقی باید بهصورت یکپارچه باشد.
- قسمت خم شده آرماتور سنجاقی یعنی طول مستقیم پس از خم قلاب، باید حداقل برابر با 75 میلیمتر یا 6 برابر قطر آرماتور، هر کدام که بزرگتر است، باشد.
- دو انتهای سنجاقی باید دارای قلاب لرزهای یعنی خم 135 درجه باشد ولی به دلیل سهولت در اجرا یک طرف را خم 135 درجه و طرف دیگر را خم 90 درجه زده ولی در ترازهای مختلف جای قلابها را عوض میکنند.
- سنجاقیها باید آرماتورهای طولی پیرامون مقطع را که مهار نشدهاند، بهصورت یکی در میان دربر بگیرند.
دقت کنید که بستن سنجاقیها به تنگ ستون، عملکرد مناسبی برای مهار آرماتورهای طولی ستون نخواهد داشت.
- اگر بین خاموتها بیش از سه آرماتور داشته باشیم یا فاصله آزاد بین آرماتورها بیشتر از 15 سانتیمتر باشد، آرماتورها باید با خاموت یا آرماتور سنجاقی بسته شوند.
- در ساختمانهایی که بیشتر از 5 سقف دارند، باید برای تمامی ستونها از سنجاقیها استفاده کرد.
- فاصله سنجاقکیها یا ساقهای تنگ، در جهت عمود بر محور طولی عضو، از 35 سانتیمتر ببشتر نباشد.
- تعداد و فاصله سنجاقیها باید توسط طراح سازه محاسبه شود.
جمعبندی
میلگرد سنجاقی یکی از آرماتورهای عرضی است که برای مهار آرماتورهای طولی و جلوگیری از جابهجایی و کمانش آنها در اعضای مختلف سازه استفاده میشود. این آرماتور در انواع مختلفی اجرا شده و با توجه به محل استفاده، زاویه خم و نحوه قرارگیری آن، ضوابط اجرایی متفاوتی دارد. رعایت صحیح نحوه بستن و فاصلهگذاری سنجاقیها، بهویژه سنجاقی ستونها، برای عملکرد مناسب آرماتوربندی و تأمین الزامات اجرایی ضروری است.
در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات کاملی درباره سنجاقی آرماتور کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید میتوانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.
مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران
سوالات متداول
آرماتور سنجاقی یکی از انواع آرماتورهای عرضی است که برای مهار آرماتورهای طولی و جلوگیری از کمانش آنها به کار میرود. این آرماتور بیشتر در ستونهای بتنی، دیوارهای برشی، فونداسیون و برخی سقفها استفاده میشود.
در نحوه بستن سنجاقی ستون، قلابهای ۹۰ درجه باید در ترازهای مختلف بهصورت یکی در میان در وجوه مقابل مقطع قرار گیرند. سنجاقیها نیز باید آرماتورهای طولی مهارنشده را بهدرستی دربر بگیرند.
تعداد سنجاقی در ستون به تعداد و فاصله آرماتورهای طولی و نحوه قرارگیری آنها در مقطع بستگی دارد. تعداد و فاصله دقیق سنجاقیها باید مطابق جزئیات آرماتوربندی توسط طراح سازه تعیین شود.
خاموت سنجاقی به آرماتور سنجاقی گفته میشود که برای مهار آرماتورهای طولی به کار میرود. خاموت معمولا بهصورت بسته اجرا میشود و علاوه بر مهار آرماتورهای طولی، میتواند در مقاومت برشی و پیچشی عضو نیز نقش داشته باشد.
قلاب لرزهای به قلابی با خم ۱۳۵ درجه گفته میشود که سنجاقی را به سمت داخل مقطع هدایت میکند. این نوع قلاب در مقایسه با خم ۹۰ درجه، درگیری مناسبتری با آرماتور و بتن اطراف خود دارد و برای عملکرد لرزهای مناسبتر است.
میلگرد سنجاقی در فونداسیون در شرایطی که با برش پانچ مواجه باشیم، برای مقابله با برش پانچ به کار میرود. در این حالت، چون هدف تحمل برش است و نه مهار آرماتورهای طولی، میتوان در هر دو طرف از قلاب ۹۰ درجه استفاده کرد.
بسیارعالی
در تقاطع تیر و ستون همچنین جایی که ستون داخل فونداسیون میره ، باز هم باید سنجاق های ستون علاوه بر خاموت انداخته شود
سلام بله حداقل سی سانت
سلام. مقاله بسیار خوب روان و کاملی بود.
ممنونم
سلام
ممنون از حسن نظر شما. خوشحالیم این مقاله برای شما مفیده بوده