ضوابط پذیرش بتن در مبحث ۹ و آبا | مقاومت، دوام و بتن کممقاومت
منظور از پذیرش بتن، بررسی کیفیت و انطباق بتن مصرفی با الزامات فنی، مشخصات پروژه و ضوابط آییننامهای است. این فرایند فقط به نتیجه آزمایش مقاومت فشاری محدود نمیشود، بلکه کیفیت بتن تازه، نمونهبرداری، مقاومت، دوام و در صورت عدم انطباق، بررسی بتن کممقاومت را نیز دربرمیگیرد.
در این مقاله به بررسی ضوابط پذیرش بتن در مبحث ۹ و فصل ارزیابی و پذیرش بتن در آییننامه بتن ایران (آبا) پرداختهایم؛ پس تا انتها همراه آکادمی عمران باشید.
ضوابط پذیرش بتن چیست؟
ضوابط پذیرش بتن، معیارها و الزاماتی هستند که برای ارزیابی کیفیت و انطباق بتن با مشخصات فنی پروژه و الزامات آییننامهای به کار میروند. این ضوابط علاوه بر مقاومت بتن، مواردی مانند کیفیت بتن تازه، نحوه اجرا، دوام و نحوه برخورد با بتن کممقاومت را نیز دربرمیگیرند.
در مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، بند ۹-۲۲-۱۱ با عنوان ارزیابی و پذیرش بتن به این موضوع اختصاص دارد. در آییننامه بتن ایران (آبا) نیز فصل هشتم با عنوان ارزیابی و پذیرش بتن، ضوابط کلی، محل و تواتر نمونهبرداری، پذیرش بتن تازه، مقاومت و دوام و همچنین بررسی بتن کممقاومت و کمدوام را ارائه میکند.
معیارهای پذیرش بتن
مهمترین معیارهای پذیرش بتن عبارتاند از:
- کیفیت بتن تازه: بررسی روانی، درصد هوای مجاز، دما و مشخصات ظاهری بتن مانند جداشدگی و آبانداختگی.
- نحوه اجرا: بررسی اجرای صحیح مراحل آمادهسازی قالب و محل بتنریزی، آرماتوربندی، ریختن، جای دادن، تراکم، پرداخت بتن و عملآوری.
- مقاومت بتن: بررسی نتایج آزمایش مقاومت نمونههای برداشتهشده از بتن تازه.
- دوام بتن: بررسی نتایج آزمایشهای دوام نمونههای برداشتهشده از بتن تازه.
- بررسی بتن کممقاومت: در صورت برآورده نشدن ضوابط پذیرش مقاومت، بررسی بتن کممقاومت برای مشخص شدن کفایت سازهای آن انجام میشود.
در ادامه، ضوابط پذیرش بتن را ابتدا بر اساس مبحث نهم و سپس بر اساس ضوابط آبا بررسی میکنیم.
بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفهای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی
تفاوت ضوابط پذیرش بتن در مبحث ۹ و آبا
اگرچه مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و آییننامه بتن ایران (آبا) هر دو ضوابطی برای پذیرش بتن ارائه میکنند، دامنه و جزئیات این ضوابط کاملا یکسان نیست. در مبحث ۹، ضوابط پذیرش بتن در فصل ۲۲، از جمله ارزیابی مقاومت و پذیرش بتن و بررسی بتن کممقاومت، مطرح شده است. آبا نیز در فصل هشتم، ضوابط ارزیابی و پذیرش بتن تازه، مقاومت و دوام و همچنین بررسی بتن کممقاومت و کمدوام را ارائه میکند.
| موضوع | مبحث ۹ | آبا |
| بتن تازه | دارد | دارد |
| نمونهبرداری | دارد | دارد |
| مقاومت فشاری | دارد | دارد |
| دوام | — | دارد |
| بتن کممقاومت | دارد | دارد |
| مغزهگیری | دارد | دارد |
| آزمایش بارگذاری | در ارزیابی سازه | دارد |
| اقدامات پس از عدم پذیرش | ارزیابی سازه | ارزیابی و اقدامات اصلاحی |
ضوابط پذیرش بتن طبق مبحث 9 (ویرایش 1399)
در مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، ضوابط مربوط به ارزیابی و پذیرش بتن در بخش ۹-۲۲-۱۱ ارائه شده است. این بخش، الزامات نمونهبرداری، تواتر نمونهبرداری، پذیرش مقاومت و نحوه برخورد با نتایج بتن کممقاومت را مشخص میکند
برای مطالعه کامل ضوابط و جزئیات مربوط به ارزیابی و پذیرش بتن، میتوانید فایل مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، ویرایش ۱۳۹۹ را از لینک زیر دانلود کنید.
کلیات ضوابط پذیرش بتن مبحث 9
بر اساس مبحث نهم، مقاومت یک نمونه آزمایش بتن برابر با میانگین مقاومت حداقل دو آزمونه استوانهای ۳۰۰×۱۵۰ میلیمتر یا حداقل سه آزمونه استوانهای ۲۰۰×۱۰۰ میلیمتر است. آزمونهها باید از یک مخلوط بتن برداشته شده و در سن ۲۸ روز یا سن مشخصشده برای مقاومت مشخصه بتن (fc′) آزمایش شوند.
آزمایشگاه مسئول آزمایشهای پذیرش بتن باید دارای صلاحیت تأییدشده از طرف سازمان برنامه و بودجه کشور باشد و مسئولان آزمایشگاه نیز صلاحیت لازم را داشته باشند.
آزمایشگاه موظف است آزمایشهای بتن تازه را در کارگاه انجام داده، آزمونهها را برای عملآوری استاندارد آماده و در صورت نیاز آزمونههای عملآوریشده در کارگاه تهیه کند و دمای بتن تازه را هنگام آمادهسازی آزمونهها ثبت نماید.
در نهایت، گزارشهای آزمایش پذیرش نیز باید برای مهندس ناظر ساختمان، کارفرما، مقام قانونی مسئول و در صورت لزوم تولیدکننده بتن ارسال شود.
ضوابط نمونهبرداری بتن برای پذیرش
نمونهبرداری بتن برای پذیرش باید برای هر نوع و رده بتن در هر سازه بهصورت جداگانه و در محل مصرف نهایی، پیش از بتنریزی عضو موردنظر انجام شود.
اگر حجم هر پیمانه اختلاط بتن در پای کار ۱ مترمکعب باشد، تواتر نمونهبرداری باید حداقل برابر با بیشترین مقدار از موارد زیر باشد:
- یک نمونه در هر نوبت کاری روزانه
- یک نمونه به ازای هر ۳۰ مترمکعب بتن
- یک نمونه به ازای هر ۵۰ مترمربع سطح دال و دیوار
- یک نمونه به ازای هر ۱۰۰ متر طول تیر و کلاف، در صورت بتنریزی جداگانه آنها از سایر قطعات
- یک نمونه به ازای هر ۵۰ متر طول ستون
اگر حجم هر پیمانه اختلاط بیشتر یا کمتر از ۱ مترمکعب باشد، مقادیر بالا را میتوان متناسب با حجم پیمانه افزایش یا کاهش داد؛ مشروط بر اینکه این تغییر باعث افزایش بیش از دو برابر یا کاهش کمتر از نصف مقادیر تعیینشده نشود. برای بتن دارای گواهینامه خاص یا پروانه استاندارد ملی نیز طبق ضوابط، امکان کاهش این حدود وجود دارد؛ مگر اینکه مهندس ناظر بتن را به دلیل عدم انطباق با رده موردنظر نامناسب تشخیص دهد.
برای هر نوع و رده بتن در هر سازه، حداقل ۶ نوبت نمونهبرداری الزامی است و این حداقل مستقل از حجم یا سطح سازه است.
اگر حجم کل یک نوع یا رده بتن در یک سازه کمتر از ۳۰ مترمکعب باشد، در صورت تأیید مناسب بودن بتن توسط مهندس ناظر، میتوان از نمونهبرداری و آزمایش آن صرفنظر کرد.
ضوابط پذیرش مقاومت فشاری بتن
آزمونههای مورد استفاده برای پذیرش مقاومت فشاری بتن باید مطابق استانداردهای مربوط به نمونهبرداری، ساخت، عملآوری و آزمایش آماده و آزمایش شوند. نمونهبرداری مطابق استاندارد ملی ۱-۳۲۰۱، ساخت و عملآوری آزمونهها در کارگاه مطابق استاندارد ملی ۳۲۰۵ یا ۲-۱۶۰۸ و آزمایش آنها مطابق استاندارد ۳-۱۶۰۸ یا ۶۰۴۸ انجام میشود.
بر اساس بند 9-22-11-3 مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، مقاومت فشاری بتن زمانی قابل قبول است که هر دو شرط زیر برقرار باشند:
- میانگین مقاومت هر سه نمونه متوالی برابر یا بیشتر از مقاومت مشخصه بتن (fc′) باشد.
- مقاومت هیچیک از نمونهها کمتر از ۰٫۹fc′ نباشد.
اگر فقط شرط اول برقرار نباشد، یعنی میانگین سه نمونه متوالی کمتر از مقاومت مشخصه باشد، میتوان بتن را از نظر سازهای پذیرفت؛ اما باید با اقدامات لازم، میانگین نتایج مقاومت در آزمایشهای بعدی افزایش یابد.
اگر شرط دوم برقرار نباشد و مقاومت یکی از نمونهها کمتر از ۰٫۹fc′ باشد، باید ضوابط بررسی بتن کممقاومت اجرا شود.
همچنین در صورت استفاده از آزمونههای مکعبی ۱۵۰ یا ۱۰۰ میلیمتری، میتوان نتایج را مطابق ضوابط آبا به مقاومت آزمونههای استوانهای تبدیل کرد.
ضوابط پذیرش بتن طبق آبا
در آییننامه بتن ایران (آبا)، فصل هشتم به ارزیابی و پذیرش بتن اختصاص دارد و ضوابط مربوط به نمونهبرداری، پذیرش بتن تازه، مقاومت و دوام، بتن کممقاومت و بتن کمدوام را پوشش میدهد. برای آشنایی با جزئیات کامل ارزیابی و پذیرش بتن میتوانید فایل کامل آییننامه بتن ایران (آبا) را از لینک زیر دریافت کنید.
بر اساس آبا، مهمترین معیارهای پذیرش بتن عبارتاند از:
- کیفیت بتن تازه: کنترل روانی، درصد هوای مجاز، دما و مشخصات ظاهری مانند جداشدگی، آبانداختگی، عدم پخش الیاف و وجود کلوخه
- نحوه اجرا: آمادهسازی قالب و محل بتنریزی، آرماتور بندی ساختمان، ریختن، جای دادن، تراکم، پرداخت و عملآوری باید مطابق ضوابط آبا یا مشخصات فنی پروژه انجام شود.
- مقاومت بتن: بر اساس نتایج آزمایش مقاومت فشاری نمونههای برداشتهشده از بتن تازه و نمونهبرداری تصادفی در طول مدت مصرف بتن
- دوام بتن: بر اساس نتایج آزمایشهای مربوط به دوام بتن
همه معیارهای پذیرش بتن با آزمایش قابل کنترل نیستند؛ برای مثال، نحوه تراکم و عملآوری باید بهصورت اجرایی کنترل شود. در صورت وجود تردید درباره کیفیت اجرا، بهویژه تراکم و عملآوری، میتوان برای بررسی بیشتر از مغزهگیری استفاده کرد.
همچنین نمونهبرداری باید غیرگزینشی باشد و به زمان یا روانی خاصی وابسته نشود تا مبانی آماری ضوابط پذیرش مقاومت و دوام مخدوش نشود.
ضوابط پذیرش بتن تازه در آبا
بر اساس آبا، پذیرش بتن تازه برای هر نوع و رده بتن در هر سازه بهصورت جداگانه انجام میشود. نمونهبرداری برای کنترل کیفیت بتن تازه باید در پای کار و مطابق استاندارد ملی ۱-۳۲۰۱ انجام شود. در صورت استفاده از بتنهای مختلف مانند سبک، سنگین، حبابدار، بتن الیافی یا خودتراکم، نمونهبرداری و پذیرش هرکدام نیز جداگانه است.
اگر در مشخصات فنی پروژه محدوده خاصی برای پذیرش بتن تازه تعیین نشده باشد، معیارهای زیر ملاک قرار میگیرند:
- اسلامپ حداکثر: نباید از مقدار تعیینشده بیشتر شود و کاهش آن حداکثر ۳۰ درصد مجاز است.
- اسلامپ متوسط: رواداری ±۲۰ درصد مقدار تعیینشده است، مشروط بر اینکه مقدار نهایی از ۲۱۰ میلیمتر بیشتر نشود.
- جریان اسلامپ حداکثر در بتن خودتراکم: نباید از مقدار تعیینشده بیشتر شود و کاهش آن حداکثر ۱۵ درصد مجاز است؛ مقدار نهایی نیز نباید از محدوده جریان اسلامپ بتن خودتراکم خارج شود.
- جریان اسلامپ متوسط: رواداری ±۷ درصد مقدار تعیینشده است، مشروط بر اینکه مقدار حاصل در محدوده جریان اسلامپ بتن خود تراکم قرار گیرد.
- درصد حباب هوا: در صورت تعیین حداقل یا حداکثر، همان حدود باید رعایت شود. اگر یک مقدار مشخص بدون حداقل و حداکثر اعلام شده باشد، رواداری ±۲۰ درصد است و برای مقادیر کمتر از ۵ درصد، رواداری ±۲۵ درصد مجاز است.
- دمای بتن: در صورت تعیین حداقل یا حداکثر، رعایت آن الزامی است. اگر دما بهصورت مقدار هدف تعیین شده باشد، رواداری ±۲ درجه سلسیوس است.
اگر در مشخصات پروژه رده اسلامپ مطابق استاندارد ملی 12284-1 تعیین شده باشد، اسلامپ باید در محدوده همان رده قرار گیرد و رواداریهای بالا اعمال نمیشوند. همچنین نتایج آزمایش اسلامپ در محدوده ۱۰ تا ۲۱۰ میلیمتر معتبر است.
مشخصات ظاهری بتن تازه نیز باید قابل قبول باشد؛ مواردی مانند جداشدگی، آبانداختگی، عدم پخش الیاف و وجود کلوخه میتوانند نشاندهنده عدم انطباق بتن باشند. همچنین در صورت تعیین محدودهای برای چگالی بتن تازه در مشخصات فنی پروژه، رعایت آن الزامی است.
ضوابط پذیرش مقاومت بتن در آبا
در آبا، پذیرش مقاومت فشاری بتن در کارگاه بر اساس نتایج آزمایش نمونههای برداشتهشده از بتن تازه انجام میشود. نمونهبرداری باید بهصورت تصادفی و غیرگزینشی و در طول مدت مصرف بتن انجام شود و نباید به زمان یا روانی خاصی وابسته باشد.
برای پذیرش هر نوع و رده مقاومت بتن در هر سازه، هر دو شرط زیر باید برقرار باشد:
- میانگین نتایج مقاومت فشاری هر سه نمونه متوالی نباید کمتر از مقاومت مشخصه بتن باشد.
- هیچیک از نتایج مقاومت فشاری نمونهها نباید کمتر از ۹۰ درصد مقاومت مشخصه بتن باشد.
نتایج نمونهها باید بر اساس تاریخ و ساعت نمونهبرداری مرتب شوند و سه نمونه متوالی بهترتیب بررسی شوند؛ بنابراین هیچ نتیجهای بدون دلیل و مستندات معتبر نباید از ارزیابی کنار گذاشته شود.
نتیجه مقاومت فشاری هر نمونه نیز از میانگین حداقل دو آزمونه استوانهای با قطر اسمی ۱۵۰ و ارتفاع ۳۰۰ میلیمتر به دست میآید. در صورت استفاده از آزمونههای استوانهای ۱۰۰×۲۰۰ میلیمتر، میانگین حداقل سه آزمونه بهعنوان نتیجه آن نوبت نمونهبرداری در نظر گرفته میشود. سن آزمایش نیز ۲۸ روز یا سن مقرر برای مقاومت مشخصه است.
در صورت استفاده از آزمونههای مکعبی برای تعیین مقاومت فشاری بتن، میتوان مقاومت آنها را مطابق ضوابط آبا و جدول زیر به مقاومت معادل آزمونه استوانهای استاندارد تبدیل کرد.
اگر ضوابط پذیرش مقاومت برقرار نباشد، بتن منطبق با رده یا مقاومت مشخصه محسوب نمیشود. با این حال، عدم انطباق بتن بهتنهایی به معنای تخریب عضو یا سازه نیست.
- اگر فقط شرط اول برقرار نباشد و شرط دوم برقرار باشد، میتوان بتن را از نظر سازهای پذیرفت، اما باید با اصلاح طرح اختلاط بتن یا افزایش دقت در ساخت بتن از تکرار این وضعیت جلوگیری کرد.
- اما اگر شرط دوم برقرار نباشد، یعنی مقاومت یکی از نمونهها کمتر از ۹۰ درصد مقاومت مشخصه باشد، باید بررسی بتن کممقاومت انجام شود. در این بررسی ممکن است در نهایت بتن از نظر تأمین مقاومت یا باربری سازهای قابل پذیرش تشخیص داده شود.
توجه داشته باشید آبا برای نتیجه هر نمونه، ضوابطی نیز درباره اختلاف مقاومت آزمونهها در نظر گرفته است. اگر اختلاف مقاومت دو آزمونه کمتر از ۱۵ درصد میانگین آنها باشد، میانگین بهعنوان نتیجه نمونه گزارش میشود؛ در غیر این صورت، نتیجه نوبت نمونهبرداری طبق ضوابط مربوط بررسی میشود و در صورت وجود شواهد معتبر درباره نقص نمونهبرداری، قالبگیری، عملآوری یا آزمایش، امکان حذف نتیجه نامعتبر وجود دارد.
ضوابط پذیرش دوام بتن در آبا
در آبا، ضابطه پذیرش دوام بتن را مشخصات فنی پروژه تعیین میکند. اگر معیار مشخصی در مشخصات فنی ارائه نشده باشد، برای هر سازه و هر نوع بتن و رده دوام، هر دو شرط زیر باید برقرار باشد:
- میانگین نتایج هر سه نمونه متوالی دوام بتن نباید کمتر از معیار حداقل دوام مشخصه یا بیشتر از معیار حداکثر دوام مشخصه باشد.
- نتیجه هیچیک از آزمایشهای دوام نباید بیش از ۱٫۲۵ برابر معیار حداکثر دوام مشخصه یا کمتر از ۸۰ درصد معیار حداقل دوام مشخصه باشد.
نتایج نمونهها باید بر اساس تاریخ نمونهبرداری مرتب و سپس در ارزیابی استفاده شوند.
نمونهبرداری برای آزمایش دوام باید در پای کار، مطابق استاندارد ملی ۱-۳۲۰۱ و بهصورت مرکب از وسیله حمل بتن انجام شود. این نمونهبرداری زمانی الزامی است که در مشخصات فنی پروژه برای آزمایش دوام تعیین شده باشد.
نتیجه هر نمونه دوام برابر با میانگین نتایج حداقل سه آزمونه است که در سن ۲۸ روز یا سن تعیینشده در مشخصات فنی پروژه آزمایش میشوند. شکل و ابعاد آزمونهها نیز مطابق استاندارد آزمایش مربوط تعیین میشود.
- اگر فقط شرط اول تأمین نشود و شرط دوم برقرار باشد، میتوان بتن را پذیرفت؛ اما باید با اصلاح طرح مخلوط یا افزایش دقت در ساخت بتن از تکرار این وضعیت جلوگیری کرد.
- اگر شرط دوم برقرار نباشد، باید بررسی بتن کمدوام انجام شود که ممکن است در نهایت به پذیرش بتن از نظر تأمین دوام موردنظر منجر شود.
بررسی و پذیرش بتن کم مقاومت
بر اساس بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، در صورتی که نتیجه آزمایش مقاومت یکی از نمونهها حداقل مقاومت تعیینشده برای پذیرش را تأمین نکند، یا آزمایش نمونههای عملآوریشده در کارگاه نشاندهنده نقص در حفاظت و عملآوری بتن باشد، باید اقداماتی برای اطمینان از کافی بودن مقاومت سازه انجام شود.
در بند ۸-۴-۲-۵ آبا نیز تأکید شده است که در صورت برآورده نشدن ضوابط پذیرش مقاومت، بررسی بتن کممقاومت باید در دستور کار قرار گیرد.
-
بتن کممقاومت چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، بررسی بتن کممقاومت در موارد زیر مطرح میشود:
- نتیجه مقاومت هر یک از نمونهها، حداقل مقاومت تعیینشده برای پذیرش را تأمین نکند.
- آزمایش نمونههای عملآوریشده در کارگاه، نقص در حفاظت و عملآوری بتن را نشان دهد.
در صورت تأیید احتمال وجود بتن کممقاومت و نشان دادن کاهش قابلتوجه مقاومت سازه در محاسبات، میتوان از ناحیه موردنظر مغزهگیری کرد.
-
ضوابط مغزهگیری بتن کممقاومت
بر اساس بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، در صورت نیاز به بررسی بتن کممقاومت، مغزهگیری باید مطابق استاندارد ملی ۱۲۳۰۶ انجام شود. از ناحیه مربوط به هر آزمایش مقاومتی که نتیجه آن کمتر از حد پذیرش باشد، سه مغزه گرفته میشود.
مغزهها باید در شرایط مرطوب و در کیسه یا ظروف عایق رطوبت نگهداری و به آزمایشگاه منتقل شوند و مطابق استانداردهای مربوط آزمایش شوند. آزمایش مغزهها باید بین ۵ تا ۷ روز پس از مغزهگیری انجام شود، مگر اینکه مهندس ناظر روش دیگری را مجاز بداند.
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، بتن ناحیهای که از آن مغزهگیری شده است، زمانی قابل قبول خواهد بود که هر دو شرط زیر برقرار باشند:
- میانگین مقاومت سه مغزه حداقل برابر با ۰٫۸۵fc′ باشد.
- مقاومت هیچیک از مغزهها کمتر از ۰٫۷۵fc′ نباشد.
در صورت وجود آشفتگی در نتایج آزمایش مغزهها، انجام آزمایش مغزههای اضافی از مناطق موردنظر مجاز است.
اگر پس از ارزیابی مغزهها، ضوابط ارزیابی مقاومت سازه تأمین نشود و کفایت مقاومت سازه همچنان در ابهام باشد، طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، مهندس ناظر یا مقام قانونی مسئول میتواند برای بخش تأییدنشده سازه، ارزیابی مطابق فصل ۹-۲۳ یا اقدامات مقتضی دیگر را درخواست کند.
-
آیا بتن کممقاومت باید تخریب شود؟
طبق بند ۸-۴-۲-۵ آبا، عدم انطباق بتن با رده یا مقاومت مشخصه بهتنهایی دلیلی برای تخریب عضو یا سازه نیست. هدف از بررسی بتن کممقاومت، مشخص کردن کفایت مقاومت یا باربری سازهای است. بنابراین پس از بررسی، ممکن است بتن از نظر سازهای قابل پذیرش تشخیص داده شود. در غیر این صورت، بسته به نتیجه ارزیابی، اقداماتی مانند تعمیر، تقویت یا تخریب میتواند در دستور کار قرار گیرد.
ضوابط پذیرش مغزه های بتن
مغزهگیری زمانی انجام میشود که درباره مقاومت بتن یا کیفیت ریختن، تراکم و عملآوری آن تردید وجود داشته باشد و لازم باشد کفایت سازهای بتن موجود بررسی شود. ضوابط مغزه گیری بتن و ارزیابی نتایج آن در مبحث ۹ و آبا پیشبینی شده است.
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، در صورت تأیید احتمال وجود بتن کممقاومت و نشان دادن کاهش قابلتوجه مقاومت سازه در محاسبات، میتوان از ناحیه موردنظر مغزهگیری کرد. همچنین در صورت تردید درباره ریختن، تراکم یا عملآوری بتن، مغزهگیری برای بررسی کیفیت اجرای بتن امکانپذیر است.
طبق بند ۸-۵-۶ آبا، حتی اگر نمونههای استاندارد انطباق بتن با رده مقاومت را نشان دهند، در صورت تردید درباره نحوه صحیح ریختن، تراکم یا عملآوری، میتوان مغزهگیری و آزمایش کرد. همچنین بر اساس بند ۸-۵-۵ آبا، در صورت تردید دستگاه نظارت درباره نتایج مغزهها، میتوان از هر منطقه مشکوک حداقل سه مغزه دیگر تهیه و آزمایش کرد.
-
معیار پذیرش مقاومت مغزه بتن
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، بتن ناحیه مغزهگیریشده زمانی قابل قبول است که هر دو شرط زیر برقرار باشد:
- میانگین مقاومت سه مغزه حداقل برابر با ۰٫۸۵fc′ باشد.
- مقاومت هیچیک از مغزهها کمتر از ۰٫۷۵fc′ نباشد.
این معیارها در بند ۸-۵ آبا نیز برای پذیرش سازهای مغزهها مورد استفاده قرار گرفتهاند. بنابراین پایینتر بودن مقاومت یک مغزه از مقاومت مشخصه، بهتنهایی به معنی عدم پذیرش عضو نیست و باید هر دو معیار بررسی شوند.
در صورت تأمین این معیارها، بتن از نظر کفایت مقاومت سازهای قابل قبول است و ادامه بررسی بتن کممقاومت ضرورت ندارد.
-
اگر نتیجه مغزهگیری قابل قبول نباشد چه میشود؟
اگر معیارهای پذیرش مغزهها تأمین نشود و کفایت مقاومت یا ظرفیت باربری سازه همچنان در ابهام باشد، فرآیند ارزیابی میتواند ادامه پیدا کند.
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، مهندس ناظر یا مقام قانونی مسئول میتواند برای بخش تأییدنشده سازه، ارزیابی مطابق فصل ۹-۲۳ یا اقدامات مقتضی دیگر را درخواست کند. در آبا نیز طبق بند ۸-۵-۴، در صورت باقی ماندن تردید درباره ظرفیت باربری، امکان آزمایش بارگذاری اعضای خمشی مشکوک وجود دارد.
اگر آزمایش بارگذاری ممکن نباشد یا نتیجه قابل قبول نباشد، طبق بند ۸-۵-۵ آبا میتوان از نتایج مغزه در محاسبات تحلیلی استفاده کرد یا اقداماتی مانند کاهش بارهای وارد بر سازه یا تقویت عضو دارای بتن مشکوک را در نظر گرفت.
بنابراین، عدم پذیرش مغزه به معنی تخریب فوری سازه نیست و بسته به نتیجه ارزیابی، میتوان از ارزیابی تحلیلی، آزمایش بارگذاری یا اقدامات اصلاحی و تقویتی استفاده کرد.
نقش عمل آوری در پذیرش بتن
عمل آوری بتن میتواند مستقیما بر نتایج ارزیابی مقاومت و پذیرش بتن اثر بگذارد. به همین دلیل، مبحث ۹ و آبا بین آزمونههای عملآوریشده در شرایط استاندارد و کارگاه تفاوت قائل میشوند.
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۱ مبحث نهم ویرایش ۱۳۹۹، آزمونههای پذیرش باید مطابق استانداردهای مربوط ساخته و عملآوری شوند. آزمایشگاه نیز موظف است آزمونهها را برای عملآوری استاندارد آماده کرده و در صورت نیاز، آزمونههایی برای عملآوری در شرایط کارگاه تهیه کند.
در آبا نیز طبق بند ۸-۴-۲-۲، مقاومت نمونه در سن مقرر، از جمله ۲۸ روز یا سن تعیینشده برای مقاومت مشخصه، تعیین میشود.
آزمونههای استاندارد مبنای اصلی ارزیابی مقاومت بتن هستند، در حالی که آزمونههای عملآوریشده در کارگاه میتوانند وضعیت حفاظت و عملآوری بتن در شرایط واقعی پروژه را نشان دهند.
طبق بند ۹-۲۲-۱۱-۴ مبحث نهم، اگر آزمایش آزمونههای عملآوریشده در کارگاه نقصی در حفاظت و عملآوری بتن نشان دهد، باید برای اطمینان از کافی بودن مقاومت سازه اقدام شود.
توجه داشته باشید نقص در حفاظت و عملآوری میتواند باعث تفاوت مقاومت واقعی بتن عضو با مقاومت بهدستآمده از آزمونههای استاندارد شود. بنابراین، در صورت تردید درباره کیفیت ریختن، تراکم یا عملآوری بتن، حتی اگر آزمونههای استاندارد نتیجه قابل قبولی داشته باشند، طبق بند ۸-۵-۶ آبا امکان مغزهگیری و آزمایش بتن موجود در عضو وجود دارد.
جمعبندی
ضوابط پذیرش بتن در مبحث ۹ و آبا شامل کنترل بتن تازه، مقاومت، دوام، نحوه اجرا و بررسی بتن کممقاومت است و پذیرش نهایی بر اساس معیارهای مشخص آییننامهای انجام میشود. در صورت عدم تأمین ضوابط، بتن لزوما نیاز به تخریب ندارد و میتوان با مغزهگیری، ارزیابی سازهای و در صورت لزوم تعمیر یا تقویت، کفایت آن را بررسی کرد.
در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره ضوابط پذیرش بتن کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید میتوانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.
مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران
سوالات متداول
پذیرش بتن فقط بر اساس یک نتیجه آزمایش انجام نمیشود و معیارهایی مانند کیفیت بتن تازه، مقاومت، دوام و نحوه اجرا باید بررسی شوند. در صورت عدم تأمین ضوابط مقاومت نیز ابتدا باید کفایت سازهای بتن کممقاومت ارزیابی شود.
طبق ضوابط، مقاومت بتن معمولا در سن ۲۸ روز یا سن تعیینشده برای مقاومت مشخصه ارزیابی میشود. برای پذیرش مقاومت نیز میانگین سه نمونه متوالی و حداقل مقاومت هر نمونه باید مطابق معیارهای تعیینشده باشد.
آزمایش مقاومت ۷ روزه میتواند برای کنترل زودهنگام مقاومت بتن انجام شود، اما ملاک اصلی پذیرش مقاومت، ۲۸ روز یا سن مقرر برای مقاومت مشخصه است؛ مگر اینکه ضوابط پروژه سن دیگری را تعیین کرده باشد.
نتایج آزمایش باید مطابق معیارهای پذیرش مربوط به مقاومت یا دوام ارزیابی شوند. برای مقاومت فشاری، میانگین سه نمونه متوالی و حداقل مقاومت هر نمونه از معیارهای اصلی پذیرش هستند.
اگر مقاومت مشخصه بتن برای سن ۹۰ روز تعیین شده باشد، ارزیابی پذیرش در همان سن انجام میشود. بنابراین سن آزمایش باید مطابق سن تعیینشده برای مقاومت مشخصه بتن باشد.
نمونههای بتن باید مطابق استانداردهای مربوط نمونهبرداری، ساخته، عملآوری و آزمایش شوند. نتیجه هر نمونه نیز بر اساس تعداد و نوع آزمونههای تعیینشده در ضوابط محاسبه میشود.
در صورت تفاوت یک ضابطه، نمیتوان بهصورت کلی مبحث ۹ یا آبا را بر دیگری مقدم دانست. مرجع الزامآور پروژه، مشخصات فنی خصوصی، اسناد قرارداد و الزامات قانونی پروژه باید ملاک قرار گیرد. همچنین پیش از نتیجهگیری درباره تعارض، باید بررسی شود که دو ضابطه دقیقاً برای شرایط یکسانی ارائه شدهاند یا خیر.
دیدگاه خود را بنویسید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش های مورد نیاز علامت گذاری شده اند *