کارشناسی ارشد عمران بخوانیم؟ از سختترین تا راحتترین گرایش ارشد عمران
ارشد عمران بخوانیم یا نه و وارد بازار کار شویم؟ این سوال برای بسیاری از دانشجویان و فارغالتحصیلان مهندسی عمران پیش میآید. در این مقاله از آکادمی عمران گرایشهای ارشد عمران، تفاوت آنها، سختترین و راحتترین گرایشها، شرایط بازار کار و معیارهای انتخاب رشته را بررسی میکنیم. همچنین در ادامه به این سوال میپردازیم که کارشناسی ارشد عمران برای چه افرادی میتواند انتخاب مناسبی باشد و چه زمانی ورود به بازار کار گزینه بهتری است.
ساختار و شرایط کارشناسی ارشد عمران
دوره کارشناسی ارشد مهندسی عمران یا همان فوق لیسانس عمران، بسته به رشته و برنامه آموزشی دانشگاه، شامل مجموعهای از واحدهای درسی (معمولا ۳۲ واحد) و پژوهشی است. پذیرش در این مقطع عمدتا از طریق آزمون کارشناسی ارشد انجام میشود؛ البته دانشجویان واجد شرایط نیز میتوانند از طریق پذیرش استعدادهای درخشان (بدون آزمون) وارد این مقطع شوند.
تعداد و نوع واحدها با توجه به گرایش و برنامه آموزشی دانشگاه میتواند متفاوت باشد، اما در بسیاری از گرایشهای ارشد عمران، واحدها شامل دروس تخصصی و الزامی، دروس اختیاری، سمینار و پایاننامه هستند.
بازار کار مهندسی عمران؛ مسیر شغلی و درآمد هر حوزه
فوق لیسانس عمران چند سال طول میکشد؟
مدت مجاز تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد عمران ۴ نیمسال تحصیلی یا حدود ۲ سال است. با این حال، انجام پایاننامه، فعالیتهای آزمایشگاهی، شبیهسازیهای نرمافزاری یا فرایند تصویب پروپوزال ممکن است باعث شود تحصیل برخی دانشجویان بیشتر طول بکشد.
در صورت تایید دانشگاه امکان افزایش مدت تحصیل نیز وجود دارد. همچنین در برخی دانشگاهها و طبق ضوابط آموزشی، امکان گذراندن دوره به شیوه آموزشمحور و اخذ واحدهای درسی به جای پایاننامه فراهم است.
با این حال مدت تحصیل تنها معیار تصمیمگیری برای ادامه تحصیل نیست. انتخاب گرایش مناسب، مسیر شغلی موردنظر و هدف شما از گرفتن مدرک کارشناسی ارشد اهمیت بیشتری دارد. در ادامه، گرایشهای ارشد عمران و تفاوت آنها را بررسی میکنیم.
گرایشهای ارشد عمران
اگر پس از دریافت مدرک کارشناسی عمران بر سر دوراهی ادامه تحصیل در مقطع ارشد یا ورود به بازار کار قرار گرفتهاید، شناخت گرایشهای این مقطع میتواند به تصمیمگیری بهتر شما کمک کند. هر گرایش ارشد عمران بر حوزه تخصصی متفاوتی تمرکز دارد و از نظر دروس، مهارتهای موردنیاز، زمینههای شغلی و مسیر ادامه تحصیل با سایر گرایشها تفاوتهایی دارد.
بر اساس دفترچه کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۵، رشته مهندسی عمران در مقطع کارشناسی ارشد دارای ۸ گرایش زیر است:
- سازه
- زلزله
- ژئوتکنیک
- مهندسی و مدیریت ساخت
- راه و حملونقل
- هیدرولیک و منابع آب
- سازههای دریایی و مهندسی سواحل
- مهندسی محیطزیست
البته در مجموعه امتحانی مهندسی عمران، رشتههای دیگری مانند مهندسی ساختمانهای هوشمند، مهندسی خطوط راهآهن، مهندسی ایمنی راه و ترابری و مهندسی ژئوتکنیک زیستمحیطی نیز وجود دارند که رشتههای مستقلی محسوب میشوند و نباید آنها را با گرایشهای رشته مهندسی عمران اشتباه گرفت.
برای مقایسه سریعتر، در جدول زیر حوزه تخصصی هر یک از گرایشهای کارشناسی ارشد عمران را مشاهده میکنید.
| گرایش ارشد عمران | تمرکز و حوزه تخصصی |
| سازه | تحلیل، طراحی و رفتار سازهها |
| زلزله | رفتار لرزهای، تحلیل زلزله و مقاومسازی سازهها |
| ژئوتکنیک | رفتار خاک، پی، گود و پایداری زمین |
| مهندسی و مدیریت ساخت | مدیریت زمان، هزینه، قرارداد و فرایند اجرای پروژه |
| راه و حملونقل | طراحی راه و تحلیل سیستمهای حملونقل |
| هیدرولیک و منابع آب | جریان آب، سازههای هیدرولیکی و مدیریت منابع آب |
| سازههای دریایی و مهندسی سواحل | طراحی و بررسی سازهها و پروژههای ساحلی و دریایی |
| مهندسی محیطزیست | مسائل زیستمحیطی مرتبط با آب، آلودگی و پروژههای عمرانی |
در ادامه، هر یک از گرایشهای ارشد عمران را جداگانه بررسی میکنیم تا با دروس، حوزه تخصصی و تفاوتهای آنها بیشتر آشنا شوید.
1. گرایش سازه
در گرایش سازه، مباحث مربوط به تحلیل و طراحی سازههای مختلف با تمرکز بیشتری نسبت به دوره کارشناسی بررسی میشود. طراحی سازههای بتنی و فولادی، تحلیل رفتار سازه و بررسی سیستمهای سازهای از موضوعات اصلی این گرایش هستند؛ به همین دلیل بخش قابلتوجهی از دروس آن ماهیت تحلیلی و محاسباتی دارند.
بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفهای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی
2. گرایش زلزله
گرایش زلزله بر بررسی رفتار سازهها در برابر نیروهای لرزهای تمرکز دارد. تحلیل لرزهای، طراحی و ارزیابی سازهها در برابر زلزله، مقاومسازی و بررسی خطر لرزهای از مهمترین موضوعات این گرایش هستند. این گرایش از نظر محتوای علمی ارتباط نزدیکی با گرایش سازه دارد، اما تمرکز آن تخصصیتر بر رفتار لرزهای سازهها است.
3. گرایش ژئوتکنیک
در گرایش ژئوتکنیک، رفتار خاک و سنگ و تأثیر آنها بر سازهها بررسی میشود. طراحی پی، تحلیل پایداری گود و شیب، سازههای نگهبان و مسائل مرتبط با مکانیک خاک و مهندسی پی از مهمترین موضوعات این گرایش هستند.
4. گرایش مهندسی و مدیریت ساخت
گرایش مهندسی و مدیریت ساخت بر مدیریت پروژههای عمرانی و بهبود فرایند اجرای آنها تمرکز دارد. برنامهریزی و کنترل پروژه، مدیریت زمان و هزینه، قراردادها، روشهای ساخت و مدیریت منابع از مهمترین مباحث این گرایش محسوب میشوند.
این گرایش برخلاف سازه و ژئوتکنیک، تمرکز کمتری بر طراحی و محاسبات سازهای و تمرکز بیشتری بر مدیریت و فرایند اجرای پروژه دارد.
5. گرایش راه و حملونقل
گرایش راه و حملونقل موضوعات مرتبط با طراحی و بهسازی راهها و همچنین برنامهریزی و تحلیل سیستمهای حملونقل را پوشش میدهد. طراحی مسیر و روسازی، مهندسی ترافیک، ایمنی حملونقل و برنامهریزی شبکههای حملونقل از جمله مباحث این گرایش هستند.
6. گرایش هیدرولیک و منابع آب
در گرایش هیدرولیک و منابع آب، رفتار و جریان آب، سازههای مرتبط با آب و نحوه مدیریت منابع آبی بررسی میشود. هیدرولوژی، سازههای هیدرولیکی، شبکههای انتقال و توزیع آب و مدیریت منابع آب از موضوعات اصلی این گرایش هستند.
7. گرایش سازههای دریایی و مهندسی سواحل
گرایش سازههای دریایی و مهندسی سواحل بر مطالعه و طراحی سازهها و پروژههای مرتبط با دریا و مناطق ساحلی تمرکز دارد. سازههای بندری، اسکلهها، سازههای فراساحلی و بررسی اثر امواج و جریانهای دریایی از موضوعات تخصصی این گرایش هستند.
8. گرایش مهندسی محیطزیست
گرایش مهندسی محیطزیست به بررسی و کنترل پیامدهای زیستمحیطی فعالیتهای انسانی و پروژههای عمرانی میپردازد. تصفیه آب و فاضلاب، کنترل آلودگی آب و هوا، مدیریت پسماند و بررسی مسائل زیستمحیطی از مهمترین مباحث این گرایش هستند.
سخت ترین گرایش ارشد عمران
نمیتوان یک گرایش را برای همه به عنوان سختترین گرایش ارشد عمران معرفی کرد؛ زیرا میزان سختی تا حد زیادی به علاقه، توانایی و پایه علمی هر فرد بستگی دارد. با این حال، گرایشهایی که ماهیت تحلیلی و محاسباتی بیشتری دارند و نیازمند تحلیل پارامترهای مختلف هستند، معمولا برای بسیاری از دانشجویان چالشبرانگیزترند.
برای مثال، گرایشهای سازه، ژئوتکنیک و زلزله به دلیل حجم مباحث تحلیلی و محاسباتی میتوانند از گرایشهای دشوارتر کارشناسی ارشد عمران باشند.
راحت ترین گرایش ارشد عمران
همانند سختترین گرایش، نمیتوان یک گزینه را برای همه به عنوان راحت ترین گرایش ارشد عمران معرفی کرد. علاقه، توانایی در دروس مختلف و پیشزمینه تحصیلی هر فرد تأثیر زیادی بر میزان سختی یک گرایش دارد.
با این حال، گرایشهایی مانند مهندسی محیطزیست، راه و حملونقل و برخی مباحث هیدرولیک و منابع آب در مقایسه با گرایشهای محاسباتی مانند سازه، زلزله و ژئوتکنیک ممکن است برای برخی دانشجویان از نظر حجم محاسبات و تحلیل سازهای سادهتر باشند.
بنابراین برای انتخاب گرایش بهتر است تنها به سخت یا آسان بودن آن توجه نکنید و علاقه، توانایی، بازار کار و هدف شما از ادامه تحصیل را نیز در نظر بگیرید.
بهترین گرایش ارشد عمران
بدیهی است نمیتوان یک گزینه را برای همه به عنوان بهترین گرایش ارشد عمران معرفی کرد. انتخاب گرایش مناسب به عواملی مانند علاقه، توانایی در دروس مختلف، هدف از ادامه تحصیل و مسیر شغلی موردنظر شما بستگی دارد.
البته برای فعالیت در بسیاری از موقعیتهای شغلی عمران، لزوماً نیازی نیست مدرک کارشناسی ارشد شما دقیقاً با عنوان شغلی موردنظر مرتبط باشد. در بسیاری از حوزهها، مهارت، تجربه و توانایی عملی نقش مهمتری در ورود و پیشرفت در بازار کار دارند.
برای آشنایی بیشتر با توانمندیهای موردنیاز در این رشته میتوانید مقاله مهارت های مهندس عمران را مطالعه کنید.
بهترین گرایش ارشد عمران از نظر بازار کار
بازار کار مهندسی عمران الزاما به گرایشی که در مقطع کارشناسی ارشد انتخاب میکنید محدود نمیشود. برای مثال، فردی که در گرایش سازه، زلزله یا ژئوتکنیک تحصیل کرده است، میتواند با کسب مهارت و تجربه لازم در حوزههایی مانند دفتر فنی، اجرا، کنترل پروژه یا مدیریت پروژه نیز فعالیت کند.
بنابراین هنگام انتخاب گرایش بهتر است علاوه بر شرایط بازار کار مرتبط با آن، به مهارتهایی که قصد دارید یاد بگیرید و حوزهای که میخواهید در آن فعالیت کنید نیز توجه داشته باشید.
در ویدیوی زیر میتوانید با برخی از حوزههای فعالیت مهندسان عمران بیشتر آشنا شوید.
حوزه دفتر فنی
دفتر فنی یکی از مسیرهای مهم بازار کار مهندسی عمران است و فعالیت در آن به گرایش خاصی از کارشناسی ارشد محدود نمیشود. مهندس دفتر فنی در مراحل مختلف پروژه، از مناقصه و قرارداد تا اجرای پروژه و تهیه صورتوضعیت، نقش دارد.
متره و برآورد، فهرستبها، صورتوضعیتنویسی، نقشهخوانی، امور قراردادها و پیمان، تعدیل، مناقصات و آشنایی با ادعا و کلیم از مهمترین مهارتهای موردنیاز در این حوزه هستند.
بخش زیادی از این مهارتها در دورههای دانشگاهی به شکل کاربردی آموزش داده نمیشوند؛ بنابراین برای ورود حرفهای به دفتر فنی، یادگیری عملی و تجربه پروژهای اهمیت زیادی دارد.
برای آشنایی با این مسیر و سرفصلهای آموزشی میتوانید پکیج آموزش دفتر فنی را مشاهده کنید.
حوزه اجرای ساختمان
اجرای ساختمان نیز یکی دیگر از مسیرهای کاری مهندسان عمران است و فعالیت در آن الزاما به گرایش مشخصی در مقطع کارشناسی ارشد وابسته نیست.
مهندس فعال در این حوزه باید با مراحل اجرای ساختمان، از تخریب، گودبرداری و اجرای سازه تا دیوارچینی، تأسیسات و نازککاری آشنا باشد و بتواند عملیات اجرایی پروژه را براساس نقشهها و ضوابط فنی کنترل و مدیریت کند.
در این مسیر نیز دانش دانشگاهی بهتنهایی کافی نیست و شناخت جزئیات اجرایی، تجربه کارگاهی و توانایی حل مسائل واقعی پروژه اهمیت زیادی دارد. برای آشنایی بیشتر با مراحل اجرای ساختمان میتوانید سرفصلها و نمونه آموزشهای دوره اجرای ساختمان را مشاهده کنید.
برای مقایسه سریعتر، وضعیت کلی بازار کار گرایشهای ارشد عمران را در جدول زیر مشاهده میکنید.
| گرایش عمران | محبوبیت | رقابت بازار | بازار کار (با مهارت کافی) |
درآمد نسبی | شرایط خاص |
| سازه | بسیار بالا | بالا | خوب | متوسط تا خوب | نیازمند مهارت تخصصی |
| زلزله | بالا | متوسط | خوب | متوسط تا خوب | حوزه تخصصی و مقاومسازی |
| ژئوتکنیک | بالا | متوسط | بسیار خوب | خوب تا بالا | مرتبط با گود، خاک و پی |
| مهندسی و مدیریت ساخت | بالا | متوسط | بسیار خوب | خوب | وابسته به تجربه پروژه |
| راه و حملونقل | متوسط | متوسط | مناسب | متوسط تا خوب | وابسته به پروژههای زیرساختی |
| هیدرولیک و منابع آب | متوسط | کم تا متوسط | مناسب | متوسط تا خوب | مرتبط با پروژههای آب |
| سازههای دریایی و سواحل | متوسط | کم | تخصصی | خوب | محدودیت جغرافیایی |
| مهندسی محیطزیست | کم تا متوسط | کم | محدودتر | متوسط | بازار تخصصیتر |
راهنمای انتخاب رشته ارشد عمران
برای انتخاب رشته ارشد عمران بهتر است فقط به محبوبیت یک گرایش یا نظر دیگران توجه نکنید. انتخاب مناسب باید با علاقه، توانایی و برنامه آینده شما هماهنگ باشد. برای تصمیمگیری، این پنج معیار را در نظر بگیرید:
- علاقه: مشخص کنید به کدام حوزه عمران علاقه بیشتری دارید.
- توانایی دروس: ببینید در مباحث محاسباتی، مدیریتی یا تخصصی کدام حوزه قویترید.
- مسیر شغلی: گرایشی را انتخاب کنید که به حوزه کاری موردنظر شما نزدیکتر باشد.
- ادامه تحصیل یا مهاجرت: اگر قصد اپلای یا دکتری دارید، زمینههای پژوهشی گرایش را هم بررسی کنید.
- دانشگاه: کیفیت دوره، اساتید و امکانات دانشگاه را در کنار نام گرایش بسنجید.
اولویت بندی گرایش های عمران چگونه انجام میشود؟
برای اولویت بندی گرایش های عمران نمیتوان یک ترتیب ثابت برای همه ارائه کرد. بهتر است ابتدا گرایشهایی را که با علاقه و هدف شما همخوانی ندارند حذف کنید و سپس گزینههای باقیمانده را بر اساس علاقه، توانایی، مسیر شغلی، هدف ادامه تحصیل و دانشگاه محل پذیرش اولویتبندی کنید.
بهترین انتخاب لزوما محبوبترین گرایش نیست؛ بلکه گرایشی است که بیشترین هماهنگی را با هدف و توانایی شما داشته باشد.
ارشد یا ورود به بازار کار؟
اگر فارغالتحصیل کارشناسی عمران هستید یا بهزودی تحصیلتان به پایان میرسد، احتمالا با این سؤال مواجه میشوید که ارشد عمران بخوانم یا نه؟ ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد یا ورود مستقیم به بازار کار، به هدف شغلی و تحصیلی شما بستگی دارد.
اگر هدف اصلی شما ورود به حوزههایی مانند اجرا، دفتر فنی یا مدیریت پروژه است، باید در نظر داشته باشید که مدرک ارشد بهتنهایی مهارتهای عملی موردنیاز بازار کار را در اختیار شما قرار نمیدهد. از طرف دیگر، اگر به یک حوزه تخصصی علاقه دارید، قصد ادامه تحصیل در مقطع دکتری یا مهاجرت تحصیلی دارید یا فعالیت پژوهشی برایتان اهمیت دارد، کارشناسی ارشد میتواند گزینه مناسبی برای شما باشد.
راه دیگر این است که همزمان با تحصیل وارد بازار کار شوید. این گزینه میتواند به کسب تجربه کاری در کنار ادامه تحصیل کمک کند، اما مدیریت همزمان دانشگاه و کار، مخصوصاً در ماههای ابتدایی ورود به بازار کار، ساده نیست و به زمانبندی مناسبی نیاز دارد.
در نهایت، بهتر است تصمیم درباره ادامه تحصیل یا ورود به بازار کار را بر اساس هدف شغلی و تحصیلی خود بگیرید، نه صرفا برای دریافت مدرک بالاتر یا ورود سریعتر به بازار کار.
ارشد یا سربازی؟
برای آقایانی که بعد از کارشناسی مشمول خدمت سربازی هستند، انتخاب بین ادامه تحصیل در مقطع ارشد و رفتن به سربازی میتواند یکی از عوامل مهم در تصمیمگیری باشد.
در این شرایط بهتر است فقط برای به تعویق انداختن سربازی وارد مقطع ارشد نشوید و ابتدا مشخص کنید ادامه تحصیل چه تاثیری بر مسیر شغلی و تحصیلی شما خواهد داشت. اگر ارشد با هدف آینده شما همخوانی دارد، ادامه تحصیل میتواند فرصت بیشتری برای افزایش دانش تخصصی و برنامهریزی مسیر بعدی در اختیارتان قرار دهد.
از طرف دیگر، دانشجویان و فارغالتحصیلان مقاطع تحصیلات تکمیلی در صورت داشتن شرایط لازم ممکن است بتوانند از برخی فرصتها مانند امریه یا پروژههای کسر خدمت استفاده کنند. شرایط این طرحها بسته به سازمان پذیرنده، رشته، رزومه و ضوابط هر فراخوان متفاوت است و دریافت آنها قطعی نیست.
اگر هم تصمیم گرفتید ابتدا سربازی را پشت سر بگذارید، بهتر است در این مدت تا حد امکان ارتباط خود را با یادگیری و مهارتهای تخصصی حوزه عمران حفظ کنید تا پس از پایان خدمت برای ورود به بازار کار آمادهتر باشید.
جمعبندی
در این مقاله با گرایش های کارشناسی ارشد عمران، حوزههای تخصصی و مسیرهای شغلی آنها آشنا شدیم و درباره موضوعاتی مانند سختترین، راحتترین و بهترین گرایش ارشد عمران و معیارهای انتخاب رشته صحبت کردیم.
در نهایت، انتخاب گرایش مناسب به علاقه، توانایی، هدف شغلی و برنامه آینده شما بستگی دارد. همچنین اگر بین ادامه تحصیل و ورود به بازار کار مردد هستید، ابتدا هدف خود را مشخص کنید و سپس درباره مسیر مناسب تصمیم بگیرید.
در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره کارشناسی ارشد عمران کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید میتوانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.
آموزشهای تخصصی و پروژهمحور آکادمی عمران
سوالات متداول
اگر هدفتان ادامه تحصیل، ورود به حوزههای تخصصی، دکتری یا مهاجرت تحصیلی است، ارشد عمران میتواند انتخاب مناسبی باشد. اما برای ورود به بسیاری از موقعیتهای شغلی عمران، مهارت و تجربه عملی معمولا اهمیت بیشتری از مدرک ارشد دارند.
انتخاب گرایش مناسب برای خانمها بیش از هر چیز به علاقه، توانایی و مسیر شغلی موردنظر بستگی دارد. گرایشهایی مانند سازه، مدیریت ساخت، حملونقل، آب و محیطزیست میتوانند گزینههای مناسبی باشند. برای بررسی کاملتر شرایط کاری میتوانید مقاله مهندسی عمران برای خانم ها را مطالعه کنید.
گرایشهایی مانند سازه، ژئوتکنیک، حملونقل، منابع آب و محیطزیست میتوانند زمینههای مناسبی برای ادامه تحصیل و فعالیت پژوهشی داشته باشند. با این حال، دانشگاه مقصد، رزومه، موضوع پژوهش و مهارتهای تخصصی معمولا از نام گرایش مهمتر هستند.
خیر. در بسیاری از حوزههای عمران مانند اجرا، دفتر فنی، کنترل پروژه و مدیریت پروژه، مهارت عملی و تجربه کاری نقش مهمتری از مدرک کارشناسی ارشد دارند.
بله. کار کردن همزمان با تحصیل میتواند به کسب تجربه کمک کند، اما نیازمند مدیریت مناسب زمان بین دانشگاه، پروژه و فعالیت شغلی است.
بله، اما تعیینکننده مطلق نیست. گرایش ارشد میتواند مسیر تخصصی شما را مشخصتر کند، اما مهارت، تجربه و حوزهای که در آن فعالیت میکنید نقش مهمتری در مسیر شغلی دارند.

من مهندسی مکانیک دارم اما به واسطه شغل پدرم مدت طولانی در حوزه ساختمان سازی فعالت میکنم آیا میتونم از پس ارشد عمران بربیام؟ اصلا ارزش شو داره بخونم؟؟
سلام وقت بخیر
با توجه به سابقه فعالیتتون در ساختمانسازی، قطعاً تجربه عملی شما در یادگیری مباحث عمران کمککننده است؛ البته برای دروس تخصصی ارشد باید مطالعه بیشتری داشته باشید.
اگر هدفتون فعالیت در حوزه اجرا و مدیریت کارگاهه، پیشنهاد میکنیم در اولویت اول روی تقویت مهارتهای اجرایی و تجربه تخصصی تمرکز کنید. اما اگر به مباحث دانشگاهی علاقه دارید یا برای مسیر شغلی خاصی به مدرک ارشد نیاز دارید، ادامه تحصیل هم میتونه ارزشمند باشه.
برای کسی که هدفش ورود به بازار کار اجرایی و کارگاهی، خوندن ارشد عمران واقعا مزیت محسوب میشه یا نه بهتره زودتر وارد بازار کار بشم؟
سلام وقت بخیر
اگر هدفتان ورود به بازار کار اجرایی و کارگاه است، بهتر است اولویت اصلیتان افزایش مهارتهای اجرایی، شناخت نقشهها، فرآیندهای کارگاهی و کسب تجربه واقعی در پروژه باشد. مدرک ارشد میتواند در ادامه مسیر شغلی مفید باشد، اما بهتنهایی جای تجربه و مهارت اجرایی را نمیگیرد. در صورت امکان، ادامه تحصیل را همزمان با ورود به بازار کار پیش ببرید تا از تجربه عملی عقب نمانید.
منابع ارشد عمرانو معرفی میکنید؟
سلام برای امریه سربازی مطالبی خوندم که میگف حتما ارشد لازم نیس و با کارشناسی هم میشه گرف امریه سربازی درسته ؟
سلام متاسفانه اطلاعی نداریم
دوست عزیز منابع زیاد و متنوع هست میتونید با سرچ در گوگل چند موردو انتخاب کنید
ممنون از مقاله خوبتون
سلام
ممنون از حسن نظر شما