انواع پیمانکار ساختمان و پروژه‌های عمرانی (معرفی، وظایف و درآمد)

پیمانکار ساختمانی یکی از نقش‌های مهم در اجرای پروژه است؛ اما پیمانکار ساختمانی دقیقا به چه کسی گفته می‌شود؟ چه تفاوتی میان پیمانکار، مجری ذی‌صلاح و پیمانکار عمرانی وجود دارد و هر یک از انواع پیمانکاران چه وظایف و مسئولیت‌هایی دارند؟

در این مقاله از آکادمی عمران، ابتدا به تعریف پیمانکار و تفاوت آن با مجری ذی‌صلاح می‌پردازیم، سپس انواع پیمانکاران ساختمان، وظایف آن‌ها و نحوه تعیین دستمزد و درآمد پیمانکار ساختمان را بررسی می‌کنیم.

پیمانکار کیست؟

در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی، پیمانکار (Contractor) شخص حقیقی یا حقوقی است که اجرای تمام یا بخشی از عملیات یک پروژه را بر اساس قرارداد و در مقابل دریافت مبلغ یا حق‌الزحمه مشخص بر عهده می‌گیرد. دامنه فعالیت پیمانکار با توجه به نوع پروژه و موضوع قرارداد متفاوت است و می‌تواند شامل اجرای عملیات عمرانی، ساختمانی یا بخش‌های تخصصی یک پروژه باشد.

به طور کلی، پیمانکاران را می‌توان بر اساس نوع پروژه و حوزه فعالیت به دو دسته تقسیم کرد:

1. پیمانکار پروژه‌های عمرانی
2. پیمانکار پروژه‌های ساختمانی

تفاوت این دو دسته بیشتر به ماهیت پروژه و چارچوب اجرای آن مربوط می‌شود. پروژه‌های عمرانی شامل طیف گسترده‌ای از زیرساخت‌ها مانند راه‌سازی، احداث پل و تونل، سد، نیروگاه، تأسیسات زیربنایی و سایر طرح‌های عمرانی هستند. بسیاری از این پروژه‌ها، به‌ویژه پروژه‌های دولتی و عمومی، در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور و بر اساس اسناد پیمان مربوط اجرا می‌شوند.

در مقابل، پروژه‌های ساختمانی بیشتر به مراحل ساخت ساختمان، تکمیل، بازسازی و اجرای بخش‌های مختلف ساختمان مربوط هستند. در ادامه، هر یک از این دو گروه و انواع پیمانکاران فعال در آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

پیمانکار پروژه‌های عمرانی

پیمانکار پروژه‌های عمرانی، اجرای تمام یا بخشی از موضوع یک پیمان را بر اساس اسناد و مدارک قرارداد بر عهده دارد. در بسیاری از پروژه‌های عمرانی دولتی و عمومی، روابط بین عوامل پروژه بر اساس شرایط عمومی پیمان نشریه ۴۳۱۱ تعیین می‌شود.

بر اساس ماده ۷ شرایط عمومی پیمان:

پیمانکار، شخص حقوقی یا حقیقی است که سوی دیگر امضاکننده پیمان است و اجرای موضوع پیمان را بر اساس اسناد و مدارک پیمان، به عهده گرفته است. نمایندگان و جانشین‌های قانونی پیمانکار، در حکم پیمانکار می‌باشند.

پیمانکار پروژه‌های عمرانی می‌تواند پیمانکار اصلی باشد که اجرای موضوع پیمان را مستقیما از کارفرما بر عهده می‌گیرد، یا پیمانکار جزء که برای اجرای بخشی از عملیات با پیمانکار اصلی قرارداد می‌بندد.

پیمانکار عمومی (اصلی) چیست؟

پیمانکار عمومی یا اصلی (General Contractor) طرف قرارداد با کارفرما است و اجرای موضوع پیمان را مطابق اسناد و مدارک قرارداد بر عهده دارد. او مسئولیت هماهنگی و مدیریت اجرای کار را بر عهده داشته و می‌تواند برای اجرای بخش‌های تخصصی یا مشخصی از پروژه با پیمانکاران جزء قرارداد منعقد کند.

پیمانکار جزء کیست؟

پیمانکار جزء در شرایط عمومی پیمان (ماده 11):

شخصی حقیقی یا حقوقی است که تخصص در انجام کارهای اجرایی را دارد و پیمانکار برای اجرای بخشی از عملیات موضوع پیمان، با او قرارداد می بندد.

بنابراین، پیمانکار جزء یا پیمانکار دست دوم (Subcontractor) مستقیما با کارفرما قرارداد ندارد و اجرای بخشی از کار را از پیمانکار اصلی دریافت می‌کند. به عنوان مثال، در یک پروژه عمرانی ممکن است اجرای عملیات خاصی مانند تاسیسات، ابنیه یا بخشی از عملیات اجرایی به یک پیمانکار جزء واگذار شود.

پیمانکار ساختمان کیست؟

پیمانکار ساختمان (Building Contractor) فرد یا شرکتی است که اجرای عملیات ساخت‌وساز یا بخشی از آن را بر اساس قرارداد بر عهده می‌گیرد. این پیمانکار می‌تواند اجرای بخش‌های مختلف ساختمان مانند اسکلت، سفت‌کاری، تأسیسات، نما یا بازسازی را انجام دهد.

پروژه‌های ساختمانی معمولا با ساختاری متشکل از مالک (کارفرما)، سازنده، مجری ذی‌صلاح، مهندس ناظر، سرپرست کارگاه و پیمانکاران تخصصی اجرا می‌شوند. نقش و حضور هر یک از این عوامل با توجه به نوع پروژه و شیوه اجرای آن متفاوت است.

جهت آشنایی با مسیر شغلی و میانگین حقوق مهندسین عمران به مقاله درآمد مهندس عمران مراجعه کنید.

تفاوت مجری ذی‌صلاح و پیمانکار

مجری ذیصلاح شخص حقیقی یا حقوقی دارای صلاحیت و پروانه اشتغال در زمینه اجرا است که مسئولیت اجرای صحیح ساختمان را مطابق نقشه‌های مصوب، مقررات ملی ساختمان و ضوابط مربوط بر عهده دارد. مجری، نماینده فنی مالک در اجرای ساختمان بوده و پاسخگوی مراحل اجرای کار به ناظر و سایر مراجع کنترل ساختمان است.

در مقابل، پیمانکار شخص حقیقی یا حقوقی است که اجرای تمام یا بخشی از یک پروژه را بر اساس قرارداد بر عهده می‌گیرد. وظایف و مسئولیت‌های پیمانکار نیز با توجه به موضوع و مفاد قرارداد تعیین می‌شود.

بنابراین، پیمانکار لزوما مجری ذی‌صلاح نیست. ممکن است پیمانکار فقط اجرای بخشی از عملیات ساختمان، مانند اسکلت، تأسیسات یا نما را بر عهده داشته باشد، در حالی که مجری ذی‌صلاح مسئولیت فنی اجرای ساختمان را در چارچوب ضوابط قانونی بر عهده دارد.

انواع پیمانکاران ساختمانی

پروژه‌های ساختمانی از بخش‌های مختلفی تشکیل می‌شوند و اجرای هر بخش می‌تواند به یک پیمانکار متخصص واگذار شود. به همین دلیل، پیمانکاران ساختمانی بر اساس نوع فعالیت و تخصص خود، در حوزه‌های مختلفی فعالیت می‌کنند. مهم‌ترین انواع پیمانکار ساختمانی عبارت‌اند از:

• پیمانکار تخریب
• پیمانکار اسکلت
• پیمانکار سفت‌کاری
• پیمانکار تأسیسات
• پیمانکار نمای
• پیمانکار نقاشی
• پیمانکار بازسازی

در ادامه، هر یک از این پیمانکاران و حوزه فعالیت آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

پیمانکار تخریب ساختمان

پیمانکار تخریب مسئول اجرای ایمن و اصولی عملیات تخریب ساختمان است و با توجه به شرایط پروژه، روش مناسب تخریب را انتخاب و اجرا می‌کند.

از مهم‌ترین وظایف پیمانکار تخریب می‌توان به بررسی محل، ایمن‌سازی محدوده، قطع انشعابات، اجرای روش تخریب، مدیریت نخاله‌ها و رعایت نکات ایمنی اشاره کرد.

برای آشنایی بیشتر با نحوه اجرای این عملیات، می‌توانید مقاله مراحل تخریب ساختمان را مطالعه کنید.

پیمانکار اسکلت ساختمان

پیمانکار اسکلت مسئول اجرای سازه و اسکلت اصلی ساختمان بر اساس نقشه‌های اجرایی و مشخصات فنی پروژه است. این پیمانکار با توجه به نوع سازه، می‌تواند در اجرای اسکلت بتنی یا اسکلت فلزی تخصص داشته باشد.

پیمانکار اسکلت بتنی اجرای بخش‌های مختلف سازه بتنی مانند آرماتوربندی، قالب‌بندی و بتن‌ریزی را بر عهده دارد، در حالی که عملیات اسکلت فلزی ساختمان شامل ساخت، نصب و اجرای اتصالات اعضای فولادی می‌شود.

پیمانکار سفت‌کاری ساختمان

پیمانکار سفت‌کاری ساختمان مسئول اجرای بخش‌های مختلف سفت‌کاری ساختمان بر اساس نقشه‌های اجرایی و مشخصات فنی پروژه است. این مرحله شامل اجرای دیوارها، تیغه‌چینی، اجرای چهارچوب‌ها و سایر عملیات مرتبط با تکمیل اجزای اصلی ساختمان می‌شود.

پیمانکار سفت‌کاری باید اجرای صحیح و هماهنگ این عملیات را با سایر بخش‌های پروژه، به‌ویژه سازه و تأسیسات، مدیریت کند.

پیمانکار تأسیسات ساختمان

پیمانکار تأسیسات ساختمان مسئول اجرای بخش‌های مختلف تأسیسات مکانیکی و الکتریکی ساختمان بر اساس نقشه‌ها و مشخصات فنی پروژه است. اجرای سیستم‌های آب و فاضلاب، تهویه، گرمایش و سرمایش و همچنین تأسیسات برق ساختمان از جمله این فعالیت‌ها هستند.

بسته به نوع پروژه، اجرای هر بخش می‌تواند به پیمانکار تأسیسات متخصص همان حوزه واگذار شود. برای آشنایی با انواع تاسیسات ساختمانی به مقاله تاسیسات ساختمان چیست مراجعه کنید.

پیمانکار نمای ساختمان

پیمانکار نمای ساختمان مسئول اجرای نمای خارجی ساختمان بر اساس نقشه‌های معماری، مشخصات فنی و نوع مصالح انتخاب‌شده است. اجرای نما با مصالحی مانند سنگ، آجر، شیشه، کامپوزیت و سایر مصالح نما از جمله فعالیت‌های این پیمانکار است.

پیمانکار نقاشی ساختمان

پیمانکار نقاشی ساختمان اجرای عملیات رنگ‌آمیزی و پوشش سطوح داخلی و خارجی ساختمان را بر اساس نوع سطح و مشخصات پروژه بر عهده دارد. آماده‌سازی سطوح، بتونه‌کاری، اجرای آستر و رنگ‌آمیزی از مراحل اصلی این کار هستند.

پیمانکار بازسازی ساختمان

پیمانکار بازسازی ساختمان مسئول اجرای عملیات مربوط به بهسازی، تعمیر و تغییر بخش‌های مختلف ساختمان است. این عملیات می‌تواند شامل تخریب بخش‌های فرسوده، تغییرات معماری، اجرای دیوارها، تأسیسات، کف‌سازی و نازک‌کاری باشد و با توجه به شرایط پروژه تعیین می‌شود.

اگر به شغل بازسازی علاقه دارید و می‌خواهید وارد این حرفه شوید، پیشنهاد می‌کنیم از آموزش بازسازی خانه شروع کنید. این دوره مهارت‌ها و مباحث کاربردی موردنیاز برای ورود به بازار کار بازسازی را به شما آموزش می‌دهد و مسیر شروع این حرفه را بدون نیاز به سرمایه اولیه زیاد، برای شما هموار می‌کند.

وظایف پیمانکار در شرایط عمومی پیمان

مسئولیت‌ها و وظایف پیمانکار در شرایط عمومی پیمان مشخص شده است و مواردی مانند تحویل کارگاه، کنترل نقاط نشانه و پیاده کردن نقشه‌ها، تهیه برنامه زمانی، حفاظت از کار و اشخاص ثالث و حفاظت از تأسیسات و مصالح موجود در کارگاه را شامل می‌شود.

به‌طور کلی، پیمانکار مسئول اجرای موضوع پیمان مطابق اسناد و مدارک قرارداد، برنامه زمانی و الزامات فنی و اجرایی پروژه است.

برای مطالعه کامل وظایف و تعهدات پیمانکار، می‌توانید فایل شرایط عمومی پیمان نشریه 4311 را دانلود کنید.

وظایف پیمانکار ساختمان چیست؟

وظایف پیمانکار ساختمان با توجه به نوع پروژه و مفاد قرارداد متفاوت است، اما مهم‌ترین وظایف و مسئولیت‌های او عبارت‌اند از:

• مدیریت و برنامه‌ریزی پروژه: برنامه‌ریزی و نظارت بر مراحل مختلف اجرای ساختمان و هماهنگی فعالیت‌های اجرایی
• تأمین و مدیریت مصالح: تهیه مصالح موردنیاز پروژه با کیفیت مناسب و مطابق مشخصات فنی
• تأمین و مدیریت نیروی انسانی: انتخاب و مدیریت نیروهای اجرایی و پیمانکاران جزء و تقسیم وظایف بین آن‌ها
• کنترل کیفیت: نظارت بر کیفیت اجرای عملیات و اطمینان از مطابقت آن‌ها با نقشه‌ها و مشخصات فنی
• رعایت ایمنی کارگاه: اجرای الزامات ایمنی و بهداشت و پیشگیری از حوادث در محیط کارگاه
• مدیریت هزینه‌ها: کنترل هزینه‌های اجرایی، پرداخت دستمزد نیروها و مدیریت بودجه پروژه
• مستندسازی و گزارش‌دهی: ثبت و ارائه گزارش‌های مربوط به روند اجرای پروژه و فعالیت‌های کارگاه
• هماهنگی با عوامل پروژه: ارتباط و هماهنگی با کارفرما، مهندس ناظر، طراحان و سایر عوامل اجرایی
• رفع مشکلات اجرایی: بررسی و برطرف کردن مشکلات فنی و اجرایی در طول پروژه با هماهنگی عوامل ذی‌ربط
• تحویل پروژه: بررسی نهایی عملیات، رفع نواقص و تحویل ساختمان مطابق مفاد قرارداد به کارفرما

اگر اجرای بخش‌های مختلف ساختمان به پیمانکاران جزء یا پیمانکاران تخصصی واگذار شود، مسئولیت اجرای هر بخش بر عهده پیمانکار همان بخش خواهد بود.

برای مثال، پیمانکار تأسیسات مسئول اجرای تخصصی کار خود است و سرپرست کارگاه وظیفه هماهنگی و نظارت بر روند اجرای فعالیت‌های مختلف را بر عهده دارد. در این شرایط، وظایف پیمانکار اصلی نیز بیشتر بر مدیریت، هماهنگی و کنترل کلی پروژه متمرکز می‌شود.

دستمزد و درآمد پیمانکار ساختمان چگونه تعیین می‌شود؟

دستمزد و درآمد پیمانکار ساختمان به عوامل مختلفی مانند نوع و حجم پروژه، تخصص پیمانکار، میزان مسئولیت، مدت اجرای کار و نحوه تنظیم قرارداد بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان مبلغ یا درصد ثابتی را برای همه پیمانکاران در نظر گرفت.

نحوه پرداخت پیمانکار نیز با توجه به نوع قرارداد متفاوت است. برای مثال، دستمزد پیمانکار ممکن است به‌صورت درصدی از هزینه‌های پروژه، مبلغ مقطوع، دستمزدی یا بر اساس شرایط توافق‌شده بین کارفرما و پیمانکار تعیین شود.

برای آشنایی بیشتر با روش‌های پرداخت و نحوه تنظیم توافقات مالی، مقاله انواع قرارداد پیمانکاری ساختمان را مطالعه کنید.

چگونه پیمانکار ساختمان شویم؟

برای تبدیل شدن به یک پیمانکار ساختمان، تنها داشتن مدرک تحصیلی کافی نیست و کسب تجربه اجرایی و آشنایی با مراحل ساخت اهمیت زیادی دارد. مسیر ورود به این حرفه با توجه به نوع فعالیت و حوزه تخصصی پیمانکار می‌تواند متفاوت باشد، اما به طور کلی شامل مراحل زیر است:

• کسب دانش و مهارت اجرایی: آشنایی با مراحل مختلف ساخت ساختمان، نقشه‌خوانی، مصالح و روش‌های اجرایی
• کسب تجربه در کارگاه: فعالیت در پروژه‌های ساختمانی و آشنایی عملی با چالش‌های اجرا
• انتخاب حوزه فعالیت: فعالیت به‌عنوان پیمانکار عمومی یا تخصص در حوزه‌هایی مانند اسکلت، تأسیسات، نما یا بازسازی
• تقویت مهارت‌های مدیریتی: یادگیری مدیریت نیروهای اجرایی، مصالح، هزینه‌ها و زمان‌بندی پروژه
• آشنایی با ضوابط و مسئولیت‌های اجرایی: شناخت وظایف عوامل مختلف ساختمان و قوانین و مقررات مرتبط با ساخت‌وساز

اگر می‌خواهید دانش فنی و مهارت‌های موردنیاز برای فعالیت در پروژه‌های ساختمانی را به‌صورت اصولی یاد بگیرید، آموزش صفر تا صد نظارت و اجرای ساختمان آکادمی عمران می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای ورود حرفه‌ای‌تر به این حوزه باشد.

جمع‌بندی

پیمانکار با توجه به نوع پروژه و حوزه فعالیت، مسئول اجرای تمام یا بخشی از عملیات پروژه است و می‌تواند در پروژه‌های عمرانی یا ساختمانی فعالیت کند. موفقیت در این حرفه علاوه بر دانش فنی و تجربه اجرایی، به توانایی مدیریت نیرو، هزینه‌ها، زمان و اجرای صحیح عملیات نیز بستگی دارد.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره وظایف پیمانکاران ساختمانی و عمرانی کسب کرده باشید. اگر در این زمینه سوال، نظر و تجربیاتی دارید، می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری