تیرچه دوبل یا مضاعف چیست؟ کاربرد، ضوابط و نحوه اجرا

در سقف‌های تیرچه‌بلوک، زمانی که بارگذاری زیاد باشد یا طول دهانه افزایش پیدا کند، ممکن است ظرفیت تیرچه‌های معمولی پاسخ‌گوی نیاز سازه نباشد. در چنین شرایطی، تیرچه دوبل یا مضاعف یکی از راهکارهای افزایش ظرفیت باربری سقف است؛ اما آیا استفاده از دو تیرچه در کنار هم همیشه مجاز است؟ تیرچه مضاعف چه ضوابطی دارد؟

در این مقاله از آکادمی عمران، با کاربرد تیرچه دوبل، تفاوت آن با تیرچه تک، حداکثر دهانه، ضوابط نشریه ۵۴۳ و نکات اجرایی آن آشنا می‌شوید.

تیرچه دوبل چیست؟

زمانی که دو تیرچه در کنار هم قرار بگیرند، به آن‌ها تیرچه دوبل یا مضاعف (Double Joist) گفته می‌شود. این روش در سقف‌های تیرچه‌بلوک و در شرایطی که طبق محاسبات سازه‌ای به ظرفیت باربری بیشتری نیاز باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در تیرچه دوبل بتنی، پس از بتن ریزی سقف، دو تیرچه همراه با بتن درجا در تحمل بارهای واردشده مشارکت می‌کنند. البته استفاده از تیرچه مضاعف به‌تنهایی به معنی افزایش قطعی ظرفیت باربری سقف نیست و عملکرد آن به طراحی، آرماتورگذاری و اجرای صحیح بستگی دارد.

تفاوت تیرچه تک و دوبل

تفاوت اصلی تیرچه تک و دوبل در تعداد تیرچه‌ها و ظرفیت باربری قابل تأمین آن‌ها است. در تیرچه تک، یک تیرچه در محل موردنظر قرار می‌گیرد؛ اما در تیرچه دوبل، دو تیرچه در کنار یکدیگر اجرا می‌شوند تا در صورت طراحی صحیح، ظرفیت بیشتری برای تحمل بارهای واردشده فراهم شود.

تیرچه مضاعف معمولا به مصالح و هزینه اجرایی بیشتری نیاز دارد؛ بااین‌حال، انتخاب میان تیرچه تک و دوبل صرفا به طول دهانه بستگی ندارد و باید بر اساس بارگذاری، مشخصات سقف و محاسبات سازه‌ای انجام شود.

تسلط بر صفر تا صد ساختمان‌سازی؛ آموزش جامع نخبگان نظارت و اجرای ساختمان

مشاهده آموزش

در جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های تیرچه تک و دوبل را مشاهده می‌کنید.

کاربرد تیرچه دوبل

تیرچه دوبل یا مضاعف زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که به دلیل بارگذاری زیاد، طول دهانه یا محدودیت ظرفیت باربری تیرچه‌های معمولی، طبق محاسبات سازه‌ای به ظرفیت بیشتری نیاز باشد. در چنین شرایطی، قرارگیری دو تیرچه در کنار یکدیگر می‌تواند به تأمین مقاومت خمشی و برشی موردنیاز کمک کند.

یکی از کاربردهای احتمالی تیرچه دوبل، سقف پارکینگ است؛ زیرا بار ناشی از خودروها و شرایط بارگذاری آن باید در طراحی سقف بررسی شود. طبق نشریه ۵۴۳، استفاده از سقف تیرچه‌بلوک معمولی در پارکینگ توصیه نمی‌شود. بااین‌حال، به‌کارگیری تیرچه مضاعف در صورت انتخاب این سیستم سقف، الزامی عمومی نیست و به نتایج محاسبات سازه بستگی دارد.

از دیگر مواردی که ممکن است استفاده از تیرچه دوبل ضرورت پیدا کند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دهانه‌های نسبتا بلند با نیاز به ظرفیت باربری بیشتر
• محل‌هایی با بارگذاری سنگین یا متمرکز
• برخی قسمت‌های سقف در مجاورت بازشوها یا زیر بارهای خطی، در صورت پیش‌بینی در طراحی سازه

توجه داشته باشید که در اجرای تیرچه مضاعف، ابعاد کلاف میانی (ژوئن) نیز باید متناسب با آرایش تیرچه‌ها و ضوابط طراحی تعیین شود. طبق نشریه ۵۴۳، حداقل عرض کلاف میانی (ژوئن) باید برابر عرض پاشنه تیرچه و حداقل ۱۰ سانتی‌متر باشد. در اجرای تیرچه دوبل، این عرض متناسب با قرارگیری دو تیرچه در کنار یکدیگر، دو برابر در نظر گرفته می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با ضوابط و جزئیات اجرایی این بخش، مقاله ژوئن در ساختمان را مطالعه کنید.

حداکثر دهانه تیرچه دوبل

طبق نشریه ۵۴۳، حداکثر دهانه سقف تیرچه‌بلوک با تیرچه‌های پیش‌ساخته خرپایی منفرد نباید از ۸ متر بیشتر باشد. البته برای اطمینان بیشتر توصیه شده است که این دهانه از ۷ متر تجاوز نکند.

در سقف‌هایی با سربار زیاد یا دهانه‌های بیش از ۷ متر، استفاده از تیرچه دوبل یا مضاعف توصیه می‌شود. بااین‌حال، محدودیت‌های طراحی و اجرایی تیرچه‌های مضاعف مشابه تیرچه‌های منفرد است و استفاده از دو تیرچه در کنار یکدیگر، به‌تنهایی مجوز افزایش دهانه سقف نیست.

برای دهانه‌های بلندتر از محدوده مجاز، باید سیستم سقف و راهکارهای جایگزین مانند تیرچه‌های پیش‌تنیده یا سقف دال بتنی با توجه به محاسبات و ضوابط مربوط بررسی شوند.

ضوابط تیرچه دوبل

مطابق نشریه ۵۴۳ (دستورالعمل طراحی و اجرای سقف‌های تیرچه و بلوک)، ضوابط محاسباتی و محدودیت‌های اجرایی سقف با تیرچه‌های مضاعف، مشابه سقف با تیرچه‌های منفرد است.

همچنین برای تعیین سطح مقطع آرماتورهای کششی تیرچه دوبل می‌توان از جداول مربوط به تیرچه‌های منفرد در پیوست نشریه ۵۴۳ استفاده کرد و مقدار آرماتور موردنیاز را متناسب با شرایط طراحی تعیین نمود.

در شکل زیر، نحوه قرارگیری تیرچه‌های مضاعف در سقف تیرچه‌بلوک مطابق نشریه ۵۴۳ نمایش داده شده است.

برای مطالعه جزئیات کامل ضوابط و محدودیت‌های اجرایی، می‌توانید نشریه ۵۴۳ (دستورالعمل طراحی و اجرای سقف‌های تیرچه و بلوک) را دانلود کنید.

نحوه اجرای تیرچه دوبل در سقف تیرچه بلوک

در اجرای تیرچه دوبل، دو تیرچه پیش‌ساخته خرپایی مطابق نقشه سازه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و پس از اجرای سایر اجزای سقف و بتن‌ریزی، به‌صورت مجموعه‌ای از اجزای باربر سقف عمل می‌کنند.

مهم‌ترین مراحل و نکات اجرایی تیرچه مضاعف عبارت‌اند از:

• بررسی نقشه سازه: محل اجرای تیرچه‌های مضاعف، مشخصات آرماتورها و جزئیات تکیه‌گاهی باید مطابق نقشه‌های مصوب کنترل شود.
• نصب تیرچه‌ها: دو تیرچه در کنار یکدیگر قرار گرفته و تراز، راستا و طول نشیمن آن‌ها روی تکیه‌گاه کنترل می‌شود.
• اجرای شمع‌بندی: تکیه‌گاه‌های موقت و شمع‌بندی سقف مطابق طرح اجرایی نصب می‌شوند تا تیرچه‌ها در زمان اجرا دچار تغییرشکل نامناسب نشوند.
• اجرای بلوک‌ها و کلاف میانی: بلوک‌های سقفی و کلاف‌های میانی مطابق نقشه اجرا شده و جزئیات محل تیرچه‌های مضاعف کنترل می‌شود.
• آرماتورگذاری و بتن‌ریزی: پس از کنترل آرماتورهای موردنیاز، بتن‌ریزی سقف به‌گونه‌ای انجام می‌شود که فضای اطراف تیرچه‌ها به‌خوبی با بتن پر شود و تراکم مناسب تأمین گردد.

توجه داشته باشید قرارگیری دو تیرچه در کنار یکدیگر به‌تنهایی کافی نیست؛ اجرای صحیح تکیه‌گاه‌ها، شمع‌بندی، آرماتورگذاری و بتن‌ریزی برای عملکرد مناسب تیرچه مضاعف اهمیت دارد.

توصیه می‌مکنیم برای آشنایی با نحوه اجرای سقف تیرچه بلوک به مقاله آموزش سقف تیرچه و بلوک مراجعه کنید.

جمع‌بندی

تیرچه دوبل یا مضاعف برای افزایش ظرفیت باربری سقف‌های تیرچه‌بلوک در شرایط بارگذاری زیاد یا دهانه‌های بلند استفاده می‌شود. طبق نشریه ۵۴۳، استفاده از تیرچه مضاعف برای دهانه‌های بیش از ۷ متر توصیه شده است؛ بااین‌حال، طراحی و اجرای صحیح آن باید بر اساس محاسبات سازه‌ای و ضوابط فنی انجام شود.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره تیرچه مضاعف یا دوبل کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

آموزش‌های تخصصی و پروژه‌محور آکادمی عمران

مشاهده آموزش‌ها