بلوک سفالی چیست؟ بررسی انواع، ابعاد، مزایا و معایب + نحوه اجرا

بلوک سفالی یکی از مصالح پرکاربرد در دیوارچینی ساختمان است که به دلیل مقرون‌به‌صرفه بودن، کاربرد گسترده‌ای در ساختمان‌سازی دارد. اما بلوک سفالی چیست و چه انواعی دارد؟ ابعاد و ویژگی‌های آن چگونه است؟

در ادامه این مقاله از آکادمی عمران، به بررسی کامل انواع بلوک سفالی، ابعاد، وزن و مشخصات آن، مزایا و معایب و نحوه اجرای بلوک سفالی می‌پردازیم و نکات مهم مربوط به استفاده از این مصالح را بررسی می‌کنیم.

پیشنهاد می‌کنیم قبل از مطالعه ادامه مقاله، فیلم زیر درباره نحوه دیوارچینی با بلوک سفالی را مشاهده کنید. این فیلم بخشی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن، مراحل ساخت‌وساز را به‌طور کامل آموزش داده‌ایم.

بلوک سفالی چیست؟

بلوک سفالی یکی از مصالح پرکاربرد در دیوارچینی ساختمان است که معمولا از خاک رس و ترکیبات معدنی مناسب تولید می‌شود. برای ساخت این بلوک‌ها، مواد اولیه پس از آماده‌سازی و ترکیب، به شکل خشت درآمده و در ابعاد و اندازه‌های مشخص برش داده می‌شوند. سپس خشت‌ها در کوره و در دمای بالا پخته می‌شوند تا به بلوک سفالی با شکل و مشخصات نهایی موردنظر تبدیل شوند.

بلوک‌های سفالی در ابعاد و ضخامت‌های مختلف تولید می‌شوند و از آن‌ها بیشتر برای اجرای دیوارهای غیرباربر و تیغه‌های داخلی ساختمان استفاده می‌شود. همچنین برخی انواع آن، مانند بلوک سفالی سقفی، در اجرای سقف تیرچه و بلوک کاربرد دارند. بنابراین نوع و ابعاد بلوک سفالی باید متناسب با محل استفاده و الزامات اجرایی پروژه انتخاب شود.

ویژگی‌های بلوک سفالی

برای بررسی کیفیت و مشخصات ظاهری بلوک سفالی، می‌توان به مواردی مانند ضخامت، تراکم، یکنواختی رنگ و وضعیت سطح آن توجه کرد. مهم‌ترین ویژگی‌هایی که هنگام بررسی یک بلوک سفالی باکیفیت می‌توان در نظر گرفت عبارتند از:

• ضخامت متناسب با کاربرد: بلوک‌های سفالی در ضخامت‌های مختلف، معمولا از حدود 5 تا 20 سانتی‌متر، تولید می‌شوند و ضخامت مناسب آن‌ها با توجه به محل استفاده و نوع دیوار تعیین می‌شود.
• ساختار متراکم و مستحکم: بلوک سفالی باید ساختاری یکنواخت و نسبتا متراکم داشته باشد و در هنگام جابه‌جایی و اجرای دیوار دچار شکستگی و خردشدگی غیرعادی نشود.
• صدای نسبتا زنگ‌دار هنگام برخورد: در روش‌های سنتی بررسی بلوک سفالی، ایجاد صدای زنگ‌دار هنگام برخورد دو قطعه می‌تواند نشانه‌ای از پخت مناسب آن باشد؛ البته این مورد به‌تنهایی معیار کافی برای تشخیص کیفیت بلوک نیست.
• مقاومت مناسب سطح بلوک: سطح بلوک نباید به‌راحتی در اثر تماس یا خراش جزئی دچار آسیب و ریزش شود.
• رنگ یکنواخت: یکنواخت بودن رنگ بلوک می‌تواند نشان‌دهنده پخت نسبتا یکنواخت آن باشد. تغییرات شدید رنگ ممکن است نشان‌دهنده تفاوت در شرایط پخت یا ترکیب مواد اولیه باشد.
• سطح بدون ترک‌های غیرعادی: بلوک سفالی مناسب نباید دارای ترک‌های عمیق، شکستگی یا عیوب ظاهری قابل‌توجه باشد؛ وجود ترک‌های زیاد می‌تواند بر کیفیت و عملکرد بلوک در زمان اجرا تاثیر بگذارد.

تسلط بر صفر تا صد ساختمان‌سازی؛ آموزش جامع نخبگان نظارت و اجرای ساختمان

مشاهده آموزش

انواع بلوک سفالی

بلوک‌های سفالی را می‌توان بر اساس کاربرد، ضخامت، شکل و نحوه قرارگیری سوراخ‌ها و همچنین ساختار آن‌ها دسته‌بندی کرد. در مراحل ساختمان سازی، بلوک‌های سفالی دیواری و سقفی از رایج‌ترین انواع هستند و هرکدام در محل و شرایط خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انواع بلوک سفالی مورد بررسی در این بخش عبارت‌اند از:

• بلوک سفالی دیواری و تیغه‌ای
• بلوک سفالی سقفی
• بلوک سفالی با سوراخ‌های افقی و قائم
• بلوک سفالی فوم‌دار

بلوک سفالی دیواری و تیغه‌ای

بلوک سفالی دیواری و تیغه‌ای یکی از انواع رایج بلوک سفالی است که برای اجرای دیوارهای غیرباربر و جداکننده در ساختمان استفاده می‌شود. این بلوک‌ها در ضخامت‌های مختلف تولید می‌شوند و انتخاب آن‌ها به محل استفاده، ضخامت موردنیاز دیوار و الزامات اجرایی پروژه بستگی دارد.

بلوک‌های سفالی دیواری به دلیل ساختار سوراخ‌دار، وزن نسبتا مناسبی دارند و در اجرای تیغه‌های داخلی و برخی دیوارهای پیرامونی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بلوک سفالی سقفی

بلوک سفالی سقفی برای استفاده در سیستم سقف تیرچه و بلوک تولید می‌شود و وظیفه اصلی آن پر کردن فضای بین تیرچه‌ها است. این بلوک‌ها در اجرای سقف نقش سازه‌ای اصلی ندارند و به عنوان قالب ماندگار بین تیرچه‌ها قرار می‌گیرند.

از ویژگی‌های مهم بلوک سفالی سقفی می‌توان به مقاومت مناسب در برابر آتش و وزن نسبتا کم اشاره کرد. مشخصات، ابعاد و وزن این نوع بلوک با توجه به نوع و ابعاد آن متفاوت است.

برای آشنایی بیشتر با انواع بلوک‌های مورد استفاده در سقف، می‌توانید مقاله بلوک سقفی را مطالعه کنید.

بلوک سفالی با سوراخ‌های افقی و قائم

بلوک‌های سفالی از نظر نحوه قرارگیری سوراخ‌ها نیز با یکدیگر تفاوت دارند. در برخی بلوک‌ها سوراخ‌ها در راستای افقی و در برخی دیگر در راستای قائم قرار گرفته‌اند. شکل و جهت سوراخ‌ها می‌تواند بر ویژگی‌هایی مانند وزن، نحوه اجرای بلوک و عملکرد آن در دیوار تأثیر بگذارد.

بنابراین هنگام انتخاب بلوک سفالی، تنها توجه به ابعاد آن کافی نیست و باید نوع بلوک، تعداد و جهت سوراخ‌ها و کاربرد موردنظر نیز در نظر گرفته شود.

بلوک سفالی فوم‌دار

در بلوک سفالی فوم‌دار، لایه‌ای از فوم یا ماده عایق در ساختار بلوک قرار می‌گیرد تا عملکرد عایق حرارتی دیوار بهبود پیدا کند. وجود این لایه می‌تواند انتقال حرارت از جداره دیوار را کاهش داده و به کاهش اتلاف انرژی ساختمان کمک کند.

بلوک‌های سفالی فوم‌دار بیشتر برای اجرای دیوارهایی مورد توجه قرار می‌گیرند که عایق‌کاری حرارتی در آن‌ها اهمیت بیشتری دارد. البته میزان عملکرد عایق حرارتی این بلوک‌ها به نوع و ضخامت لایه عایق و مشخصات خود بلوک بستگی دارد.

ابعاد بلوک سفالی

بلوک‌های سفالی در ابعاد و ضخامت‌های مختلف تولید می‌شوند و انتخاب اندازه مناسب آن‌ها به محل استفاده و ضخامت موردنیاز دیوار بستگی دارد. در ادامه، ابعاد و مشخصات انواع رایج بلوک سفالی دیواری را بررسی می‌کنیم.

بلوک سفالی 7 سانتی‌متری

بلوک سفالی 7 سانتی‌متری بیشتر برای جدا کردن فضاهای داخلی ساختمان و اجرای تیغه‌های نازک مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ بنابراین زمانی که به دیواری با ضخامت کمتر نیاز باشد، می‌توان از این نوع بلوک سفالی استفاده کرد.

بلوک سفالی 7 سانتی‌متری معمولا دارای ویژگی‌های زیر است:

• انتخابی اقتصادی برای اجرای تیغه‌های داخلی
• دارای 3 یا 4 حفره
• دارای ابعاد 20×20×7 سانتی‌متر
• دارای وزنی حدود 1.8 کیلوگرم

بلوک سفالی 10 سانتی‌متری

بلوک 10 سانتی‌متری یکی از انواع رایج بلوک سفالی برای جداسازی فضاهای داخلی ساختمان است. این بلوک‌ها با توجه به ضخامت بیشتر نسبت به بلوک 7 سانتی‌متری، برای اجرای تیغه‌های داخلی با ضخامت بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

سایر مشخصات و ویژگی‌های بلوک سفالی 10 سانتی عبارتند از:

• انتخابی اقتصادی برای دیوارهای داخلی
• دارای ابعاد 20×20×10 سانتی‌متر
• دارای وزنی حدود 2.1 کیلوگرم
• دارای 5 تا 6 حفره

بلوک‌های سفالی پس از شکل‌دهی، در فرایند تولید خشک و سپس در کوره پخته می‌شوند. کیفیت و یکنواختی پخت به روش تولید و شرایط کوره بستگی دارد و می‌تواند بر ظاهر و کیفیت نهایی بلوک تأثیر بگذارد.

بلوک سفالی 15 سانتی‌متری

بلوک سفالی 15 سانتی‌متری به دلیل ضخامت بیشتر، بیشتر برای اجرای دیوارهای داخلی و برخی دیوارهای پیرامونی ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌خصوص در مواردی که ضخامت بیشتری برای دیوار موردنیاز باشد.

مهم‌ترین ویژگی‌های بلوک سفالی 15 سانتی عبارتند از:

• انتخابی اقتصادی
• برخورداری از عملکرد مناسب در عایق‌کاری حرارتی و صوتی، متناسب با مشخصات دیوار
• دارای ابعاد 20×20×15 سانتی‌متر
• دارای وزنی حدود 3 کیلوگرم

دیوار چینی با بلوک سفالی

اجرای صحیح بلوک سفالی در کیفیت و دوام دیوار تاثیر زیادی دارد. در دیوارچینی با بلوک سفالی باید علاوه بر انتخاب بلوک و ملات مناسب، به تراز و شاقول بودن دیوار، نحوه چیدمان رج‌ها و اتصال دیوار به اجزای سازه نیز توجه شود.

به‌طور کلی، مراحل اجرای دیوار با بلوک سفالی به شرح زیر است:

1- آماده‌سازی محل اجرای دیوار

پیش از شروع دیوارچینی، محل اجرای دیوار را مطابق نقشه مشخص و سطح زیر کار را آماده کنید. محل قرارگیری دیوار باید از نظر تراز و ابعاد بررسی شود تا رج اول روی بستری مناسب اجرا شود.

2- آماده کردن بلوک‌ها و ملات

بلوک‌های سفالی، ماسه، سیمان و آب و همچنین ابزارهای موردنیاز مانند ماله، ریسمان بنایی، تراز و شاقول را آماده کنید. ملات مورد استفاده باید متناسب با نوع دیوار و مشخصات پروژه تهیه شود و از مصرف ملات با کیفیت نامناسب یا بیش از حد روان خودداری شود.

3- اجرای رج اول

رج اول پایه و مبنای اجرای سایر رج‌های دیوار است؛ بنابراین دقت در این مرحله اهمیت زیادی دارد. ابتدا مسیر دیوار را با ریسمان مشخص کرده و سپس بلوک‌ها را روی بستر ملات قرار دهید. در این مرحله تراز و راستای بلوک‌ها را به‌دقت کنترل کنید، زیرا خطای رج اول در رج‌های بالاتر نیز ادامه پیدا می‌کند.

4- اجرای رج‌های بعدی

پس از اجرای رج اول، رج‌های بعدی را با رعایت پیوند مناسب بین بلوک‌ها اجرا کنید. بهتر است بندهای قائم رج‌های متوالی روی یکدیگر قرار نگیرند تا دیوار یکپارچگی بیشتری داشته باشد. هم‌زمان با پیشرفت دیوارچینی، تراز و شاقول بودن دیوار را کنترل کنید.

5- اجرای اتصالات و مهار دیوار

دیوار سفالی باید مطابق نقشه و جزئیات اجرایی پروژه به اجزای سازه‌ای و سایر دیوارها مهار شود. اجرای صحیح اتصالات و مهار جانبی، به‌ویژه در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله، اهمیت زیادی دارد و جزئیات آن باید بر اساس ضوابط و شرایط سازه تعیین شود.

6- کنترل نهایی و آماده‌سازی برای نازک‌کاری

پس از اتمام دیوارچینی، راستا، شاقول، تراز و گونیا بودن دیوار را بررسی کنید. همچنین قسمت‌های آسیب‌دیده یا ملات‌های اضافی را اصلاح کرده و سطح دیوار را برای اجرای مراحل بعدی مانند گچ‌کاری و سایر عملیات نازک‌کاری آماده کنید.

نکات مهم اجرای دیوار با بلوک سفالی

مهم‌ترین نکاتی که باید حین اجرای بلوک سفالی دیواری رعایت شود، عبارت‌اند از:

• پیش از شروع دیوارچینی، محل اجرای دیوار و بستر زیر آن را از نظر تراز و راستا بررسی کنید.
• رج اول را با دقت اجرا کنید؛ زیرا تراز و راستای آن روی کیفیت کل دیوار تأثیر می‌گذارد.
• در زمان اجرای هر رج، تراز و شاقول بودن دیوار را کنترل کنید تا از ایجاد انحراف جلوگیری شود.
• چیدمان بلوک‌ها باید به گونه‌ای باشد که بندهای قائم رج‌های متوالی روی یکدیگر قرار نگیرند.
• ضخامت و نحوه اجرای بندهای ملات باید یکنواخت و مطابق مشخصات فنی پروژه باشد.
• از بلوک‌های ترک‌خورده یا شکسته در قسمت‌های اصلی دیوار استفاده نکنید.
• برای جلوگیری از آسیب به بلوک‌ها، حمل و جابه‌جایی آن‌ها با دقت انجام شود.
• اتصال دیوار به اسکلت و مهار جانبی دیوار باید مطابق نقشه‌های اجرایی و ضوابط مربوط انجام شود.
• در محل بازشوهایی مانند در و پنجره، جزئیات اجرایی و نحوه انتقال بار باید مطابق نقشه و شرایط پروژه رعایت شود.
• پس از پایان دیوارچینی، سطح دیوار را برای اجرای نازک‌کاری بررسی و عیوب احتمالی را برطرف کنید.

مزایا و معایب بلوک سفالی

بلوک سفالی با توجه به ویژگی‌های فنی و اجرایی خود، مزایا و محدودیت‌هایی دارد که در انتخاب آن برای دیوارچینی باید مورد توجه قرار گیرد. پیشنهاد می‌کنیم فیلم زیر را درباره مهم‌ترین مزایا و معایب بلوک سفالی مشاهده کنید.

مزایای بلوک سفالی

بلوک‌های سفالی به دلیل ویژگی‌های فنی و اجرایی خود، همچنان یکی از مصالح رایج برای اجرای دیوارهای غیرباربر و تیغه‌های جداکننده ساختمان هستند. مهم‌ترین مزایای بلوک سفالی عبارتند از:

• مقاومت مناسب در برابر حریق
• امکان سوراخ‌کاری برای اجرای برخی تأسیسات و نصب تجهیزات
• کیفیت و یکنواختی مناسب در صورت تولید اصولی
• عملکرد مناسب در عایق‌کاری حرارتی و صوتی، به‌ویژه در انواع فوم‌دار
• تراکم و استحکام مناسب برای کاربردهای معمول در دیوارچینی

معایب بلوک سفالی

در کنار مزایا، استفاده از بلوک سفالی محدودیت‌هایی نیز دارد که باید هنگام انتخاب مصالح و اجرای دیوار مورد توجه قرار گیرند:

• نیاز به زیرسازی و نازک‌کاری برای ایجاد سطح یکنواخت دیوار
• مقاومت فشاری محدود برای برخی کاربردها و نامناسب بودن همه انواع آن برای دیوارهای باربر
• احتمال شکستگی و آسیب‌دیدگی در زمان حمل و نقل و اجرا
• احتمال ایجاد ترک یا عیوب ظاهری در صورت تولید و پخت نامناسب
• ابعاد کوچک‌تر نسبت به برخی بلوک‌های سبک و احتمال افزایش زمان اجرای دیوار
• وزن نسبتا بیشتر در مقایسه با برخی بلوک‌های سبک (مانند بلوک هبلکس) و در نتیجه افزایش وزن دیوار

توصیه می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با تفاوت‌های بلوک سفالی و هبلکس مقاله هبلکس بهتر است یا سفال را مطالعه کنید.

جمع‌بندی

بلوک سفالی از مصالح رایج دیوارچینی است که در انواع و ابعاد مختلف تولید می‌شود و ویژگی‌های متفاوتی دارد. انتخاب نوع مناسب بلوک سفالی به عواملی مانند محل استفاده، ضخامت دیوار و الزامات فنی پروژه بستگی دارد. همچنین، اجرای صحیح، شناخت مزایا و محدودیت‌ها و رعایت ضوابط مربوط به استفاده از این بلوک، در کیفیت نهایی دیوار مؤثر است.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات کاملی درباره انواع بلوک سفالی کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

آموزش‌های تخصصی و پروژه‌محور آکادمی عمران

مشاهده آموزش‌ها