بلوک سقفی چیست؟ | انواع، ابعاد و محاسبه تعداد بلوک سقفی + فیلم کارگاهی

بلوک سقفی یک عضو غیرسازه‌ای است و وظیفه تحمل بارهای اصلی سقف را بر عهده ندارد؛ بلکه به‌عنوان پرکننده و قالب ماندگار، در اجرای سقف مورد استفاده قرار می‌گیرد. از بلوک سقفی معمولا در اجرای سقف تیرچه‌بلوک، برای پر کردن فضای بین تیرچه‌ها استفاده می‌شود. در این مقاله از آکادمی عمران، ضمن معرفی انواع بلوک سقفی مانند بلوک سفالی، سیمانی، پوکه‌ای و پلی‌استایرن (یونولیت)، با ویژگی‌ها، ابعاد، وزن، مزایا و معایب هرکدام آشنا می‌شویم.

فیلم بررسی انواع بلوک سقفی

پیشنهاد می‌کنیم قبل از ادامه مطالعه مقاله، فیلم زیر درباره انواع بلوک سقفی را مشاهده کنید. این ویدئو بخشی از پکیج صفر تا صد اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن، تمام نکات و مراحل اجرای ساختمان به‌صورت کامل و کاربردی آموزش داده می‌شود.

بلوک سقفی چیست؟

بلوک سقفی، المانی است که بین تیرچه‌ها قرار داده می‌شود. این عضو نقش سازه‌ای نداشته و برای قالب‌بندی بتن دال و جان تیر T شکل استفاده می‌شود. معمولا برای سهولت اجرای نازک کاری زیر سقف‌های تیرچه بلوک، کف بلوک‌ها سطحی صاف داشته و تیغه‌های داخل آن برای تقویت ایستایی و استحکام بیشتر در نظر گرفته می‌شود.

بلوک‌ها باید قادر به تحمل ضربه‌های ناشی از حمل‌ونقل متعارف و نیروهای ناشی از عبور و مرور در زمان بتن‌ریزی باشند. همچنین، مواد تشکیل‌دهنده آن‌ها نباید اثر شیمیایی نامطلوبی روی بتن داشته باشد.

ابعاد و اندازه بلوک سقفی

ارتفاع بلوک‌های سقفی معمولا بین ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر تغییر می‌کند و عرض و طول آن‌ها تابع مشخصات سقف است.

اگر بار سقف زیاد یا دهانه بزرگ باشد و مجبور باشیم از تیرچه با خرپای بلند استفاده کنیم، در این صورت باید از بلوک‌هایی با ارتفاع بیشتر یا از بلوک‌های دو تکه استفاده کنیم.

ارتفاع بلوک‌های سقفی، با توجه به محل مصرف، می‌تواند به ۳۵ سانتی‌متر هم برسد. همچنین، به دلیل اینکه این بلوک‌ها به صورت کام و زبانه هستند، هنگام قرارگیری روی یکدیگر به‌صورت یکپارچه عمل می‌کنند.

فرصت ویژه تخفیفی آکادمی عمران تا 70% فقط تا 6 مهر ماه

مشاهده

ارتفاع بلوک سقفی با توجه به ضخامت سقف

ارتفاع بلوک با توجه به ضخامت موردنظر سقف متفاوت است. مطابق جدول زیر، برای ضخامت‌های مختلف سقف، ارتفاع بلوک مناسب به صورت زیر در نظر گرفته می‌شود:

توجه داشته باشید که تفاوت بین ارتفاع بلوک و ضخامت نهایی سقف، مربوط به ضخامت بتن رویه (دال) است که در سقف‌های تیرچه و بلوک استاندارد، معمولا بین ۵ تا ۷ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود.

تیغه‌های دو طرف بلوک، برای تأمین شرایط مناسب‌تر بتن ریزی سقف و همچنین افزایش میزان باربری، به شکل شیب‌دار طراحی می‌شوند.

بعضی از انواع بلوک‌ها طوری طراحی می‌شوند که بدون نیاز به بتن‌ریزی در قسمت فوقانی آن‌ها، قادر به تحمل بار زنده و مرده سقف در مرحله بهره‌برداری باشند. از این نوع بلوک‌ها در اروپا بسیار استفاده می‌شود، ولی به علت عدم مقاومت کافی در برابر نیروهای افقی، در مناطق زلزله‌خیز کاربرد ندارند. در ایران نیز به همین دلیل، استفاده از آن‌ها مجاز نیست.

وزن بلوک سقفی

وزن بلوک سقفی باید به اندازه‌ای باشد که حمل‌ونقل آن توسط کارگر به‌سادگی انجام شود. کاهش وزن بلوک یک مزیت است، زیرا بار مرده سقف را کاهش داده و در نتیجه نیروی زلزله کمتری به سازه وارد می‌شود.

طبق ضوابط فنی، خاصیت مکندگی (جذب آب) بلوک‌ها نباید از ۲۰ درصد وزن آن‌ها بیشتر و از ۱۳ درصد وزن آن‌ها کمتر باشد؛ زیرا:

• مکندگی بیش از ۲۰ درصد باعث می‌شود بلوک، آبِ ملات را جذب کرده و موجب کاهش مقاومت و آسیب به پیوستگی بتن شود.
• مکندگی کمتر از ۱۳ درصد باعث می‌شود بلوک تمایلی به مکیدن آب ملات نداشته باشد که این امر چسبندگی گچ و خاک (نازک‌کاری) را با مشکل مواجه می‌کند.

انواع بلوک سقفی

بلوک‌های سقفی از مواد مختلفی تولید می‌شوند که هرکدام ویژگی‌های فنی و کاربردی خاص خود را دارند. رایج‌ترین انواع بلوک مورد استفاده در سقف عبارت‌اند از:

• بلوک سقفی سفالی
• بلوک سقفی سیمانی
• بلوک سقفی پوکه‌ای
• بلوک سقفی یونولیت (پلی‌استایرن)

در ادامه، به بررسی تخصصی و جزئیات فنی هر یک از این بلوک‌ها خواهیم پرداخت.

بلوک سقفی سفالی

این نوع از بلوک‌ سقفی یکی از پرکاربردترین نوع بلوک در سقف‌ تیرچه بلوک است. وزن بلوک سقفی سفالی بین ۳ تا ۱۰ کیلوگرم است و معمولا با عرض ۲۵ سانتی‌متر تولید می‌شوند. سطح آن‌ها نیز معمولا به‌صورت شیاردار طراحی می‌شود تا میزان چسبندگی با بتن افزایش یابد.

یک بلوک سقفی سفالی مناسب، صدایی زنگ‌دار دارد که می‌تواند نشانه توپری و پخت مناسب آن باشد. در مقابل، صدای خفه ممکن است نشان‌دهنده پخت ناقص یا وجود ترک در بلوک باشد. همچنین، بلوک‌های سقفی سفالی مناسب باید عایق حرارتی مناسبی در برابر آتش‌سوزی باشند.

این بلوک‌ها باید عاری از ترک و دانه‌های آهکی بوده و رنگ آن‌ها کاملا یکنواخت و نشان‌دهنده پخت یکسان باشد. همچنین، سطح بلوک سقفی سفالی باید صاف و عاری از انحنا و خمیدگی بوده و لبه‌هایی تیز و مستقیم با بافتی ریز و متراکم داشته باشد.

جذب آب بلوک سقفی سفالی نباید از ۲۰ درصد وزن آن بیشتر باشد و ضخامت تیغه‌ها نیز نباید از ۸ میلی‌متر کمتر باشد. حداکثر رواداری ابعاد برای بعدهای کمتر از ۱۵ سانتی‌متر، ۳ میلی‌متر و برای ابعاد بیش از ۱۵ سانتی‌متر، ۶ میلی‌متر است.

مزایای بلوک سقفی سفالی

• کیفیت و ابعاد نسبتا یکسان
• قیمت مناسب
• عایق حرارتی مناسب و مقاومت در برابر آتش
• به‌صرفه و اقتصادی

معایب بلوک سقفی سفالی

• وزن نسبتا زیاد
• پرتی و شکستگی زیاد در مرحله حمل‌ونقل و اجرا
• نفوذ بتن به داخل حفره‌ها و شکستگی‌های بلوک و افزایش وزن سقف
• سرعت اجرای کمتر

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بلوک‌های سفالی، می‌توانید مقاله انواع بلوک سفالی را مطالعه کنید.

بلوک سقفی‌ سیمانی

بلوک سقفی سیمانی عمدتا از ترکیب سیمان پرتلند، ماسه و آب ساخته می‌شود. این مواد با نسبت‌های مشخص با یکدیگر ترکیب شده و در برخی موارد، افزودنی‌های دیگری نیز به آن‌ها اضافه می‌شود.

بلوک‌های سیمانی در انواع مختلف تولید می‌شوند که برخی از آن‌ها برای استفاده در سقف و برخی دیگر برای دیوارچینی کاربرد دارند. بلوک‌های سقفی سیمانی نیز به شکل توپر و توخالی و در اندازه‌های مختلف، در کارگاه‌های مجهز و کارخانه‌ها تولید می‌شوند.

در فرآیند تولید این بلوک‌ها باید به عمل‌آوری مناسب و محافظت از آن‌ها در برابر تابش مستقیم خورشید، گرما، سرما، باد و بارندگی توجه شود. به‌طور کلی، استحکام بلوک سیمانی نسبت به بلوک سفالی بیشتر است.

حداقل ضخامت تیغه‌های بلوک سقفی سیمانی ۱۵ میلی‌متر و حداقل عرض نشیمنگاه، یعنی قسمتی از بلوک که روی تیرچه‌ها قرار می‌گیرد، ۱۷.۵ میلی‌متر است. عرض این بلوک‌ها معمولا ۳۰ سانتی‌متر بوده و وزن بلوک سقفی سیمانی حدود ۱۱ تا ۱۷ کیلوگرم است.

حداکثر رواداری در ابعاد و ارتفاع ±۲ میلی‌متر و در طول و عرض ±۳ میلی‌متر است.

مزایای بلوک سقفی سیمانی

• کاهش هزینه
• استحکام بیشتر
• مقاومت در برابر آتش‌سوزی

معایب بلوک سقفی سیمانی

• دوام کم در برابر رطوبت
• ضایعات زیاد در زمان حمل‌ونقل و اجرا
• در ارتفاع بیش از سه متر، سبب کاهش استحکام سازه می‌شود.
• وزن زیاد

برای آشنایی بیشتر با ویژگی‌ها، انواع و کاربردهای این مصالح، مقاله بلوک سیمانی چیست را مطالعه کنید.

بلوک سقفی پوکه ای

بلوک پوکه‌ای از ترکیب سیمان، آب و سنگدانه‌های سبک تولید می‌شود. این مواد پس از مخلوط شدن، لرزاندن و متراکم شدن در دستگاه‌های مخصوص، در ابعاد مختلف و به‌صورت توپر یا توخالی شکل می‌گیرند. به دلیل استفاده از سنگدانه‌های سبک، این محصولات در دسته بلوک‌های سقفی سبک قرار می‌گیرند.

بلوک‌های پوکه‌ای سقفی به‌طور کلی در دو نوع بلوک پوکه معدنی و بلوک پوکه صنعتی تولید می‌شوند که هر یک ویژگی‌ها و مصالح تشکیل‌دهنده متفاوتی دارند.

بلوک پوکه معدنی (بلوک پرلیت)

بلوک پوکه معدنی از مخلوط پوکه معدنی، سیمان و آب تولید می‌شود. پوکه معدنی، همان‌طور که از نام آن مشخص است، از معادن استخراج می‌شود و از مواد حاصل از فعالیت‌های آتشفشانی تشکیل شده است.

سنگ معدن پرلیت نیز یک ماده معدنی غیرآلی است که به‌صورت طبیعی وجود دارد. پرلیت، نوعی سنگ آتشفشانی شیشه‌ای است که هنگام گرم شدن تا دمای هم‌جوشی، دانه‌های آن منبسط شده و حجم آن‌ها حدود چهار تا بیست برابر حجم اولیه افزایش پیدا می‌کند.

پس از این فرآیند، ساختار داخلی پرلیت حالتی شبیه به فوم پیدا می‌کند. این ساختار از حباب‌های شیشه‌ای میکروسکوپی تشکیل شده و باعث می‌شود پرلیت به ماده‌ای با چگالی پایین و خاصیت عایق‌کاری مناسب تبدیل شود. به همین دلیل، از این ماده برای تولید بلوک پرلیت استفاده می‌شود.

بلوک پوکه صنعتی ( بلوک لیکا)

بلوک پوکه صنعتی از پوکه‌ای تولید می‌شود که به‌صورت صنعتی ساخته شده است و ماده اولیه اصلی آن خاک رس است.

بلوک لیکا یکی از فرآورده‌های پوکه صنعتی محسوب می‌شود. در ساخت این بلوک‌ها، به‌جای سنگدانه‌های معمولی از سنگدانه‌های سبک رسی استفاده می‌شود. این سنگدانه‌های سبک با نام لیکا شناخته می‌شوند و به همین دلیل، بلوک تولیدشده با آن‌ها نیز بلوک لیکا نام دارد.

دانه‌های لیکا از انبساط خاک رس در کوره‌های گردان به دست می‌آیند. حرارت این کوره‌ها گاهی به ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد نیز می‌رسد. سنگدانه‌های لیکا سطحی زبر و شکلی گرد دارند.

با رسیدن خاک رس به این دما، گازهایی از آن خارج می‌شود که باعث انبساط دانه‌ها می‌شود. این فرآیند باعث ایجاد ساختاری سبک و متخلخل شده و در نتیجه، بلوک های سقفی لیکا سبک و مقاوم هستند.

وقتی سنگدانه‌های لیکا با آب و سیمان ترکیب می‌شوند، بلوک لیکا تولید می‌شود. این بلوک‌ها به دو صورت توپر و توخالی تولید شده و در دیوار و سقف کاربرد دارند.

مزایای بلوک پوکه ای سقفی

• وزن کم و سبک
• حمل‌ونقل آسان
• عایق حرارتی و صوتی مناسب
• مقاومت لرزه‌ای مناسب
• مقاومت در برابر ترک
• مقاومت در برابر آتش‌سوزی
• مقاومت در برابر خوردگی
• مقاومت بالا در محیط‌های شیمیایی
• چسبندگی بسیار خوب بین بلوک‌ها و ملات

معایب بلوک سقفی پوکه ای

• هزینه بیشتر نسبت به برخی دیگر از بلوک‌ها
• استحکام کمتر و شکننده بودن
• نفوذ بتن به قسمت‌های شکسته‌شده و افزایش وزن سقف
• در برخی موارد، استفاده از مخلوط نامناسب نمک و خاک در فرآیند تولید می‌تواند باعث کاهش مقاومت بلوک شود.

بلوک سقفی یونولیت (پلی استایرن)

پلی‌استایرن یک پلیمر مصنوعی معطر است که از مونومر استایرن، یکی از مواد پتروشیمی، تولید می‌شود.

پلی‌استایرن انبساطی با نام اختصاری EPS (Expanded Polystyrene)، نوعی پلیمر سفیدرنگ است که با استفاده از مواد فوم‌کننده تولید می‌شود و در ایران بیشتر با نام یونولیت شناخته می‌شود.

وزن بلوک سقفی یونولیت حدود ۲.۵ کیلوگرم است و به دلیل وزن کم، باعث کاهش بار مرده سقف و در نتیجه کاهش وزن ساختمان می‌شود. به همین دلیل، از این بلوک‌ها به‌عنوان یکی از مصالح سبک در ساخت سقف ساختمان استفاده می‌شود.

ماده اصلی مورد استفاده در ساخت این بلوک‌ها، پلی‌استایرن انبساطی است و بلوک سقفی یونولیت در بسیاری از سقف‌های تیرچه بلوک به‌عنوان جایگزینی برای بلوک‌های سقفی سیمانی و سفالی استفاده می‌شود.

در چند سال اخیر، به دلیل استفاده گسترده از بلوک سقفی یونولیت یا پلی‌استایرن در سقف‌های تیرچه بلوک، گاهی به این نوع سقف‌ها به‌صورت عامیانه تیرچه یونولیت نیز گفته می‌شود. برای آشنایی با سایر سیستم‌های سقف، می‌توانید مقاله انواع سقف بتنی را مطالعه کنید.

مزایا بلوک سقفی یونولیت

• وزن سبک
• سرعت و سهولت اجرای سقف
• عملکرد مناسب در برابر زلزله
• ضربه‌پذیری
• حمل‌ونقل آسان
• کاهش حدود ۱۵ تن از وزن سقف در هر ۱۰۰ مترمربع

معایب بلوک سقفی یونولیت

• اشتعال‌پذیری بالا؛ بنابراین هنگام خرید یونولیت باید به استفاده از نوع کندسوز و دارای مشخصات فنی مناسب توجه شود.
• تولید گازهای سمی و خطرناک در هنگام آتش‌سوزی

مقایسه انواع بلوک سقفی

بلوک‌های سقفی از نظر وزن، سرعت اجرا، مقاومت در برابر آتش، میزان شکستگی، عایق‌کاری و شرایط اجرا با یکدیگر تفاوت دارند. بنابراین نمی‌توان یک نوع بلوک را برای همه پروژه‌ها بهترین گزینه دانست و انتخاب آن باید با توجه به سیستم سقف و الزامات اجرایی پروژه انجام شود.

به‌طور کلی، بلوک سقفی سیمانی و سفالی وزن بیشتری نسبت به بلوک‌های سبک مانند پوکه‌ای و پلی‌استایرن دارند، در حالی که استفاده از بلوک‌های سبک می‌تواند به کاهش بار مرده سقف کمک کند. بلوک‌های سقفی نیز به‌عنوان پرکننده یا قالب ماندگار در سقف تیرچه بلوک به کار می‌روند و باید با الزامات فنی مربوط به این نوع سقف مطابقت داشته باشند.

محاسبه تعداد بلوک سقفی

برای محاسبه تعداد بلوک سقفی موردنیاز، ابتدا باید مساحت خالص قابل بلوک‌گذاری سقف و ابعاد موثر بلوک در پلان سقف مشخص شود. منظور از مساحت خالص، بخش‌هایی از سقف است که واقعا با بلوک پر می‌شوند؛ بنابراین قسمت‌هایی مانند تیرها، کلاف‌های بتنی، نوارهای توپر، بازشوها، داکت‌ها و سایر بخش‌هایی که در آن‌ها بلوک اجرا نمی‌شود، در محاسبه تعداد بلوک لحاظ نمی‌شوند.

تعداد بلوک موردنیاز به ابعاد بلوک، نحوه چیدمان و فاصله تیرچه‌ها بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک تعداد ثابت را برای تمام سقف‌های تیرچه‌بلوک در نظر گرفت.

به‌طور کلی، برای برآورد تعداد بلوک می‌توان از رابطه زیر استفاده کرد:

تعداد بلوک سقفی = مساحت خالص قابل بلوک‌گذاری سقف ÷ مساحت پوشش‌دهی هر بلوک

مساحت پوشش‌دهی هر بلوک برابر با مساحتی از سطح سقف است که یک بلوک پس از قرارگیری در محل خود پوشش می‌دهد. این مقدار به ابعاد بلوک، فاصله تیرچه‌ها و نحوه چیدمان بلوک‌ها بستگی دارد؛ بنابراین برای محاسبه دقیق آن باید ابعاد موثر بلوک در پلان و فضای بین تیرچه‌ها در نظر گرفته شود.

برای محاسبه مساحت پوشش‌دهی هر بلوک می‌توان از رابطه زیر استفاده کرد:

مساحت پوشش‌دهی هر بلوک = طول موثر بلوک × عرض موثر بلوک

در این رابطه، طول و عرض موثر باید بر حسب متر وارد شوند.

تعداد بلوک سقفی در هر مترمربع

برای محاسبه تعداد بلوک موردنیاز در یک مترمربع، می‌توان مساحت یک مترمربع را بر مساحت پوشش‌دهی هر بلوک تقسیم کرد:

تعداد بلوک در هر مترمربع = ۱ ÷ مساحت پوشش‌دهی هر بلوک

در این محاسبه، مساحت پوشش‌دهی هر بلوک باید بر اساس ابعاد مؤثر بلوک، فاصله تیرچه‌ها و نحوه قرارگیری آن در سقف تعیین شود.

نکات مهم در برآورد تعداد بلوک سقفی

• مبنای محاسبه باید مساحت خالص قابل بلوک‌گذاری باشد، نه مساحت ناخالص کل سقف.
• ابعاد واقعی بلوک و نحوه چیدمان آن باید از روی مشخصات محصول و نقشه‌های اجرایی کنترل شود.
• تیرها، کلاف‌های عرضی، نوارهای توپر، بازشوها، داکت‌ها و سایر قسمت‌هایی که در آن‌ها بلوک اجرا نمی‌شود، باید در محاسبه نهایی لحاظ شوند.
• برای تعیین دقیق تعداد بلوک، بهتر است محاسبه با پلان تیرچه‌گذاری کنترل شود؛ زیرا شکل و ابعاد سقف می‌تواند باعث ایجاد برش، شکست و تغییر در تعداد واقعی بلوک‌ها شود.
• مقدار به‌دست‌آمده از فرمول، یک برآورد تئوری است و تعداد موردنیاز برای خرید ممکن است به دلیل شکستگی، برش‌کاری و شرایط حمل‌ونقل بیشتر باشد.
• مقدار پرت را نمی‌توان برای همه پروژه‌ها یکسان در نظر گرفت و باید با توجه به شکل پلان، میزان برش‌کاری، نحوه حمل و شرایط اجرای سقف تعیین شود.
• برای سفارش نهایی مصالح، علاوه بر محاسبه تئوری، بهتر است تعداد بلوک با نقشه اجرایی و شرایط واقعی پروژه تطبیق داده شود.

جمع‌بندی

بلوک سقفی یکی از اجزای مهم در اجرای سقف تیرچه‌بلوک است که علاوه بر پر کردن فضای بین تیرچه‌ها، در کاهش وزن مرده سقف نیز نقش دارد. این بلوک‌ها در انواع مختلف سفالی، سیمانی، پوکه‌ای و پلی‌استایرن تولید می‌شوند و انتخاب نوع و ابعاد آن‌ها باید متناسب با نقشه اجرایی و الزامات پروژه انجام شود.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات کاملی درباره انواع بلوک سقفی کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری