آموزش نصب آسانسور در ساختمان؛ مراحل اجرا از صفر تا صد + فیلم

نصب آسانسور یکی از مهم‌ترین مراحل اجرای ساختمان است که باید مطابق ضوابط فنی، مقررات ملی ساختمان و استانداردهای مربوط انجام شود. آشنایی با مراحل نصب آسانسور، زمان مناسب اجرای آن، ضوابط مبحث ۱۵، مجوزهای لازم و نکات اجرایی، به سازندگان و مهندسان کمک می‌کند تا از بروز مشکلات فنی، هزینه‌های اضافی و تأخیر در بهره‌برداری جلوگیری کنند.

در این مقاله از آکادمی عمران، مراحل نصب و راه اندازی آسانسور را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم و مهم‌ترین ضوابط، قوانین، مدت زمان، هزینه و نکات اجرایی نصب آسانسور را توضیح می‌دهیم.

پیش از مطالعه ادامه مقاله، پیشنهاد می‌کنیم ویدئوی زیر را مشاهده کنید. این ویدئو بخشی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن تمام مراحل اجرای ساختمان، از تخریب و گودبرداری تا نصب آسانسور و نازک‌کاری، به‌صورت گام‌به‌گام آموزش داده شده است.

نصب آسانسور در ساختمان

نصب آسانسور یکی از مهم‌ترین مراحل اجرای ساختمان است که پس از تکمیل بخش‌های اصلی سازه آغاز می‌شود. این فرایند شامل مجموعه‌ای از عملیات طراحی، آماده‌سازی، نصب تجهیزات، راه‌اندازی و دریافت تاییدیه استاندارد است که باید مطابق ضوابط فنی و مقررات ملی ساختمان انجام شود.

به‌طور کلی، فرایند نصب آسانسور را می‌توان در 7 مرحله اصلی خلاصه کرد:

مراحل نصب آسانسور

اجرای صحیح مراحل نصب آسانسور، علاوه بر افزایش ایمنی و عملکرد مناسب، در کاهش هزینه‌های نگهداری و افزایش طول عمر تجهیزات نیز تاثیر زیادی دارد. به همین دلیل، تمامی مراحل باید توسط افراد متخصص و مطابق استانداردهای مربوطه اجرا شوند.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

مرحله اول: طراحی نقشه، جانمایی و تعیین ابعاد آسانسور

در اولین مرحله نصب آسانسور، باید محل قرارگیری آسانسور، ابعاد چاه، ظرفیت و سایر مشخصات فنی آن مشخص شود. هرچه این تصمیم‌ها زودتر و هم‌زمان با طراحی ساختمان انجام شوند، اجرای آسانسور ساده‌تر، ایمن‌تر و مطابق استانداردهای فنی خواهد بود.

به طور کلی، شروع فرایند نصب آسانسور در پروژه‌های ساختمانی معمولا به یکی از دو روش زیر انجام می‌شود:

1. سازنده پس از اجرای بخشی از ساختمان و هم‌زمان با دیوار چینی، با شرکت سازنده آسانسور هماهنگ می‌کند تا متناسب با چاه آسانسور اجراشده، طراحی و نصب آسانسور انجام شود.
2. سازنده پیش از اجرای چاه آسانسور و پس از دریافت جواز ساخت، با شرکت سازنده آسانسور مشورت می‌کند تا نقشه ساختمان، جانمایی آسانسور و ابعاد چاه از ابتدا بر اساس مشخصات فنی آسانسور طراحی شوند.

از آنجا که جانمایی آسانسور بر ابعاد چاه، فضای اشغال‌شده، ظرفیت کابین و حتی روند اجرای ساختمان تأثیر می‌گذارد، توصیه می‌شود این موضوع از همان مراحل ابتدایی طراحی ساختمان در نظر گرفته شود.

به همین دلیل، اولین مرحله نصب آسانسور با طراحی نقشه، جانمایی مناسب و تعیین ابعاد و ظرفیت آسانسور آغاز می‌شود که در ادامه هر یک از این موارد را بررسی می‌کنیم.

تهیه نقشه

پیش از شروع نصب آسانسور، باید نقشه‌های اجرایی ساختمان بررسی شوند تا اطلاعات موردنیاز برای طراحی، جانمایی و اجرای آسانسور به‌دست آید. از آنجا که در ساختمان‌های در حال احداث هنوز ابعاد نهایی چاه آسانسور و بخش‌های اجرایی به‌طور کامل مشخص نیست، استفاده از نقشه‌های اجرایی دقیق‌ترین و مطمئن‌ترین روش برای برنامه‌ریزی نصب آسانسور است.

مهم‌ترین نقشه‌ها و اطلاعات موردنیاز برای نصب آسانسور عبارت‌اند از:

• پلان تیپ طبقات شامل پارکینگ، زیرزمین، همکف و سایر طبقات در محل نصب آسانسور
• مقطع چاه آسانسور شامل ابعاد کامل از کف چاله آسانسور تا زیر سقف موتورخانه
• پلان پشت‌بام در محدوده چاه آسانسور برای بررسی تاسیسات و تجهیزات احتمالی موجود در اطراف چاه

جانمایی آسانسور

یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی و نصب آسانسور، جانمایی صحیح آسانسور در ساختمان است. در ساختمان‌های دارای آسانسور، مهندس معمار باید از همان مراحل اولیه طراحی، اطلاعات کافی درباره تعداد، نوع و ظرفیت آسانسور داشته باشد تا محل قرارگیری آن را مطابق ضوابط فنی و نیازهای ساختمان تعیین کند.

به‌طور کلی، جانمایی آسانسور بر عهده مهندس معمار است و باید با در نظر گرفتن الزامات مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان انجام شود.

ابعاد چاه آسانسور نیز باید متناسب با ظرفیت، ابعاد کابین، نوع درب و سرعت آسانسور طراحی شود. همچنین محل قرارگیری آسانسور باید به گونه‌ای انتخاب شود که دسترسی ساکنان و کاربران ساختمان به آن آسان بوده و با کمترین میزان جابه‌جایی از بخش‌های مختلف ساختمان امکان‌پذیر باشد. به همین دلیل، آسانسور معمولا در مرکز ترافیکی ساختمان جانمایی می‌شود.

بر اساس مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، مهم‌ترین ضوابط جانمایی آسانسور عبارت‌اند از:

• حداکثر فاصله درب ورودی ساختمان یا واحدها تا درب آسانسور در هر طبقه، ۴۰ متر است.
• آسانسورها باید به گونه‌ای جانمایی شوند که مسافت طی‌شده توسط کاربران برای دسترسی به هر کابین، حداقل ممکن باشد.
• در ساختمان‌هایی با ۳ دستگاه آسانسور یا کمتر، می‌توان آسانسورها را در یک چاه مشترک اجرا کرد. در صورت وجود ۴ دستگاه آسانسور، باید حداقل در دو چاه مجزا قرار گیرند و اگر تعداد آسانسورها بیش از ۴ دستگاه باشد، حداکثر ۴ آسانسور می‌توانند در یک چاه مشترک قرار گیرند.

در جدول زیر، حداقل عرض یا عمق راهروی مقابل ورودی آسانسورها بر اساس ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان ارائه شده است.

تعیین ظرفیت و ابعاد کابین آسانسور

پس از تعیین جانمایی آسانسور، باید ابعاد کابین و ظرفیت آن متناسب با کاربری ساختمان و ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان مشخص شود. برای برخی از آسانسورهای با کاربری ویژه، حداقل ابعاد کابین و الزامات فنی به‌صورت مشخص در این مبحث تعیین شده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

آسانسورهای مناسب حمل صندلی چرخدار:

• حداقل ابعاد کابین 1400 × 1100 میلی‌متر
• حداقل عرض بازشو درب کابین، 800 میلی‌متر
• مجهز به سیستم تراز طبقه مجدد
• مجهز به دکمه باز ماندن درب کابین برای مدت طولانی‌تر از زمان عادی

آسانسورهایی که قابلیت حمل بیمار (برانکاردبر):

• حداقل ابعاد کابین 2100 × 1100 میلی‌متر
• حداقل عرض بازشو درب کابین 900 میلی‌متر
• مجهز به سیستم تراز طبقه مجدد
• مجهز به دکمه باز ماندن درب کابین برای مدت طولانی‌تر از زمان عادی

آسانسورهای مناسب حمل تخت بیمار (تخت‌بر):

• حداقل ابعاد کابین 2400 ×1400 میلی‌متر
• حداقل عرض و حداقل ارتفاع بازشو درب کابین به ترتیب 1300 و 2100 میلی‌متر
• مجهز به سیستم کنترل سرعت ولتاژ و فرکانس متغیر
• مجهز به سیستم تراز طبقه مجدد
• مجهز به دکمه باز ماندن درب کابین برای مدت طولانی‌تر از زمان عادی
• مجهز به کلید اختصاصی برای استفاده کاربران آموزش‌دیده
• مجهز به سیستم برق اضطراری برای هدایت آسانسور به نزدیک‌ترین طبقه در زمان قطع برق

علاوه بر آسانسورهای با کاربری خاص، در ساختمان‌های مسکونی و اداری، ظرفیت آسانسور بر اساس تعداد نفرات و نوع کاربری ساختمان تعیین می‌شود. ابعاد کابین و چاه آسانسور نیز متناسب با این ظرفیت طراحی می‌شوند.

توجه داشته باشید توجه داشته باشید که ابعاد و مقادیر فوق تقریبی هستند و با توجه به نوع آسانسور، نوع درب، شرکت سازنده، استانداردهای مورد استفاده و شرایط پروژه ممکن است تغییر کنند

مرحله دوم: آماده‌سازی کف چاله آسانسور

پس از طراحی و جانمایی آسانسور، نوبت به آماده‌سازی کف چاله آسانسور (پیت آسانسور) می‌رسد. این بخش یکی از مهم‌ترین مراحل نصب آسانسور است؛ زیرا فضای لازم برای نصب تجهیزات ایمنی، بافرها، یوک کابین و سایر اجزای زیرین آسانسور را فراهم می‌کند.

ارتفاع کف چاله آسانسور از کف تمام‌شده اولین توقف، مطابق ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان و مشخصات فنی آسانسور تعیین می‌شود. این ارتفاع حداقل فضای موردنیاز برای اجرای سکوهای ضربه‌گیر و ایجاد محل جان‌پناه را تامین می‌کند.

همان‌طور که در جدول مشاهده می‌کنید، حداقل عمق پیت برای آسانسورهای هیدرولیکی ۱۹۰ سانتی‌متر است. البته این مقدار با توجه به ظرفیت کابین، سرعت آسانسور، نوع سیستم و مشخصات فنی پروژه می‌تواند تغییر کند. برای مثال، آسانسورهای با ظرفیت بیشتر معمولا به کف‌سازی مقاوم‌تر، قاب وزنه بلندتر و در نتیجه عمق پیت بیشتری نیاز دارند.

اجرای چاله آسانسور

چاله آسانسور بخشی از فونداسیون ساختمان محسوب می‌شود و اجرای صحیح آن نقش مهمی در عملکرد و ایمنی آسانسور دارد. به طور معمول، برای اجرای کف چاله ۱۰ سانتی‌متر بتن مگر و ۲۰ سانتی‌متر آرماتوربندی و بتن‌ریزی در نظر گرفته می‌شود. البته در صورت وجود جزئیات متفاوت در نقشه‌های سازه، اجرای چاله باید مطابق نقشه‌های اجرایی انجام شود.

فضای چاله آسانسور برای نصب تجهیزاتی مانند بافرها، تجهیزات گاورنر سقوط، محل عبور یوک و سینی کابین و سکوی ضربه‌گیر در نظر گرفته می‌شود. همچنین برای اجرای آهن‌کشی، لازم است در چهار گوشه چاه، پلیت‌های انتظار ۳۰ × ۳۰ سانتی‌متری جهت نصب ستون‌ها پیش‌بینی شوند.

سکوی ضربه‌گیر را می‌توان به دو روش بتنی یا فلزی اجرا کرد. در روش بتنی، باید میلگردهای انتظار هنگام آرماتوربندی کف چاله اجرا شوند؛ اما در روش فلزی، صفحات فلزی مطابق ابعاد تعیین‌شده در نقشه‌ها در کف چاله نصب می‌شوند.

با توجه به اینکه نصب آسانسور معمولا در مراحل پایانی اجرای ساختمان انجام می‌شود، استفاده از سکوی فلزی و صفحات انتظار، نسبت به باقی ماندن میلگردهای انتظار در کف چاله، ایمنی بیشتری دارد.

نکته مهم دیگر، پیش‌بینی سیستم ارت (اتصال زمین) و همبندی ساختمان در این مرحله است. اتصال زمین برای عملکرد ایمن تجهیزات برقی آسانسور ضروری بوده و هم‌بندی نیز باعث هم‌ولتاژ شدن ریل‌ها و سایر قطعات فلزی ثابت آسانسور می‌شود.

برای آشنایی کامل با جزئیات اجرای چاله آسانسور، ابعاد استاندارد، آرماتوربندی و نکات اجرایی، مقاله چاله آسانسور را مطالعه کنید.

مرحله سوم: آهن کشی چاه آسانسور

پس از آماده‌سازی چاله آسانسور، نوبت به اجرای آهن‌کشی چاه آسانسور می‌رسد. منظور از آهن‌کشی، اجرای سازه فلزی داخل چاه آسانسور است که محل نصب براکت‌ها، ریل کابین و ریل وزنه تعادل را فراهم می‌کند. این سازه معمولا بر اساس نقشه‌های اجرایی ارائه‌شده توسط شرکت سازنده یا فروشنده آسانسور اجرا می‌شود.

در اجرای آهن‌کشی، کلاف‌بندی در تراز هر طبقه در چهار طرف چاه انجام می‌شود و در میان‌طبقه، معمولا در سه طرف چاه اجرا می‌شود؛ زیرا یک سمت به درب آسانسور اختصاص دارد. در آسانسورهای دو درب، کلاف‌بندی متناسب با محل درب‌ها انجام خواهد شد.

یکی از مهم‌ترین نکات اجرای آهن‌کشی، شاقول بودن کامل سازه است. هرگونه انحراف از شاقول، علاوه بر کاهش ابعاد مفید چاه آسانسور، باعث ایجاد مشکل در نصب ریل‌ها و درب طبقات شده و ممکن است نیاز به اصلاح یا برش سازه فلزی داشته باشد.

جدول زیر مقاطع پیشنهادی آهن‌آلات مورد استفاده در انواع آسانسور را نشان می‌دهد.

دقت داشته باشید که در آسانسورهای هیدرولیکی سنگین، آسانسورهای با ظرفیت یا ارتفاع زیاد و همچنین آسانسورهای دوبلکس، ابعاد مقاطع و فاصله کلاف‌ها باید بر اساس محاسبات اختصاصی هر پروژه تعیین شود.

مراحل اجرای آهن‌کشی آسانسور

به‌طور کلی، اجرای آهن‌کشی چاه آسانسور شامل مراحل زیر است:

• تهیه نقشه اجرای آهن‌کشی چاه آسانسور
• تهیه و برش آهن‌آلات موردنیاز
• نصب داربست فلزی (در صورت نیاز)
• اجرای آهن‌کشی تحت نظارت شرکت آسانسور یا دستگاه نظارت ساختمان
• اجرای پوشش ضدزنگ روی سازه فلزی (پیش یا پس از نصب، بسته به روش اجرا)

برای آشنایی کامل با اصول اجرای آهن‌کشی، انواع مقاطع، نحوه کلاف‌بندی و نکات اجرایی، مقاله شاسی کشی آسانسور را مطالعه کنید.

اورهد آسانسور

یکی از اصطلاحات مهم در اجرای آسانسور، اورهد (Overhead) است. اورهد به فاصله کف آخرین توقف آسانسور تا زیر سقف چاه آسانسور گفته می‌شود. این ارتفاع با توجه به عواملی مانند ارتفاع کابین، سرعت آسانسور، نوع سیستم و تجهیزات نصب‌شده تعیین می‌شود.

در آسانسورهای موتورخانه‌دار، برای محاسبه ارتفاع موردنیاز، باید مقدار اورهد، ضخامت دال بتنی موتورخانه و فضای لازم برای استقرار تجهیزات و دسترسی سرویس‌کار در نظر گرفته شود.

برای مثال، اگر آسانسوری با سرعت ۱ متر بر ثانیه و ارتفاع کابین ۲٫۳ متر به ۴ متر اورهد نیاز داشته باشد، ضخامت دال سقف ۲۰ سانتی‌متر و فضای موردنیاز موتورخانه ۲ متر باشد، ارتفاع کف آخرین طبقه تا زیر سقف موتورخانه برابر ۶٫۲ متر خواهد بود.

در آسانسورهای بدون موتورخانه (MRL) نیز به دلیل قرارگیری تجهیزات در بالای چاه، لازم است فضای کافی در قسمت فوقانی چاه پیش‌بینی شود. در بسیاری از پروژه‌ها، ارتفاع اورهد این آسانسورها حدود ۴٫۵ متر است؛ البته مقدار دقیق آن به نوع طراحی، سرعت و مشخصات فنی آسانسور بستگی دارد.

مرحله چهارم: دیوارکشی اطراف چاه و نصب ریل

پس از پایان آهن‌کشی چاه آسانسور، نوبت به دیوارچینی اطراف چاه و سپس نصب ریل‌های آسانسور می‌رسد. اجرای صحیح این مرحله نقش مهمی در نصب دقیق تجهیزات و عملکرد ایمن آسانسور دارد.

به‌طور معمول، دیوارکشی پس از اجرای آهن‌کشی انجام می‌شود؛ زیرا در صورت اجرای دیوار قبل از آهن‌کشی، ممکن است امکان نصب شاقولی نبشی‌ها و کلاف‌های فلزی وجود نداشته باشد. در این شرایط، آهن‌کشی ناچار به سمت داخل چاه اجرا شده و ابعاد مفید چاه آسانسور کاهش پیدا می‌کند.

دیوارهای اطراف چاه آسانسور باید سه ضلع چاه را از فضای اطراف جدا کرده و سطح داخلی آن‌ها کاملا صاف و اندودکاری شده باشد. این دیوارها از کف اولین توقف تا موتورخانه یا بالاترین قسمت چاه اجرا می‌شوند.

اجرای دیوارهای اطراف چاه آسانسور با توجه به شرایط پروژه می‌تواند به یکی از روش‌های زیر انجام شود:

• دیوارچینی با مصالح بنایی
• ورق‌کشی با ورق فلزی یا پانل سیمانی
• رابیتس‌بندی و اندود سیمانی

در ساختمان‌هایی که فضای کافی برای دیوارچینی وجود نداشته باشد، معمولا از رابیتس‌بندی و سیمان‌کاری برای پوشش اطراف چاه آسانسور استفاده می‌شود.

همچنین هنگام اجرای دیوارها باید محل نصب براکت‌ها و تجهیزات آسانسور مطابق نقشه‌های اجرایی پیش‌بینی شود تا در مراحل بعدی نیازی به تخریب دیوارها نباشد.

مهم‌ترین نکات اجرای دیوارهای چاه آسانسور

• در اجرای دیوارهای اطراف چاه آسانسور رعایت نکات زیر ضروری است:
• دیوارهای چاه آسانسور باید از مصالح مقاوم در برابر آتش ساخته شوند تا هنگام قرار گرفتن در معرض حرارت، دود یا گازهای سمی از آن‌ها متصاعد نشود.
• در صورتی که دیواره‌های چاه آسانسور از شیشه ساخته شوند، باید از شیشه لمینت و مطابق استانداردهای آسانسور استفاده شود. در این حالت، الزامات مقاومت در برابر حریق برای دیواره شیشه‌ای ملاک نخواهد بود.
• اگر دیواره‌های اطراف چاه آسانسور از بتن باشند، باید صفحات فولادی یا پروفیل‌های فلزی موردنیاز برای نصب اجزای آسانسور از قبل در محل‌های مشخص پیش‌بینی شوند. در صورت عدم اجرای این صفحات، استفاده از بولت‌های مخصوص بتن یا بولت‌های مناسب دیوارهای آجری که توان تحمل بارهای وارده را داشته باشند، مجاز است.
• اگر سازه اطراف چاه آسانسور فلزی باشد، باید تمهیدات لازم برای اتصال ایمن اجزای آسانسور به سازه ساختمان از قبل در نظر گرفته شود.
• سطح داخلی دیواره‌های چاه آسانسور، به‌ویژه در سمت ورودی کابین، باید کاملاً صاف و بدون هرگونه برجستگی یا فرورفتگی باشد. در صورت وجود برجستگی، باید با شیب ۶۰ درجه نسبت به افق پوشانده شود.
• روشنایی داخل چاه باید مطابق ضوابط اجرا شود. برای این منظور، یک چراغ در فاصله نیم متر از پایین‌ترین نقطه چاه و یک چراغ در فاصله نیم متر از بالاترین نقطه چاه نصب شده و سایر چراغ‌ها نیز با حداکثر فاصله ۴ متر از یکدیگر اجرا می‌شوند. این چراغ‌ها معمولا از نوع چراغ‌های تونلی با حفاظ مناسب بوده و امکان روشن و خاموش کردن آن‌ها از موتورخانه و چاهک وجود دارد.
• در زمان قطع مدار تغذیه آسانسور برای انجام تعمیرات یا سرویس، مدار روشنایی موتورخانه، روشنایی داخل چاه و پریزهای برق سرویس باید همچنان فعال و قابل استفاده باشند.

نصب ریل آسانسور

پس از تکمیل دیوارچینی، نصب ریل‌های آسانسور انجام می‌شود. در این مرحله، ریل‌های T شکل به وسیله براکت‌ها روی ناودانی‌های نصب‌شده در آهن‌کشی چاه آسانسور به صورت کاملا شاقول و دقیق نصب می‌شوند.

مهم‌ترین نکات اجرای ریل آسانسور عبارت‌اند از:

• محافظت از ریل‌ها: ریل‌ها باید از پایین تا بالای چاه به‌طور کامل نوارپیچ شوند تا از آسیب‌دیدگی جلوگیری شود. همچنین در صورت آلوده شدن، قبل از نصب نهایی باید با اسپری روغن و گازوئیل تمیز شوند.
• رنگ‌آمیزی سازه فلزی: پس از نصب و نوارپیچ کردن ریل‌ها، تمامی آهن‌آلات باقی‌مانده از جمله براکت‌ها و سازه آهن‌کشی باید با رنگ ضدزنگ یا پوشش مناسب رنگ‌آمیزی شوند.
• اجرای صحیح دیوارچینی و سیمان‌کاری: دیوارچینی باید به‌گونه‌ای انجام شود که پس از سفیدکاری و شمشه‌کشی، پیچ‌ومهره‌ها، براکت‌ها و پشت‌بندهای ریل زیر سیمان مدفون نشوند. همچنین پس از پایان سیمان‌کاری، تمامی کلاف‌ها و تجهیزات آسانسور باید از ملات و سیمان‌های ریخته‌شده پاک شوند. بهتر است دیوارچینی و سیمان‌کاری خارج از کلاف‌های آسانسور انجام شود یا حداقل از سطح داخلی ناودانی‌ها جلوتر نیاید.
• استفاده از رنگ روشن: توصیه می‌شود سطح داخلی چاه آسانسور با سیمان سفید یا رنگ روشن، ترجیحا سفید، پوشانده شود تا به دلیل تاریک بودن فضای چاه، دید مناسب‌تری برای نصب، سرویس و تعمیرات آسانسور فراهم شود.
• اجرای کابل‌کشی برق و تلفن: در این مرحله، امکان اجرای کابل برق سه‌فاز و لوله‌گذاری سیم تلفن نیز وجود دارد. معمولا از کابل ۵×۶ برای آسانسورهای تا ۶ نفره، ۵×۱۰ برای ۷ تا ۱۰ نفره و ۵×۱۶ برای ظرفیت‌های بالاتر (مطابق نقشه و مشخصات پروژه) استفاده می‌شود. مسیر کابل برق و لوله تلفن نباید از داخل چاه آسانسور عبور کند و باید به‌صورت مجزا اجرا شوند.
• جابه‌جایی تجهیزات پس از نصب ریل: پیش از نصب کابین، باید فضای کافی برای ورود قطعات آسانسور به داخل چاه پیش‌بینی شود. پس از نصب و تنظیم ریل‌ها، نباید از چاه آسانسور برای جابه‌جایی مصالح ساختمانی استفاده شود؛ زیرا این کار ممکن است باعث آسیب‌دیدگی یا برهم خوردن تنظیم ریل‌ها شود. به همین دلیل، توصیه می‌شود برای ادامه عملیات ساختمانی از یک بالابر موقت استفاده شود.

مرحله پنجم: اجرای موتورخانه آسانسور

در آسانسورهای موتورخانه‌دار، پس از اجرای چاه آسانسور و نصب تجهیزات اصلی، نوبت به اجرای موتورخانه آسانسور می‌رسد. موتورخانه محل استقرار تجهیزات اصلی مانند موتور، تابلو برق و سایر تجهیزات کنترلی آسانسور است؛ بنابراین باید مطابق ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان طراحی و اجرا شود.

مهم‌ترین ضوابط اجرای موتورخانه آسانسور عبارت‌اند از:

• اگر اختلاف ارتفاع بین سطوح داخل موتورخانه بیش از ۵۰۰ میلی‌متر باشد، سطح مرتفع باید با نرده محافظ محصور شده و برای دسترسی به آن، پلکان مناسب اجرا شود.
• فاصله کف تمام‌شده آخرین توقف آسانسور تا زیر سقف موتورخانه نباید کمتر از ۶ متر باشد.
• درب موتورخانه باید حداقل ۹۰۰ میلی‌متر عرض و ۲۰۰۰ میلی‌متر ارتفاع داشته باشد، به سمت بیرون باز شود و به قفلی مجهز باشد که از داخل بدون کلید و از بیرون با کلید باز شود.
• موتورخانه باید دارای پنجره یا سیستم مناسب برای تهویه طبیعی یا مکانیکی باشد.
• برای تهویه مناسب، استفاده از هواکش با حداقل ظرفیت ۲۵۰ CFM و ابعاد تقریبی ۴۰ × ۴۰ سانتی‌متر توصیه می‌شود.
• دمای موتورخانه باید همواره بین ۵ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد حفظ شود. به همین دلیل، در فصول گرم از سیستم تهویه و در فصول سرد از تجهیزات گرمایشی مناسب استفاده می‌شود.
• نصب حداقل یک کپسول آتش‌نشانی CO₂ در موتورخانه الزامی است.
• تابلو برق سه‌فاز باید مطابق مشخصات فنی اعلام‌شده توسط شرکت سازنده آسانسور نصب شود.
• سقف چاه آسانسور و موتورخانه باید متناسب با بارهای استاتیکی، دینامیکی و ظرفیت آسانسور طراحی و اجرا شود.
• کف موتورخانه باید از مصالح غیرلغزنده مانند بتن ماله‌کشی‌شده یا ورق آجدار اجرا شود.
• روشنایی موتورخانه باید حداقل ۲۰۰ لوکس باشد؛ به همین دلیل معمولا از حداقل دو چراغ استفاده می‌شود. همچنین نصب حداقل یک پریز برق در موتورخانه ضروری است.
• برای جلوگیری از سقوط اجسام به داخل چاه آسانسور، اطراف تمامی بازشوهای کف موتورخانه باید دارای لبه‌ای با حداقل ۵۰ میلی‌متر ارتفاع باشد. این لبه معمولا با استفاده از لوله‌های PVC اجرا شده و پس از پایان نصب آسانسور، به ارتفاع موردنیاز برش داده می‌شود.
• در مرکز سقف موتورخانه و بالای چاه آسانسور باید قلاب فلزی حمل تجهیزات نصب شود. ظرفیت این قلاب با توجه به ظرفیت آسانسور تعیین می‌شود.

مرحله ششم: دورچینی درب طبقات

در این مرحله، دیوارچینی یا رابیتس‌بندی اطراف درب‌های آسانسور انجام می‌شود. اجرای صحیح این بخش اهمیت زیادی دارد، زیرا هرگونه خطا در ابعاد یا تراز درب‌ها می‌تواند باعث اختلال در عملکرد آسانسور و ایجاد مشکل هنگام نصب تجهیزات شود. به همین دلیل، دورچینی درب‌ها باید مطابق نقشه‌های اجرایی و استانداردهای نصب آسانسور انجام شود.

نکات مهم در اجرای دورچینی درب طبقات عبارت‌اند از:

• دیوارچینی یا رابیتس‌بندی اطراف درب‌ها باید به گونه‌ای اجرا شود که پس از سیمان‌کاری، هیچ مانعی برای باز و بسته شدن درب‌های آسانسور وجود نداشته باشد.
• در درب‌های لولایی، سطح نهایی سیمان سفید در تمامی اضلاع چهارچوب (بالا، پایین، چپ و راست) باید کاملا هم‌سطح چهارچوب نصب‌شده باشد.
• در درب‌های تمام‌اتوماتیک، فاصله سطح تمام‌شده سیمان سفید تا داخلی‌ترین نقطه پایین چهارچوب درب، از پایین هر درب تا بالای درب طبقه پایین، باید حدود ۷ سانتی‌متر (با حداکثر خطای ۲ سانتی‌متر) باشد. این ضابطه برای پایین‌ترین درب تا کف چاهک و همچنین بالاترین درب تا زیر سقف چاه نیز رعایت می‌شود. همچنین در سمتی که لنگه درب جمع می‌شود (یا در هر دو سمت درب‌های سانترال)، سطح نهایی سیمان باید حدود ۵ میلی‌متر از چهارچوب داخل‌تر باشد و داخل چهارچوب نیز نباید با مصالح پر شود.
• قسمت پایینی چهارچوب درب طبقات، در درب‌های لولایی خود چهارچوب و در درب‌های اتوماتیک روی سیل آلومینیومی، باید کاملا با کف تمام‌شده طبقه تراز باشد. در صورت مشاهده هرگونه ایراد، لازم است پیش از تکمیل دیوارچینی موضوع به شرکت نصب آسانسور اطلاع داده شود تا اصلاحات لازم انجام گیرد.
• برای اجرای دیوار بالای درب طبقات، استفاده از نعل درگاه الزامی است.
• دیوارچینی باید به گونه‌ای انجام شود که پس از سیمان‌کاری داخل چاه، پیچ‌ها، براکت‌ها و سایر متعلقات درب زیر سیمان مدفون نشوند. همچنین پس از پایان سیمان‌کاری، تمامی کلاف‌ها و تجهیزات آسانسور باید از سیمان و نخاله‌های باقی‌مانده کاملا پاک شوند.
• در درب‌های اتوماتیک، نباید به پایه‌های آلومینیومی چهارچوب فشار وارد شود، زیرا این قطعات به‌راحتی آسیب می‌بینند. همچنین از ورود ملات و مصالح به داخل آن‌ها باید جلوگیری شود. برای محافظت بهتر، توصیه می‌شود ابتدا پایه‌ها با کارتن پوشانده شده و سپس نوارپیچی شوند.
• درب طبقه‌ای که در این مرحله هنوز نصب نشده است، پس از اجرای مکانیزم درب نصب خواهد شد و تمامی الزامات ذکرشده برای آن نیز باید رعایت شود.
• از این مرحله به بعد، هیچ‌گونه آب، ملات یا مصالح ساختمانی نباید از داخل چاه آسانسور عبور داده شود تا از آسیب دیدن درب‌ها و تجهیزات نصب‌شده جلوگیری شود.
• در صورت وجود داربست داخل چاه، پس از پایان سیمان‌کاری باید جمع‌آوری شود. برای انتقال موتور به موتورخانه و همچنین نصب کابین، از قلاب تعبیه‌شده در سقف موتورخانه استفاده می‌شود.
• ساسپنشن‌ها و مکانیزم بالای درب‌ها باید با پوشش پلاستیکی مناسب محافظت شوند تا از ورود سیمان، گردوغبار و سایر مصالح ساختمانی جلوگیری شود.
• پس از پایان عملیات سیمان‌کاری، کف چاه آسانسور باید به‌طور کامل تمیز و آماده نصب تجهیزات بعدی شود.

مرحله هفتم: راه‌اندازی آسانسور

پس از نصب تمامی تجهیزات مکانیکی و الکتریکی، نوبت به راه‌اندازی آسانسور می‌رسد. در این مرحله، موتور، تابلو فرمان، سیستم کنترل، تجهیزات ایمنی، درب‌ها و کابین مورد آزمایش و تنظیم قرار می‌گیرند تا عملکرد صحیح آن‌ها مطابق استانداردهای فنی بررسی شود.

پس از انجام تست‌های عملکردی و رفع ایرادات احتمالی، آسانسور توسط شرکت بازرسی مورد تایید سازمان ملی استاندارد بازدید می‌شود. در صورت تایید تمامی الزامات، گواهی استاندارد صادر شده و آسانسور آماده بهره‌برداری و تحویل به کارفرما خواهد بود.

شرکت نصب آسانسور چه مدارکی باید ارائه دهد؟

پس از پایان مراحل نصب، راه‌اندازی و انجام بازرسی‌های لازم، شرکت نصب آسانسور باید مدارک و مستندات فنی مربوط به آسانسور را در اختیار کارفرما قرار دهد. این مدارک علاوه بر تضمین کیفیت اجرا، برای بهره‌برداری، سرویس و نگهداری، دریافت گارانتی و پیگیری‌های بعدی نیز اهمیت زیادی دارند.

مهم‌ترین مدارکی که شرکت نصب آسانسور باید ارائه کند عبارت‌اند از:

• گواهی خوداظهاری تاییدیه اجزای آسانسورهای برقی
• کارت ضمانت (گارانتی) تجهیزات و خدمات
• فرم مشخصات فنی آسانسورهای برقی

مدت زمان نصب آسانسور

مدت زمان نصب آسانسور به عوامل مختلفی مانند نوع آسانسور، تعداد طبقات، آماده بودن چاه آسانسور، وضعیت موتورخانه و شرایط اجرایی پروژه بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان زمان ثابتی برای همه ساختمان‌ها در نظر گرفت.

در ساختمان‌هایی که چاه آسانسور، موتورخانه و زیرساخت‌های موردنیاز از قبل آماده باشند، عملیات نصب تجهیزات مکانیکی و برقی معمولا طی ۲ تا ۴ هفته انجام می‌شود. با این حال، انجام بازرسی نهایی، رفع نواقص احتمالی و دریافت گواهی استاندارد ممکن است چند روز تا چند هفته نیز به این زمان اضافه کند.

در پروژه‌های بازسازی یا نصب آسانسور در ساختمان‌های قدیمی نیز به دلیل اجرای عملیات عمرانی، آهن‌کشی و آماده‌سازی فضای نصب، مدت اجرای پروژه معمولا بیشتر از ساختمان‌های نوساز خواهد بود.

هزینه نصب آسانسور

هزینه نصب آسانسور به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان مبلغ ثابتی برای آن اعلام کرد. نوع آسانسور، ظرفیت کابین، تعداد توقف‌ها، تعداد طبقات، نوع درب، برند تجهیزات، کیفیت قطعات، هزینه‌های نصب و شرایط ساختمان از مهم‌ترین عوامل موثر بر قیمت نهایی هستند.

همچنین در ساختمان‌های قدیمی ممکن است هزینه‌های جانبی مانند اجرای چاه آسانسور، آهن‌کشی، تخریب، تقویت سازه، جابه‌جایی تأسیسات یا دریافت برخی مجوزها نیز به هزینه نهایی اضافه شود.

به همین دلیل، بهترین راه برای برآورد دقیق هزینه نصب آسانسور، بازدید کارشناسی از پروژه و دریافت پیش‌فاکتور از شرکت‌های معتبر نصب آسانسور است.

ضوابط و مقررات نصب آسانسور (مبحث ۱۵)

پس از آشنایی با مراحل نصب آسانسور، لازم است با مهم‌ترین ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان نیز آشنا شوید. رعایت این ضوابط برای افزایش ایمنی، اخذ تاییدیه استاندارد و بهره‌برداری صحیح از آسانسور ضروری است.

مهم‌ترین الزامات مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان برای نصب آسانسور عبارت‌اند از:

• در ساختمان‌هایی که طول مسیر قائم از کف ورودی اصلی بیش از ۷ متر (معمولا بیش از ۳ طبقه) باشد، تعبیه آسانسور الزامی است.
• در ساختمان‌های غیرمسکونی، طول مسیر قائم حرکت از کف پایین‌ترین طبقه تا کف بالاترین طبقه ملاک محاسبه است.
• در ساختمان‌های ۸ طبقه یا ساختمان‌هایی با طول مسیر حرکت ۲۸ متر و بیشتر از کف ورودی اصلی، باید حداقل دو دستگاه آسانسور پیش‌بینی شود؛ حتی اگر از نظر محاسبات تعداد و ظرفیت، یک دستگاه آسانسور کفایت کند.
• در کلیه ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت آن‌ها از کف ورودی اصلی بیش از ۲۱ متر است، باید حداقل یک دستگاه آسانسور مناسب حمل بیمار (برانکاردبر) تعبیه شود. این آسانسور باید با علامت مخصوص قابل رویت مشخص شده و به تمامی طبقات سرویس دهد.
• در ساختمان‌هایی که وجود آسانسور در آن‌ها الزامی است، حداقل یکی از آسانسورها باید قابلیت حمل صندلی چرخدار را داشته باشد.

اگر به جزئیات کامل ضوابط، الزامات اجرایی و سایر مقررات مربوط به آسانسور نیاز دارید، می‌توانید فایل کامل مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان را از طریق دکمه زیر دانلود کنید.

قوانین شهرداری برای نصب آسانسور در ساختمان‌

علاوه بر الزامات مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، نصب آسانسور باید مطابق ضوابط و مقررات شهرداری نیز انجام شود. این ضوابط شامل مواردی مانند اخذ مجوز، بررسی وضعیت سازه، رعایت استانداردها و دریافت تاییدیه‌های لازم است.

مهم‌ترین قوانین شهرداری برای نصب آسانسور عبارت‌اند از:

• الزام نصب آسانسور در ساختمان‌های بیش از سه طبقه: در ساختمان‌هایی که بیش از سه طبقه یا بیش از ۷ متر ارتفاع دارند، نصب آسانسور مطابق ضوابط شهرداری و مقررات ملی ساختمان الزامی است.
• اخذ مجوز پیش از شروع عملیات: پیش از اجرای آسانسور، باید مجوزهای لازم از مراجع ذی‌ربط دریافت شود. این مجوزها شامل بررسی شرایط سازه، جانمایی آسانسور و تأیید نقشه‌های اجرایی است.
• بررسی وضعیت ساختمان‌های قدیمی: در ساختمان‌های قدیمی که از ابتدا فضای مناسبی برای آسانسور پیش‌بینی نشده است، کارشناسان مربوطه استحکام سازه و امکان نصب آسانسور را بررسی می‌کنند.
• انتخاب نوع مناسب آسانسور: در پروژه‌هایی که محدودیت فضا وجود دارد، نوع آسانسور با توجه به شرایط سازه، فضای موجود و ضوابط فنی انتخاب می‌شود.
• رعایت استانداردها و بازرسی نهایی: تمامی مراحل نصب و راه‌اندازی آسانسور باید مطابق استانداردهای ملی و ضوابط شهرداری انجام شود. همچنین پس از پایان عملیات، انجام بازرسی و دریافت تاییدیه‌های لازم برای بهره‌برداری از آسانسور الزامی است.

مراحل دریافت مجوز نصب آسانسور

گام‌های اصلی دریافت مجوز نصب آسانسور به شرح زیر است:

1. اتمام عملیات ساختمانی و تأسیساتی مرتبط با نصب آسانسور
2. ثبت‌نام در سامانه ملی مجوزها و ایجاد حساب کاربری
3. ارائه مدارک موردنیاز (مانند پروانه ساختمانی، کارت ملی متقاضی و سایر مدارک لازم)
4. دریافت کد رهگیری پس از تکمیل ثبت‌نام
5. انتخاب شرکت بازرسی آسانسور
6. پرداخت هزینه بازرسی و ارائه رسید به شرکت نصاب
7. ارسال مدارک فنی شامل نقشه‌ها و فرم مهندس ناظر به شرکت بازرسی
8. انجام بازدید حضوری توسط بازرس و بررسی شرایط آسانسور
9. رفع نواقص اعلام‌شده در صورت وجود
10. عقد قرارداد سرویس و نگهداری آسانسور
11. ارسال قرارداد سرویس و بیمه‌نامه آسانسور به شرکت بازرسی
12. دریافت گواهی استاندارد آسانسور و تحویل آن به کارفرما

پیامدهای عدم رعایت ضوابط شهرداری

بی‌توجهی به ضوابط و مقررات شهرداری می‌تواند مشکلات حقوقی و مالی مختلفی برای مالک ساختمان ایجاد کند که مهم‌ترین این موارد عبارت‌اند از:

• نصب آسانسور بدون مجوز: اگر آسانسور بدون دریافت مجوزهای لازم نصب شود، ممکن است تحت پوشش بیمه قرار نگیرد و در صورت بروز حادثه، مسئولیت حقوقی و مالی آن بر عهده مالک یا مدیر ساختمان خواهد بود.
• نصب آسانسور در مشاعات: در صورتی که نصب آسانسور باعث اشغال بخشی از مشاعات یا پاسیو شود، ممکن است پرداخت هزینه مربوط به کاهش سطح زیربنا یا دریافت مجوزهای تکمیلی از شهرداری الزامی باشد.

قانون جدید نصب آسانسور در ساختمان‌های قدیمی

نصب آسانسور در ساختمان‌های قدیمی تابع ضوابط شهرداری، مقررات ملی ساختمان و قانون تملک آپارتمانها است. در بسیاری از این ساختمان‌ها، در صورت امکان‌سنجی فنی و تأیید استحکام سازه، امکان نصب آسانسور وجود دارد. همچنین اگر اجرای آسانسور مستلزم استفاده از مشاعات یا ایجاد تغییر در بخش‌های مشترک ساختمان باشد، رعایت ضوابط قانونی و اخذ مجوزهای لازم الزامی است.

بر اساس ضوابط و مقررات مربوط، در ساختمان‌های بیش از سه طبقه، نصب آسانسور در صورت وجود شرایط فنی امکان‌پذیر است. همچنین هزینه‌های نصب، نگهداری و استفاده از آسانسور مطابق قوانین و شرایط ساختمان میان مالکان تقسیم می‌شود و در برخی موارد، مالکان طبقه همکف نیز در پرداخت این هزینه‌ها سهیم هستند.

شرایط نصب آسانسور در ساختمان‌های قدیمی

پیش از نصب آسانسور در ساختمان‌های قدیمی، لازم است شرایط فنی، حقوقی و اجرایی پروژه بررسی شود. مهم‌ترین این شرایط عبارت‌اند از:

رضایت مالکان و ساکنان

در صورتی که اجرای آسانسور موجب استفاده از بخش‌های مشاع ساختمان شود، رعایت ضوابط قانونی و اخذ رضایت‌های لازم از مالکان اهمیت زیادی دارد. همچنین نحوه تقسیم هزینه‌های نصب و نگهداری آسانسور مطابق قوانین مربوط به تملک آپارتمان‌ها انجام می‌شود.

بررسی فضای مناسب برای نصب

آسانسور ممکن است در فضای راه‌پله، نورگیر، حیاط یا سایر بخش‌های مناسب ساختمان اجرا شود. انتخاب محل نصب به شرایط سازه، فضای موجود و نظر کارشناسان بستگی دارد.

تامین زیرساخت‌های فنی

تامین برق موردنیاز، اجرای آهن‌کشی، آماده‌سازی چاه آسانسور و سایر زیرساخت‌های اجرایی باید پیش از نصب تجهیزات انجام شود.

بازدید کارشناسی ساختمان

پیش از آغاز عملیات، شرکت نصب آسانسور وضعیت سازه، استحکام ساختمان و امکان اجرای آسانسور را بررسی کرده و مناسب‌ترین محل نصب را پیشنهاد می‌کند.

اخذ مجوزها و تاییدیه‌های لازم

بسته به محل اجرای آسانسور و شرایط ساختمان، ممکن است دریافت مجوز از شهرداری یا سایر مراجع ذی‌صلاح الزامی باشد.

جمع‌بندی

نصب آسانسور تنها به نصب تجهیزات محدود نمی‌شود، بلکه شامل طراحی، اجرای صحیح، رعایت ضوابط مبحث ۱۵، اخذ مجوزها و راه‌اندازی اصولی است. آشنایی با این مراحل به سازندگان و مهندسان کمک می‌کند تا آسانسور را با ایمنی بیشتر، هزینه کمتر و مطابق استانداردهای لازم اجرا کنند.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره مراحل نصب و راه اندازی آسانسور کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری