آرماتور خرک چیست؟ کاربرد و نکات میلگرد خرک در فونداسیون

احتمالا نام میلگرد خرک را در آرماتوربندی فونداسیون شنیده‌اید. آرماتور خرک عضو سازه‌ای محسوب نمی‌شود و برای نگهداری مش فوقانی و حفظ فاصله آن از مش تحتانی فونداسیون به کار می‌رود. در این مقاله از آکادمی عمران با کاربرد میلگرد خرک در آرماتور بندی، نحوه تعیین ابعاد، فاصله و تعداد آن و مهم‌ترین نکات اجرایی، همراه با فیلم کارگاهی آشنا می‌شوید.

فیلم بررسی میلگرد خرک به صورت کارگاهی

برای آشنایی با نحوه اجرای میلگرد خرک و نکات آن، ویدئوی زیر را مشاهده کنید. این فیلم بخشی از آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن، مراحل و نکات اجرای ساختمان به‌صورت کامل و کاربردی توضیح داده شده است.

آرماتور خرک چیست؟

آرماتور خرک نوعی میلگرد خم‌شده در فونداسیون است که برای نگهداری مش فوقانی و حفظ فاصله مشخص بین شبکه آرماتور فوقانی و تحتانی استفاده می‌شود.

در اجرای فونداسیون، پس از اجرای بتن مگر، ابتدا اسپیسرها قرار داده شده و سپس مش تحتانی فونداسیون روی آن‌ها اجرا می‌شود. پس از اجرای مش تحتانی، برای ایجاد فاصله و نگهداری مش فوقانی در ارتفاع مناسب، آرماتور خرک اجرا می‌شود.

خرک‌ها به‌صورت عمودی روی مش تحتانی فونداسیون قرار می‌گیرند.

شکل میلگرد خرک به این صورت است که قسمت بالای آن محل قرارگیری مش فوقانی بوده و قسمت پایین آن دارای دو پاشنه در جهت مخالف یکدیگر است که روی مش تحتانی قرار می‌گیرند.

کاربرد میلگرد خرک

خرک‌ها کاربرد سازه‌ای نداشته و صرفا برای ایجاد فاصله بین مش فوقانی و مش تحتانی اجرا می‌شوند. میلگرد خرک، مش فوقانی را در تراز و موقعیت مناسب نگه داشته و تا پیش از بتن‌ریزی پایداری آن را تامین می‌کند. این میلگردها در نواحی که تراکم میلگردهای تقویتی بیشتر است، اهمیت بیشتری دارند و در صورت نیاز باید فاصله بین خرک‌ها کاهش یابد.

به‌عنوان یک توصیه کارگاهی، توجه داشته باشید که خرک‌ها نباید مستقیما روی بتن مگر قرار گیرند.

زیرا در این حالت ممکن است رطوبت از طریق خرک به آرماتورها منتقل شده و زمینه خوردگی آن‌ها فراهم شود. محصولات حاصل از خوردگی فولاد حجم بیشتری نسبت به فولاد اولیه اشغال می‌کنند و این افزایش حجم می‌تواند باعث ایجاد فشار، ترک و آسیب به پوشش بتن شود.

متاسفانه بعضی از مجریان ساختمان برای استفاده کمتر از اسپیسرها، خرک‌ها را روی بتن مگر قرار می‌دهند. در این حالت، بار مش فوقانی از طریق خرک‌ها به بتن مگر منتقل شده و تعداد اسپیسرهای موردنیاز کاهش می‌یابد؛ اما این روش می‌تواند پوشش مناسب میلگردها را مختل کرده و احتمال خوردگی آن‌ها را افزایش دهد.

تسلط بر صفر تا صد ساختمان‌سازی؛ آموزش جامع نخبگان نظارت و اجرای ساختمان

مشاهده آموزش

ابعاد و طول میلگرد خرک چگونه محاسبه می‌شود؟

ابعاد میلگرد خرک شامل عرض خرک، ارتفاع و طول پاشنه‌های آن است که با توجه به نوع فونداسیون، ضخامت پی، مقدار کاور بتن و قطر میلگردهای شبکه فوقانی و تحتانی تعیین می‌شود.

ابعاد خرک در فونداسیون گسترده

در فونداسیون گسترده یا رادیه، عرض خرک با توجه به نحوه آرماتور بندی و شرایط اجرا تعیین می‌شود و معمولا حدود 1 تا 1.5 متر در نظر گرفته می‌شود.

ارتفاع خرک باید به‌گونه‌ای محاسبه شود که مش فوقانی در تراز مناسب قرار گرفته و کاور بتن برای آرماتورهای فوقانی و تحتانی نیز به‌درستی تامین شود.

برای محاسبه ارتفاع خرک در فونداسیون گسترده، ضخامت فونداسیون را در نظر گرفته و موارد زیر از آن کسر می‌شود:

• ضخامت کاور بتن بالایی
• ضخامت کاور بتن پایینی
• قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش فوقانی
• قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش تحتانی

این روش برای فونداسیون‌های گسترده‌ای کاربرد دارد که دارای دو لایه مش با چشمه‌های کوچک هستند. برای آشنایی کامل با مراحل اجرا، نکات کارگاهی و جزئیات آرماتور بندی فونداسیون، مقاله مربوط به آن را مطالعه کنید.

ابعاد خرک در فونداسیون نواری

برای محاسبه عرض خرک در فونداسیون نواری ابتدا باید عرض فونداسیون و مقدار کاور کناری بتن مشخص باشد.

اگر کاور کناری بتن فونداسیون نواری را 5 سانتی‌متر در نظر بگیریم، عرض خرک از رابطه زیر به دست می‌آید:

عرض خرک = عرض فونداسیون نواری − (2 × ضخامت کاور کناری بتن)

برای مثال، اگر عرض پی نواری 160 سانتی‌متر و کاور کناری بتن 5 سانتی‌متر باشد:

160 − (2 × 5) = 150 سانتی‌متر

بنابراین عرض خرک برابر با 150 سانتی‌متر خواهد بود.

اگر عرض خرک کمتر از مقدار موردنیاز در نظر گرفته شود، آرماتورهای طولی کناری مش فوقانی تکیه‌گاه مناسبی برای قرارگیری نخواهند داشت.

در فونداسیون‌های نواری، آرماتور عرضی زیر آرماتور طولی قرار می‌گیرد و از آنجا که پایه‌های خرک در امتداد آرماتورهای طولی فونداسیون هستند، خرک باید روی آرماتور عرضی مش تحتانی که در تراز پایین‌تری قرار دارد، قرار گیرد.

بنابراین برای محاسبه ارتفاع خرک در فونداسیون نواری، ضخامت فونداسیون را در نظر گرفته و مواردی شامل ضخامت کاور بتن بالایی، ضخامت کاور بتن پایینی، قطر آرماتورهای طولی و عرضی مش فوقانی و قطر آرماتور عرضی مش تحتانی از آن کسر می‌شود.

طول پاشنه خرک

ابعاد پایه‌ها یا پاشنه‌های خرک با توجه به ارتفاع خرک و شرایط آرماتوربندی تعیین می‌شود و معمولا بین 30 تا 50 سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود. طول پاشنه باید به اندازه‌ای باشد که خرک پایداری مناسبی داشته و هنگام اجرای شبکه فوقانی و بتن‌ریزی دچار جابه‌جایی یا واژگونی نشود.

برای مطالعه بیشتر درباره انواع پی و ویژگی‌های آن‌ها، به مقاله انواع فونداسیون مراجعه کنید.

فاصله خرک در فونداسیون چقدر است؟

فاصله خرک در فونداسیون با توجه به نوع فونداسیون، ابعاد پی، وزن و قطر میلگردهای شبکه فوقانی و شرایط اجرایی تعیین می‌شود. این فاصله باید به‌گونه‌ای باشد که مش فوقانی در تراز مناسب باقی مانده و هنگام آرماتوربندی و بتن‌ریزی دچار افتادگی یا جابه‌جایی نشود.

در اجرای متعارف، فاصله خرک‌ها معمولا حدود 1 تا 1.5 متر در نظر گرفته می‌شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

نحوه محاسبه تعداد خرک در فونداسیون

برای محاسبه تعداد خرک در فونداسیون ابتدا باید ابعاد فونداسیون و فاصله موردنظر بین خرک‌ها در هر جهت مشخص شود. سپس بر اساس طول و عرض فونداسیون، تعداد محل‌های قرارگیری خرک در هر جهت تعیین شده و با توجه به آرایش خرک‌ها، تعداد کل موردنیاز به دست می‌آید.

به‌طور ساده، اگر خرک‌ها به‌صورت منظم در دو جهت فونداسیون چیده شوند، می‌توان تعداد تقریبی آن‌ها را از حاصل‌ضرب تعداد خرک‌های موردنیاز در طول و عرض فونداسیون به دست آورد.

با این حال، تعداد نهایی خرک‌ها تنها به مساحت فونداسیون وابسته نیست و عواملی مانند وزن و صلبیت شبکه فوقانی، قطر میلگردها، ارتفاع خرک، فاصله خرک‌ها و جزئیات اجرایی نقشه نیز در تعیین آن موثر هستند.

همان‌طور که گفتیم، در قسمت‌هایی که تعداد آرماتورهای تقویتی بیشتر است، تعداد میلگردهای خرک نیز باید افزایش یافته و فاصله بین آن‌ها کاهش یابد.

نکات مهم خرک در آرماتور بندی فونداسیون

برای اجرای صحیح میلگرد خرک در فونداسیون، علاوه بر ابعاد و تعداد خرک‌ها، به نکات اجرایی زیر نیز توجه کنید:

• سایز میلگرد خرک معمولا یک یا دو شماره کمتر از آرماتور فوقانی در نظر گرفته می‌شود. اما بهتر است هم قطر آرماتور فوقانی باشد.
• سایز میلگرد خرک به عمق پی بستگی دارد. هر چقدر عمق فونداسیون­‌ بیشتر باشد باید از میلگردهایی با قطر بیشتر استفاده کرد اما به هرحال قطر میلگرد خرک نباید از 14 میلی‌متر کمتر در نظر گرفته شود.
• عرض خرک‌ها باید به قدری باشد که تمام آرماتورهای فوقانی را بتواند روی خود نگه دارد.
• همان‌طور که گفتیم در قسمت‌هایی که تعداد آرماتور تقویت زیاد است، تعداد میلگرد خرک باید افزایش یابد.
• میزان آرماتور خرک توسط طراح سازه ارائه نمی‌شود، معمولا مقدار آرماتور خرک لازم توسط پیمانکار محاسبه و در لیست آرماتورهای لازم قرار می‌گیرد.
• تمام آرماتورهای طولی مش فوقانی با سیم آرماتور بندی به خرک‌ها بسته شوند تا در هنگام رفت‌و‌آمد عوامل سازنده و بتن ریزی، آرماتورها جابه‌جا نشوند.

جمع‌بندی

میلگرد خرک برای نگهداری مش فوقانی و حفظ فاصله آن از مش تحتانی در فونداسیون استفاده می‌شود. ابعاد، فاصله و تعداد خرک‌ها باید متناسب با نوع پی، وزن شبکه آرماتور و شرایط اجرایی تعیین شوند تا شبکه فوقانی تا زمان بتن‌ریزی در موقعیت مناسب باقی بماند.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره آرماتور خرک کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

آموزش‌های تخصصی و پروژه‌محور آکادمی عمران

مشاهده آموزش‌ها