کرگیری بتن (مغزه‌گیری) چیست؟ | کاربردها، نحوه اجرا و قیمت + فیلم

اگر در مرحله اجرای ساختمان یا نصب تاسیسات باشید، احتمالا با موضوع کرگیری یا مغزه‌گیری بتن روبه‌رو شده‌اید. این عملیات یکی از روش‌های مهم در پروژه‌های عمرانی برای ایجاد حفره و سوراخ در بتن است که توسط دستگاه کرگیری انجام می‌شود. از کرگیری بتن معمولا برای اهدافی مانند اجرای تاسیسات، عبور لوله‌ها و سیم‌کشی، نصب تجهیزات و همچنین نمونه‌برداری برای آزمایش مقاومت بتن استفاده می‌شود.

در این مقاله به بررسی کامل کاربردها، نحوه اجرا، نکات مهم و قیمت کرگیری بتن می‌پردازیم؛ پس تا انتها همراه آکادمی عمران باشید.

در فیلم زیر نحوه کرگیری بتن مسلح را مشاهده می‌کنید. این فیلم بخشی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن صفر تا صد مراحل اجرای ساختمان را بررسی کرده‌ایم.

کرگیری چیست؟

در مراحل اجرای ساختمان وقتی به مرحله نصب انواع تاسیسات ساختمانی می‌رسیم، مفهومی به نام کرگیری یا مغزه‌گیری بتن مطرح می‌شود. کرگیری یا مغزه‌گیری فرایندی است که در آن به اندازه یک حفره به شکل استوانه از بتن جدا می‌شود. در واقع از روش کرگیری بتن برای سوراخ کردن بتن جهت کاربردهای مختلف استفاده می‌شود.

به عبارتی می‌توان گفت مغزه‌گیری بتن یعنی ایجاد حفره‌هایی صاف بر روی سقف یا دیوار ساختمان که بتن‌ریزی شده است. همانطور که می‌دانید بتن یکی از مهم‌ترین متریالی است که در ساختمان‌سازی از آن استفاده می‌شود. در همین راستا یکی از موارد مغزه‌گیری، جدا کردن نمونه از بتن و انجام آزمایش روی آن است که به آن آزمایش کرگیری بتن گفته می‌شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

کاربردهای کرگیری بتن

یکی از مهم‌ترین کاربردهای مغزه‌گیری یا کرگیری بتن در ساختمان، ایجاد مسیر برای عبور تاسیسات ساختمانی است. برای مثال زمانی که عملیات بتن‌ریزی سقف طبقات انجام شده باشد، در مرحله نازک‌کاری نیاز است مسیرهایی برای عبور لوله‌کشی، سیم‌کشی و سایر تاسیسات ایجاد شود.

در این شرایط از کرگیری بتن برای ایجاد حفره‌های دقیق در سازه استفاده می‌شود تا مسیر عبور لوله‌ها، سیم‌های برق، خطوط تلفن، داکت‌ها و سیستم اطفای حریق بدون آسیب به سازه فراهم شود. این روش امکان اجرای تاسیسات بین طبقات ساختمان را با دقت بالا فراهم می‌کند.

در برخی پروژه‌ها، از کرگیری در سقف برای نصب تجهیزات مختلف در پشت‌بام نیز استفاده می‌شود. به عنوان مثال نصب پنل های خورشیدی، آنتن‌ها و سایر تجهیزات تأسیساتی از جمله کاربردهای مهم کرگیری در سقف ساختمان است. همچنین در برخی موارد، برای ایجاد نورگیر یا بهبود تهویه داخلی ساختمان نیز از این روش استفاده می‌شود.

تفاوت کرگیری با سوراخ کاری بتن

کرگیری بتن (مغزه‌گیری) و سوراخ‌کاری بتن در ظاهر شبیه هم به نظر می‌رسند، اما از نظر روش اجرا، دقت و کاربرد کاملا متفاوت هستند.

در کرگیری بتن از دستگاه مخصوصی استفاده می‌شود که با مته استوانه‌ای و دارای سگمنت الماسی، بخش مشخصی از بتن را به صورت یکپارچه و دقیق خارج می‌کند. در این روش، هدف ایجاد یک حفره کاملا صاف و کنترل‌شده یا برداشت مغزه از بتن است.

اما در سوراخ‌کاری بتن معمولی، معمولا از دریل‌های ساده‌تر استفاده می‌شود و هدف فقط ایجاد یک سوراخ برای عبور پیچ، رول‌بولت یا اتصالات سبک‌تر است. این نوع سوراخ‌کاری دقت و عمق کنترل‌شده کرگیری را ندارد و بیشتر برای کارهای سبک‌تر استفاده می‌شود.

در کرگیری بتن، یک مغزه استوانه‌ای کامل از بتن جدا می‌شود، در حالی که در سوراخ‌کاری معمولی فقط یک حفره ساده برای عبور یا اتصال ایجاد می‌گردد.

از نظر کاربرد نیز کرگیری بیشتر در پروژه‌های عمرانی، اجرای تاسیسات سنگین، عبور لوله‌ها و همچنین آزمایش های بتن استفاده می‌شود، در حالی که سوراخ‌کاری معمولی بیشتر در کارهای سبک‌تر و نصب تجهیزات کم‌بار کاربرد دارد.

دستگاه کرگیری بتن

کرگیری بتن به کمک دستگاهی انجام می‌شود که از بخش‌هایی مانند مته کرگیری، پیچ اتصال و استند (پایه نگهدارنده) تشکیل شده است. این پایه باعث می‌شود دستگاه هنگام کار کاملا روی سطح ثابت بماند و عملیات مغزه‌گیری با دقت و کنترل بیشتری انجام شود.

این دستگاه بسته به نوع پروژه می‌تواند دارای موتور الکتریکی، بنزینی یا هیدرولیکی باشد. همچنین از نظر گیربکس در دو مدل طراحی می‌شود؛ مدل‌های تک‌دور معمولا برای افراد کم‌تجربه و مدل‌های چنددور برای اپراتورهای حرفه‌ای مناسب هستند.

در حین عملیات کرگیری، از آب برای خنک کردن مته و همچنین خارج کردن خرده‌های بتن استفاده می‌شود تا مسیر سوراخ‌کاری تمیز بماند. پس از رسیدن به عمق مورد نظر، عملیات متوقف شده و مغزه بتن از داخل حفره خارج می‌شود.

عملکرد دستگاه کرگیری

به طور کلی دستگاه کرگیری بتن می‌تواند به صورت پایه‌دار، دستی یا متحرک مورد استفاده قرار گیرد.

در مدل پایه‌دار، دستگاه روی یک استند قابل تنظیم نصب شده و معمولا با رول‌بولت روی سطح بتن تثبیت می‌شود. این نوع دستگاه امکان تغییر زاویه سوراخ‌کاری را نیز فراهم می‌کند.

در مدل دستی یا متحرک، اپراتور دستگاه را در محل مورد نظر نگه می‌دارد و معمولا برای پروژه‌های سبک‌تر یا محدود استفاده می‌شود.

در مدل‌های جدیدتر و پیشرفته، دستگاه‌ها دارای عملکرد نیمه‌خودکار یا خودکار هستند و پس از تنظیم اولیه، عملیات کرگیری را با دقت بالا انجام می‌دهند.

قطر مغزه‌ای که از بتن جدا می‌شود نیز به نوع مته کرگیری بستگی دارد. این مته‌ها در سایزهای مختلف طراحی شده‌اند و امکان ایجاد سوراخ‌هایی با قطرهای متفاوت را فراهم می‌کنند.

مته کرگیری از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

• شفت (اتصال به موتور)
• بدنه استوانه‌ای (برای تعیین قطر سوراخ)
• سگمنت (بخش برنده و درگیر با بتن)

سگمنت مهم‌ترین بخش مته است که عملیات برش بتن را انجام می‌دهد و معمولا از ترکیب فلزات سخت و الماس صنعتی ساخته می‌شود.

از آنجایی که بتن ماده‌ای بسیار سخت است، در نوک مته‌ها از الماس صنعتی استفاده می‌شود تا عملیات برش با دقت و دوام بالا انجام شود. در بسیاری از مته‌های موجود، به دلیل هزینه بالا، تنها بخش نوک سگمنت از الماس ساخته می‌شود و بدنه از فولاد مقاوم تشکیل شده است.

نحوه اجرای کرگیری بتن

در این عملیات، ابتدا دستگاه کرگیری بتن در محل مورد نظر قرار گرفته و به‌صورت کامل روی سطح مهار و تثبیت می‌شود تا از حرکت آن هنگام سوراخ‌کاری جلوگیری شود.

سپس با تنظیم موقعیت و زاویه دستگاه، عملیات آغاز می‌شود. در این مرحله، با ورود آب به محل برش، مته دستگاه هم‌زمان با چرخش، شروع به نفوذ در بتن می‌کند و فرآیند کرگیری بتن انجام می‌گیرد.

در واقع نحوه کار با دستگاه کرگیری بتن به این صورت است که مته الماسی دستگاه با فشار کنترل‌شده وارد سطح بتن شده و به‌تدریج یک حفره استوانه‌ای دقیق ایجاد می‌کند. وجود آب در این فرآیند باعث خنک شدن مته و خروج خرده‌های بتن از محل برش می‌شود.

در پایان، پس از رسیدن به عمق مورد نظر، عملیات متوقف شده و مغزه بتن از داخل حفره خارج می‌شود.

نکات مهم در کرگیری بتن

حال که با مراحل اجرای مغزه‌گیری بتن آشنا شدیم، در ادامه به چند نکته مهم و کاربردی در حین اجرای عملیات کرگیری می‌پردازیم که رعایت آن‌ها نقش مهمی در افزایش ایمنی، دقت و کیفیت کار دارد.

• در تمامی مراحل عملیات کرگیری بتن، استفاده از تجهیزات ایمنی مناسب ضروری است. این تجهیزات شامل عینک ایمنی، دستکش، کفش ایمنی با زیره ضد لغزش، لباس محافظ، کلاه ایمنی و ماسک گرد و غبار می‌شود.
• پیش از شروع عملیات، باید ویژگی‌های بتن مورد نظر بررسی شود تا اطمینان حاصل شود که سازه برای کرگیری بتن مسلح یا غیرمسلح مناسب است. همچنین بررسی مقاومت و تراکم بتن می‌تواند در انتخاب روش اجرای صحیح کمک‌کننده باشد.
• قبل از انجام مغزه‌گیری، لازم است نقشه سازه و محل دقیق اجرای کرگیری بررسی شود تا از ایجاد آسیب ناخواسته به بخش‌های حساس ساختمان جلوگیری گردد.
• در انتخاب مغزه و مته کرگیری باید دقت شود که ابزار مورد استفاده دارای اندازه و نوع مناسب برای پروژه باشد. استفاده از تجهیزات نامناسب می‌تواند کیفیت عملیات را کاهش دهد.
• پس از انجام عملیات، بررسی سلامت مغزه‌های بتنی استخراج‌شده اهمیت دارد؛ زیرا این نمونه‌ها برای آزمایش‌هایی مانند مقاومت فشاری بتن مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• اجرای عملیات کرگیری بتن باید حتما توسط افراد ماهر و باتجربه انجام شود تا از آسیب به سازه و کاهش دقت عملیات جلوگیری گردد.

کرگیری روی بتن مسلح و بتن سقف

در سازه‌های بتنی، به‌ویژه در اسکلت بتنی ساختمان، عملیات کرگیری معمولا با حساسیت بیشتری انجام می‌شود؛ زیرا این نوع سازه‌ها دارای شبکه‌ای از میلگردهای طولی و عرضی هستند که نقش اصلی در مقاومت ساختمان دارند. به‌طور کلی مغزه‌گیری بر روی بتن مسلح و بتن غیرمسلح انجام می‌شود، اما در بتن مسلح به دلیل وجود میلگردها، این فرآیند پیچیده‌تر و دقیق‌تر است.

در کرگیری اسکلت بتنی، اولین نکته مهم بررسی محل عبور آرماتورها است تا از آسیب به میلگردهای اصلی سازه جلوگیری شود. به همین دلیل قبل از شروع عملیات، معمولا محل دقیق سوراخ‌کاری با دقت بالا مشخص می‌شود تا کمترین تداخل با آرماتوربندی ایجاد گردد.

از طرف دیگر، به دلیل سختی بالاتر بتن مسلح و وجود میلگرد، سرعت پیشروی مته در این نوع کرگیری کمتر از بتن معمولی است و نیاز به کنترل فشار و استفاده از تجهیزات مناسب دارد.

این نوع کرگیری معمولا در بخش‌هایی از سازه انجام می‌شود که نیاز به عبور تسیسات یا ایجاد بازشو در دیوارها، سقف‌ها و ستون‌های بتنی وجود دارد، بدون اینکه به پایداری کلی سازه آسیب وارد شود.

به همین دلیل، کرگیری در اسکلت بتنی صرفا یک سوراخ‌کاری ساده نیست، بلکه به‌عنوان یک عملیات دقیق و کنترل‌شده شناخته می‌شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

قیمت کرگیری بتن

قیمت کرگیری بتن به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان برای آن یک عدد ثابت در نظر گرفت. این هزینه معمولا بر اساس شرایط پروژه و مشخصات فنی عملیات تعیین می‌شود.

عوامل موثر در قیمت کرگیری بتن عبارت‌اند از:

• قطر سوراخ کرگیری: هرچه قطر بیشتر باشد، هزینه افزایش پیدا می‌کند.
• عمق کرگیری: افزایش عمق به معنی زمان و انرژی بیشتر برای اجرا است.
• نوع بتن (مسلح یا غیرمسلح): کرگیری در بتن مسلح به دلیل وجود میلگرد پیچیده‌تر و گران‌تر است.
• شرایط پروژه: عواملی مانند دسترسی سخت، ارتفاع کار، یا محدودیت‌های اجرایی می‌توانند روی قیمت تاثیر بگذارند.

در نهایت، قیمت نهایی کرگیری بتن معمولا به صورت پروژه‌ای یا بر اساس هر سوراخ (مغزه) محاسبه می‌شود و هر یک از عوامل بالا نقش مستقیمی در تعیین هزینه نهایی دارند.

کرگیری بتن مانند هر روش اجرایی دیگر، دارای مزایا و محدودیت‌های خاص خود است که شناخت آن‌ها به انتخاب صحیح روش اجرا در پروژه‌های عمرانی کمک می‌کند.

مزایا کرگیری بتن

مزایای مغزه‌گیری یا کرگیری بتن به شرح زیر است:

• امکان انجام آزمایش‌های مهم بتن مانند مقاومت فشاری، بررسی ترک‌ها و کیفیت طرح اختلاط
• امکان برداشت نمونه‌های استوانه‌ای با قطرهای مختلف برای آزمایش‌های فنی و کنترل کیفیت بتن
• تنوع در قطر مغزه‌ها با استفاده از مته‌های مختلف دستگاه کرگیری بتن
• عدم تخریب انسجام و یکپارچگی دال بتنی در صورت اجرای صحیح عملیات
• قابلیت استفاده در پروژه‌های مختلف عمرانی و ساختمانی بدون آسیب گسترده به سازه

معایب مغزه‌گیری یا کرگیری بتن عبارت‌اند از:

• نیاز به مهارت و تجربه بالا به دلیل سختی بالای بتن در عملیات مغزه‌گیری
• زمان‌بر بودن فرآیند در برخی پروژه‌ها، به‌خصوص در کرگیری بتن مسلح
• محدودیت در عمق کرگیری بسته به نوع دستگاه و مته مورد استفاده
• استهلاک و فرسایش مته‌ها پس از چند بار استفاده، به‌ویژه در بتن‌های مسلح و سخت
• امکان آسیب به سازه در صورت عدم تخصص

جمع‌بندی

کرگیری در ساختمان یا مغزه‌گیری بتن فرآیندی است که در آن با دستگاه مخصوص، یک قطعه استوانه‌ای از بتن به‌صورت دقیق جدا می‌شود. این روش در اجرای تأسیسات، عبور لوله‌ها و سیم‌کشی و همچنین آزمایش‌های فنی بتن کاربرد دارد. در این مقاله، مهم‌ترین مباحث مربوط به کرگیری از جمله کاربردها، نحوه اجرا، نکات مهم و قیمت آن بررسی شد.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره کرگیری یا مغزه گیری بتن کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری