سقف طاق ضربی و نکات حرفه‌ای اجرای آن زیر ذره‌بین

سقف طاق ضربی

قطعا تا به حال سقف طاق ضربی را بارها دیده‌اید! آیا تا به حال در مورد اجرای آن برایتان سوالی پیش آمده؟! سقف طاق ضربی یکی از سقف های رایج اسکلت های فولادی در قدیم بوده است. امروزه نیز به دلیل سهولت اجرا برای پروژه‌های کوچک کاربرد دارد و هر مهندس عمران و معماری باید با جزئیات اجرایی آن آشنا باشد. در بناهای تاریخی می‌توان نمونه‌های زیادی از این سقف را مشاهده کرد. در این مقاله به بررسی مراحل اجرای سقف طاق ضربی ، مقاوم سازی سقف طاق ضربی و محاسبه تعداد آجر مورد نیاز برای هر مترمربع، قیمت ، مزایا و معایب می‌پردازیم. با ما همراه باشید تا با دست پر از آکادمی عمران خارج شوید!

آنچه در این مقاله می آموزید:

سقف طاق ضربی

فیلم اجرا

چرا باید سقف طاق ضربی را بشناسیم؟

سیستم طاق ضربی

مراحل اجرا

مقاوم سازی و مراحل آن

تعداد آجر در هر متر مربع 

قیمت اجرا

مزایا و معایب 

سقف طاق ضربی

سقف‌ طاق ضربی یکی از قدیمی‌ترین و در برخی بناهای فرهنگی یکی از زیباترین سقف‌هایی است که به کار برده می‌شود.

در اجرای بناهای تاریخی معمولا طاق بیشتری داشته و فاصله دهانه ها بیشتر است اما در اسکلت های فولادی رایج، معمولا بین تیرهایی با دهانه ۷۰ سانتی متر تا یک متر اجرا می‌شود.

سقف طاق ضربی اجرا شده در اسکلت های فولادی برای پوشاندن تراز کف طبقات و در بناهای تاریخی و فرهنگی بیشتر جنبه زیبایی و معماری دارد. این در حالی است که عملکرد سقف در هر دو یکسان است.

سقف طاق ضربی به دلیل وجود قوسی که به آن طاق می گوییم توانایی تحمل بارهای قائم وارد بر خود را دارد اما در تحمل بارهای جانبی خیلی کارآمد نیست.

این سیستم در دهه‌های گذشته، در بین معماران ایرانی بسیار پرطرفدار بوده و در صنعت ساخت و ساز بسیار استفاده می‌شده است.

به طور مثال سقف های طاق ضربی ای با دهانه های بزرگ‌تر از ۶ متر نیز در یزد ساخته شده است. نمونه دیگر این سقف را می توانید در معماری زیبای طاق کسری مشاهده کنید.

سقف طاق ضربی

اما امروزه به علت عملکرد ضعیف آن و همین‌طور ایمن نبودنشان، از سقفهای دیگر مختص اسکلت های فولادی نظیر کرومیت، عرشه فولادی یا مرکب (کامپوزیت) استفاده می شود.

برای آشنایی بیشتر با سقفهای کرومیت ، کامپوزیت ، عرشه فولادی و نحوه عملکرد آن‌ها به مقالات هرآنچه که باید از تیرچه کرومیت و سقف کرومیت بدانید!  ،صفر تا صد ساخت و اجرای سقف های کامپوزیتو دیتیل و الزامات اجرایی سقف عرشه فولادی” مراجعه کنید. 

 

فیلم اجرای سقف طاق ضربی

در ادامه فیلم اجرای سقف طاق ضربی را مشاهده می‌کنید.

 

چرا باید سقف طاق ضربی را بشناسیم؟

اگر شما از مهندسینی هستید که در اجرا یا طراحی سقفها فعالیت دارید، شناخت عملکرد این سقف در کنار اطلاع از معایب و مزایای آن سبب می‌شود در برخورد با آن عملکرد بهتری داشته باشید. 

این برخورد می‌تواند برای اجرا در سازه‌های فولادی جدید یا مقاوم سازی بناهای قدیمی باشد.

به طور مثال خیلی از سازندگان، سقف خرپشته را که بعد از اجرای بام صورت گرفته طاق ضربی اجرا می‌کنند. چرا که برای یک سطح کم سهولت و سرعت اجرای بالاتری دارد و ارزان تر است.

البته در بعضی از شهرها هنوز به عنوان یک سقف رایج در اسکلت های فولادی استفاده می‌شود.

سقف طاق ضربی

سیستم طاق ضربی

برای اجرای سقف طاق ضربی قبل از هر چیزی نیاز به تیر‌ریزی مناسب داریم. برای تیر ریزی این سقفها می‌توان از اسکلت‌ های فلزی، بتنی یا حتی مصالح بنایی استفاده نمود. اما معمولا از تیرآهن های فولادی استفاده می‌شود.

پس از تیر ریزی، با استفاده از آجر فشاری و ملات گچ و خاک طاق به صورت قوس‌دار اجرا می‌شود.

 

آموزش‌های اجرایی ساختمان

آموزش‌های فراتر از کاربردی

به جمع حرفه‌ای‌ها بپیوندید!

کلیک کنید

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید

 

تیرریزی این گونه است که بین دو تیر موازی اصلی، تیرهای فرعی به موازات یکدیگر و عمود بر پل‌ها نصب می‌گردند. فاصله تیرهای فرعی بین ۷۰ تا ۱۳۰ سانتی‌متر است وحداکثر دهانه تا حدود ۵ متر است.

آجر فشاری با ضربه دست و با کمی فشار به همراه ملات گچ و خاک به صورت قوسی کار گذاشته می‌شود. دلیل اجرای قوسی، انتقال بارهای وارده به تیرهای فرعی است.

بعد از اجرای طاق باید قوس ها را با پوکه پر کرد. همین امر باعث سنگینی بیش از حد و افزایش بار مرده می‌شود.

سقف طاق ضربی

 

این سقفها به دلیل نداشتن صلبیت کافی، لرزش شدیدی دارند که امروزه از میلگردهای قطری در سرتاسر آن برای رفع این مشکل و افزایش صلبیت استفاده می‌کنند.

میلگردها را در حین ساخت قبل از کف سازی، به صورت ضربدری به تیرآهن ها جوش داده می‌شوند. این امر تا حد قابل قبولی لرزش را کاهش می دهد.

 

مراحل اجرای سقف طاق ضربی

۱) آماده کردن تیرآهن ها

تیرآهن هایی که استفاده می شوند، باید کاملا سالم و بدون هیچ گونه پوسیدگی، ترک، زنگ‌زدگی و  خوردگی باشند.

در این قسمت از کار، نباید تیرآهن ها به مدت طولانی در فضای باز انبار شوند، چون انبار کردن آن ها باعث ایجاد اکسید آهن و در نهایت پوسیدگی تیر آهن ها می‌شود.

 

۲) تیر ریزی

مفهوم تیر ریزی در اسکلت های فولادی مشخص است و به معنی نصب تیرهای فرعی و اصلی است. اما تیر ریزی در سازه های بنایی به معنی قرار دادن تیرها بر روی دیوارها است. در این سازه‌ها باید برای پاتاق یا همان دهانه سقف یک تکیه‌گاه مناسب در نظر گرفت.

متاسفانه بسیاری از بناها تیرآهن ها را مستقیم روی دیوارهای آجری می گذارند و به دلیل عرض کم بال تیرآهن‌ها و وارد شدن فشار بر یک نقطه، امکان شکستن و خرد شدن آجر زیر تیرآهن وجود دارد. برای همین امر، باید از زیرسری بتنی در سراسر دیوار استفاده شود.

دقت کنید که زیر سری بتنی به ‌صورت یک کلاف بتنی سرتاسری در ترازی که تیرآهن‌ها قرار می‌گیرند باشد نه کمتر و نه بیشتر، چرا که مستقیم بر روی ارتفاع سقف تاثیر می‌گذارد.

استفاده از کلاف افقی باعث می‌شود تا بار زیر سقف به‌ صورت یکنواخت به دیوار انتقال پیدا کند.

عموماً فاصله تیرآهن های مورد استفاده  ۹۰ تا ۱۱۰ سانتی‌متر هست.

تیرآهن‌ها را به صفحات فولادی که قبلا در کلاف افقی قرار گرفتند، جوش می‌دهیم. این صفحات هم توسط بولت‌هایی در بتن محکم و مهار شدند.

اجرای سقف طاق ضربی

۳) نصب میل مهار در سقف طاق ضربی

ساده‌‌ترین کار برای جلوگیری از نزدیک و دور شدن تیرها در طول دهانه سقف های طاق ضربی، استفاده از میل ‌مهار است.

این میل ‌مهارها معمولاً توسط تسمه‌ها و آرماتورهایی با حداقل قطر ۱۰ میلی‌متر به صورت ضربدری اجرا می‌شوند تا فاصله تیرهای فرعی حفظ شود.

حداکثر هر ۲۵ مترمربع از یک آرماتور ضربدری به عنوان میل مهار استفاده می‌شود و به این وسیله تیرآهن ‌ها به یکدیگر متصل می‌‌شوند.

اجرای این سقفها به طور معمول با ۳ اپراتور با سرعت مورد قبولی امکان‌پذیر است و برای افزایش سرعت اجرا می توان تعداد اپراتورها را افزایش داد.

نقشه سقف طاق ضربی را در تصویر زیر می‌توانید مشاهده کنید.

اجرای سقف طاق ضربی

 

مقاوم سازی سقف طاق ضربی

هدف اصلی از مقاوم سازی سقف طاق ضربی افزایش سختی آن است. اما اگر نکات و جزئیات اجرایی این روش را رعایت کنیم، علاوه بر بهتر شدن عملکرد آن، باعث مهار قوس آجری و دیوار انتهایی نیز خواهد شد.

به دلیل یک پارچه نبودن مصالح مورد استفاده در این سقف و هم‌چنین بار مرده زیاد، در برابر زمین لرزه مقاوم نیست و این امر باعث آسیب پذیری سازه می شود.

برای افزایش صلبیت برشی از روش‌های مقاوم سازی زیر استفاده می‌کنیم.

 

روش های مقاوم سازی این سقف:

۱) جوش دادن تسمه یا میلگرد به زیر تیرچه‌های سقف برای افزایش یکپارچگی.

۲) قرار دادن تیرآهن های عرضی به صورت عمود بر تیرچه های موجود و اتصال به آن‌ها.

۳) اتصال انتهای تیرچه ها به یکدیگر با استفاده از میلگرد یا تسمه و اجرای کلاف بتنی در اطراف آن

۴) اتصال سقف به پشت دیوار از طریق ایجاد درگیری آن با میلگرد کارگذاشته شده در سقف و دیوار

۵) استفاده از تکیه گاه مناسب فلزی یا بتنی برای ناحیه اتصال تیرچه های سقف و دیوار

سقف طاق ضربی

مراحل مقاوم سازی و تعمیر سقف طاق ضربی

مراحل مقاوم سازی و تعمیر سقف طاق ضربی بسته به شیوه‌ای که برای افزایش مقاومت و بهبود عملکرد آن اتخاذ می‌کنیم متفاوت است.

اما به طور کلی می‌توان مراحل زیر را برای بهبود عملکرد لرزه‌ای در نظر گرفت. با این کار عملکرد سقف طاق ضربی مشابه عملکرد سقف مرکب می‌شود. 

 

۱) برداشتن کف سازی و نخاله‌های سقف

در این مرحله ابتدا باید کف‌سازی تخریب و سپس خاک، سنگ و تمام نخاله‌ها از روی سقف تا رسیدن به آجرها برچیده شود. این امر باعث دسترسی آسان به آجرها و کاهش بار مرده می‌شود.

 

۲) نصب ناودانی یا نبشی به عنوان برش‌گیر

ناودانی‌ یا نبشی‌هایی به عنوان برش‌گیر روی پروفیل سقفها به وسیله جوشکاری تعبیه می‌شوند. این برش‌گیرها برای درگیری بهتر دال بتنی کف سازی با تیرها هستند. توجه کنید که حداکثر فاصله برش‌گیرهای تیر نباید بیشتر از ۸ برابر ضخامت دال باشد.

اگر بتن به کار رفته در روی تیر ضخامت مناسبی داشته باشد، می توانیم با پر کردن فضای زیر بال تیر، درگیری لازم بین دال بتنی و با تیرها را ایجاد کنیم که در این صورت نیازی به استفاده از برش‌گیرها نیست، ولی این کار توصیه نمی‌شود. 

 

۳) تعبیه و اجرای مش های میلگرد (آرماتور بندی)

در این مرحله شبکه مش‌های فولادی مربعی یا آرماتورها به صورت عمود بر هم در این سقفها تعبیه می‌شوند. این شبکه مش فولادی شامل میلگردهای خمشی و حرارتی است.

 

۴) اجرای بتن ریزی بر روی میلگردها، پرداخت سطوح و عمل‌آوری

در مرحله آخر برای تبدیل طاق ضربی به یک سقف مرکب، بتن ریزی انجام می‌دهیم. در این روش طاق آجری به عنوان قالب عمل می‌کند و نیازی به استفاده از جک و قالب بندی اضافی برای بتن ریزی نیست.

ضخامت بتن ریزی باید حداقل ۵ سانتی‌متر باشد که با توجه به فرورفتگی در محل تیرچه ها، این ضخامت به ۸ سانتی‌متر نیز می‌رسد.

دقت کنید طبق مبحث دهم مقررات ملی ساختمان، ضخامت بتن روی برش‌گیرها باید حداقل ۲/۵ سانتی‌متر باشد.

 

تعداد آجر در هر متر مربع سقف طاق ضربی

همان‌طور که گفته شد برای اجرای این سقفها از آجر فشاری استفاده می‌شود. تعداد آجر مورد نیاز با ضخامت رابطه مستقیم دارد. ابعاد آجرهای فشاری برابر ۲۱.۵ در ۱۰ در ۵ سانتی‌متر است.

اگر آجرها از قسمت بزرگ‌ترین ضلعشان (۲۱٫۵ سانتی‌متر) کنار هم چیده شوند، به طور تقریبی برای اجرای یک متر مربع سقف طاق ضربی، به ۲۲۰ الی ۲۶۰ عدد آجر نیاز داریم.

بدیهی است که بسته به نوع اجرا و ضخامت این سقفها این عدد تغییر می‌کند.

اجرای سقف طاق ضربی

قیمت اجرای سقف طاق ضربی

قیمت اجرای سقف طاق ضربی بسته به منطقه اجرای کار، هزینه تهیه مصالح و دستمزد نیروی انسانی متفاوت است. اما به طور کلی می‌توانید به ازای هر متر مربع، هزینه اجرای کار را با فرمول زیر محاسبه کنید.

همان‌طور که گفته شد میزان آجر مصرفی به ازای هر متر مربع حدود ۲۲۰ الی ۲۶۰ عدد است. پس به صورت میانگین 

قیمت یک آجر ضرب در ۲۴۰ عدد را محاسبه می‌کنیم.

ملات استفاده شده گچ و خاک است. هر متر مربع از این سقفها حدود یک کیسه چهل کیلویی گچ نیاز دارد. در حالت معمول گچ و خاک با نسبت یک به یک مخلوط می‌شوند. پس به صورت میانگین

قیمت چهل کیلو گچ + قیمت چهل کیلو خاک رس

برای محاسبه تیرآهن سقف طاق ضربی، بار وارد یک فاکتور تاثیرگذار است. باتوجه به بار وارده، نوع تیرآهن مشخص می‌شود.

قیمت تیرآهن های مصرفی را حساب کرده و با تقسیم بر مترمربع سقف تمام شده، هزینه تیرآهن ها برای هر مترمربع بدست می‌آید.

هزینه مربوط به اجرای تیرآهن ها برای یک مترمربع سقف طاق ضربی

با جمع این موارد به علاوه دستمزد اجرا، قیمت تمام شده سقف طاق ضربی بدست می‌آید.

سقف طاق ضربی

مزایا و معایب سقف طاق ضربی

در انتها این مطلب به بررسی مزایا و معایب سقف طاق ضربی می‌پردازیم.

 

مزایا سقف طاق ضربی

سرعت و سهولت بالا

نمایی زیبا و سنتی دارد.

ارزان بودن مصالح و سهولت دسترسی به آن‌ها

آجرها نقش قالب را دارند و نیازی به شمع‌بندی و قالب‌بندی نیست.

امکان ایجاد تغییرات در نازک کاری پس از اجرای آن

 

معایب سقف طاق ضربی

نداشتن پیوستگی و یکپارچگی

بار مرده زیاد آن سبب افزایش وزن سازه و افزایش نیروی زلزله وارد بر آن می‌شود.

امکان عبور تاسیسات از داخل این سقفها وجود ندارد. برای عبور تاسیسات باید ضخامت سقف زیاد شده که بتوان دریچه ای در داخل آن تعبیه کرد. این کار باعث افزایش بار مرده سازه می‌شود.

هنگام عبور از روی آن لرزش هایی حس می‌شود.

هنگام زلزله به صورت آوار فرو ریخته و تلفات زیادی می‌گیرد.

در همه مناطق قابل اجرا نیست. به طور مثال برای بام مناطقی که بار برف زیادی دارند قابل اجرا نیست.

به علت وجود گچ احتمال اکسیده شدن آن و زنگ زدگی تیرآهن‌ها افزایش می‌یابد.

در برابر آتش سوزی ضعیف است.

 

امیدواریم در پایان این مقاله به جواب تمام سوال‌های خود رسیده باشید و از اینکه تا پایان مقاله با ما همراه بودید، تشکر می‌کنیم. نظرات و تجربیات خود را در مورد این مقاله با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *