آموزش مختصات در اتوکد؛ وارد کردن، نمایش و تنظیمات + فیلم

آشنایی با مختصات در اتوکد یکی از مهارت‌های پایه برای ترسیم نقشه‌های دقیق در پروژه‌های معماری، عمران و نقشه‌برداری است. با یادگیری روش‌های مختلف وارد کردن، پیدا کردن و نمایش مختصات، می‌توانید نقاط و خطوط را با دقت بالا و بدون خطای ترسیمی ایجاد کنید.

در این مقاله از آکادمی عمران، نحوه وارد کردن مختصات در اتوکد، پیدا کردن مختصات نقاط، نمایش مختصات، تنظیمات سیستم مختصات و استفاده از لیسپ درج مختصات را به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم.

برای درک بهتر مبحث مختصات در اتوکد، پیشنهاد می‌کنیم قبل از مطالعه ادامه مقاله، ویدئوی زیر را مشاهده کنید. این ویدئو تنها بخشی از آموزش نقشه کشی ساختمان با اتوکد آکادمی عمران است که در آن، جزئیات و کاربردهای این نرم‌افزار به‌صورت کامل آموزش داده می‌شود.

مختصات در اتوکد

مختصات در اتوکد (Coordinates) روشی برای تعیین موقعیت دقیق نقاط، خطوط و سایر اشیای ترسیمی در نقشه است. هر نقطه در محیط اتوکد با استفاده از مقادیر عددی مشخص می‌شود و این مقادیر، محل قرارگیری آن را نسبت به مبدأ مختصات (Origin) تعیین می‌کنند. به همین دلیل، استفاده صحیح از مختصات یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها برای ترسیم نقشه‌های دقیق در پروژه‌های معماری، عمران، نقشه‌برداری و طراحی صنعتی محسوب می‌شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

تقریبا تمامی دستورات ترسیمی مانند LINE، PLINE، POINT و بسیاری از دستورات ویرایشی، امکان وارد کردن مختصات را در اختیار کاربر قرار می‌دهند. بنابراین اگر با نحوه کار سیستم مختصات در اتوکد آشنا باشید، می‌توانید نقاط و خطوط را با دقت بالا و بدون نیاز به ترسیم دستی ایجاد کنید.

برای استفاده صحیح از مختصات در اتوکد، ابتدا باید با سیستم مختصات XY آشنا شوید. سپس می‌توانید با سه روش اصلی وارد کردن مختصات یعنی مختصات مطلق، نسبی و مختصات قطبی کار کنید.

مختصات XY در اتوکد چیست؟

در اتوکد، موقعیت نقاط در فضای دوبعدی بر اساس سیستم مختصات دکارتی (Cartesian Coordinate System) تعیین می‌شود. در این سیستم، هر نقطه با دو مقدار X و Y مشخص می‌شود؛ به‌طوری‌که مقدار X فاصله نقطه را در راستای محور X و مقدار Y فاصله آن را در راستای محور Y نسبت به مبدأ مختصات نشان می‌دهد.

محل برخورد دو محور X و Y، مبدا مختصات (0,0) نام دارد و تمام مختصات نسبت به این نقطه اندازه‌گیری می‌شوند. در پروژه‌های سه‌بعدی نیز محور Z برای تعیین ارتفاع یا تراز نقطه به این سیستم اضافه می‌شود.

وارد کردن مختصات در اتوکد

برای وارد کردن مختصات در اتوکد، ابتدا باید محل دقیق نقطه موردنظر را بر اساس مقادیر X و Y مشخص کنید. یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای ترسیم یک نقطه در مختصات مشخص، استفاده از دستور POINT است. کافی است دستور POINT یا PO را در خط فرمان (Command Line) وارد کرده و سپس مختصات نقطه را با فرمت X,Y (برای مثال 100,150) وارد کرده و Enter را فشار دهید.

به عنوان مثال، اگر مختصات 100,150 را وارد کنید؛ نقطه‌ای با مختصات X=100 و Y=150 نسبت به مبدا مختصات در نقشه ترسیم خواهد شد.

اگر قصد داشته باشید یک نقشه یا شی ترسیم‌شده را به مختصات مشخصی منتقل کنید، می‌توانید از دستور MOVE استفاده کنید. برای این کار ابتدا دستور MOVE را اجرا کرده، سپس شی یا نقشه موردنظر را انتخاب کنید.

پس از انتخاب Base Point، مختصات مقصد (Destination Point) را وارد کنید تا شی به محل جدید منتقل شود.

دقت کنید دستور MOVE برای جابه‌جایی اشیای موجود در نقشه استفاده می‌شود و با ایجاد یک نقطه جدید تفاوت دارد. اگر هدف شما ترسیم یک نقطه جدید باشد، باید از دستور POINT استفاده کنید.

یکی از روش‌های نمایش مختصات نقاط در اتوکد، استفاده از دستور Ordinate Dimension است. برای این کار، از تب Annotate وارد بخش Dimensions شده و دستور Ordinate را انتخاب کنید. سپس روی نقطه موردنظر کلیک کنید تا مقدار مختصات آن نمایش داده شود.

اگر خط اندازه (Leader) را به سمت چپ یا راست بکشید، مقدار X و اگر آن را به سمت بالا یا پایین هدایت کنید، مقدار Y نقطه نمایش داده می‌شود. این روش برای نمایش مختصات روی نقشه و تهیه نقشه‌های اجرایی کاربرد زیادی دارد.

علاوه بر این، با اجرای دستور LIST و انتخاب نقطه یا شی موردنظر، می‌توانید اطلاعات کاملی از جمله مختصات آن را در پنجره متنی اتوکد مشاهده کنید.

نمایش مختصات در اتوکد

علاوه بر دستور Ordinate و LIST که در بخش قبل با آن‌ها آشنا شدید، اتوکد امکان نمایش لحظه‌ای مختصات مکان‌نما را نیز در اختیار کاربران قرار می‌دهد. این قابلیت باعث می‌شود هنگام حرکت ماوس روی نقشه، موقعیت دقیق مکان‌نما را به‌صورت لحظه‌ای مشاهده کنید.

برای نمایش مختصات، کافی است Status Bar در پایین محیط اتوکد نمایش داده شود. با حرکت دادن نشانگر ماوس روی فضای ترسیم، مقادیر X و Y به‌صورت لحظه‌ای نمایش داده می‌شوند. در محیط‌های سه‌بعدی، مقدار Z نیز در کنار آن‌ها قابل مشاهده است.

اگر مختصات در نوار وضعیت نمایش داده نمی‌شود، از فعال بودن قابلیت Coordinates در بخش Customization نوار وضعیت اطمینان حاصل کنید. همچنین با فشردن کلید F6 می‌توانید حالت نمایش مختصات را بین حالت‌های مختلف مانند مختصات مطلق (Absolute)، نسبی (Relative) و خاموش (Off) تغییر دهید.

نمایش مختصات در Status Bar برای بررسی سریع موقعیت نقاط بسیار کاربردی است، اما برای به‌دست آوردن مختصات دقیق یک نقطه، دستور ID بهترین گزینه است. این دستور مختصات X، Y و در صورت وجود Z را در خط فرمان نمایش می‌دهد. دستور LIST نیز اطلاعات هندسی کامل شی انتخاب‌شده را نمایش می‌دهد که یکی از آن‌ها مختصات است.

رسم خط با مختصات در اتوکد

یکی از متداول‌ترین روش‌های ترسیم در اتوکد، رسم خط با استفاده از مختصات است. برای این کار از دستور LINE استفاده می‌شود که امکان وارد کردن نقاط ابتدا و انتهای خط را با مختصات دقیق فراهم می‌کند.

برای رسم خط با مختصات مراحل زیر را انجام دهید:

• دستور LINE یا L را اجرا کنید.
• مختصات نقطه شروع را وارد کرده و Enter را بزنید.
• مختصات نقطه بعدی را وارد کنید.
• در صورت نیاز، وارد کردن مختصات نقاط بعدی را ادامه دهید یا با فشردن Enter دستور را پایان دهید.

به‌عنوان نمونه، اگر ابتدا مختصات 100,100 و سپس مختصات 300,100 را وارد کنید، اتوکد یک خط افقی به طول ۲۰۰ واحد بین این دو نقطه ترسیم می‌کند.

در صورتی که بخواهید خط را نسبت به آخرین نقطه رسم کنید، می‌توانید از مختصات نسبی (@) یا مختصات قطبی (<) که در بخش قبل معرفی شد نیز استفاده کنید.

تنظیمات مختصات در اتوکد

اتوکد ابزارهای مختلفی برای مدیریت سیستم مختصات، تغییر مبدا، جابه‌جایی نقشه و کار با مختصات جغرافیایی در اختیار کاربران قرار می‌دهد. آشنایی با این قابلیت‌ها باعث می‌شود هنگام تبادل فایل‌ها یا کار روی پروژه‌های عمرانی و نقشه‌برداری، از بروز خطاهای مکانی جلوگیری شود.

در اتوکد دو نوع سیستم مختصات WCS و UCS وجود دارد. سیستم WCS مختصات ثابت و پیش‌فرض اتوکد است، در حالی‌که UCS یک سیستم مختصات قابل تغییر است که کاربر می‌تواند با دستور UCS مبدا و جهت محورهای آن را برای سهولت ترسیم تنظیم کند.

تغییر مبدا مختصات در اتوکد

به‌طور پیش‌فرض، مبدا سیستم مختصات اتوکد در نقطه (0,0) قرار دارد. با این حال، در برخی پروژه‌ها ممکن است برای سهولت ترسیم یا اندازه‌گیری، نیاز داشته باشید مبدا مختصات را به محل دیگری منتقل کنید.

برای این کار از دستور UCS (User Coordinate System) استفاده می‌شود. این دستور امکان تعریف یک مبدا جدید و همچنین تغییر جهت محورهای مختصات را فراهم می‌کند، بدون اینکه موقعیت واقعی اشیای موجود در نقشه تغییر کند.

پس از اجرای دستور UCS، کافی است گزینه Origin را انتخاب کرده و محل مبدا جدید را مشخص کنید. از این پس، مختصات واردشده بر اساس سیستم مختصات جدید محاسبه خواهند شد.

در بسیاری از موارد پس از تغییر UCS، برای هماهنگ شدن نمای ترسیم با سیستم مختصات جدید لازم است دستور PLAN اجرا شده و گزینه Current UCS انتخاب شود.

توجه کنید تغییر مبدا با دستور UCS فقط سیستم مختصات فعال را تغییر می‌دهد و باعث جابه‌جایی اشیای ترسیمی نمی‌شود.

انتقال نقشه به نقطه صفر (0,0)

گاهی اوقات نقشه در فاصله بسیار زیادی از مبدا مختصات ترسیم شده است. این موضوع می‌تواند باعث کاهش دقت نمایش، بروز خطا در برخی دستورات یا ایجاد مشکل هنگام تبادل فایل با سایر نرم‌افزارها شود.

در چنین شرایطی، بهترین راهکار انتقال کل نقشه به نقطه (0,0) است.

برای انجام این کار:

1. دستور MOVE را اجرا کنید.
2. تمام اشیای نقشه را انتخاب کنید.
3. یک نقطه مرجع (Base Point) را روی نقشه انتخاب کنید.
4. مختصات مقصد را 0,0 وارد کرده و Enter را بزنید.

در نتیجه، نقطه انتخاب‌شده به مبدا مختصات منتقل می‌شود و سایر اشیا نیز به همان نسبت جابه‌جا خواهند شد.

توجه داشته باشید اگر نقشه بر اساس مختصات واقعی مانند UTM ترسیم شده است، انتقال آن به نقطه صفر ممکن است باعث از بین رفتن موقعیت واقعی پروژه شود. بنابراین قبل از انجام این کار، هدف از جابه‌جایی نقشه را بررسی کنید.

تغییر سیستم مختصات در اتوکد

در پروژه‌های معمولی دوبعدی، اغلب از سیستم مختصات پیش‌فرض اتوکد استفاده می‌شود. اما در پروژه‌های نقشه‌برداری، GIS و اطلاعات مکانی، ممکن است لازم باشد سیستم مختصات جغرافیایی مشخصی به نقشه اختصاص داده شود.

در نسخه‌های جدید اتوکد، این کار از طریق دستور GEOGRAPHICLOCATION یا ابزار Set Location (Geolocation) انجام می‌شود. با استفاده از این قابلیت، می‌توانید سیستم مختصات مناسب پروژه را انتخاب کرده و اطلاعات مکانی فایل را تنظیم کنید.

توجه داشته باشید که اختصاص یک سیستم مختصات جغرافیایی، مختصات اشیای موجود را به‌صورت خودکار تبدیل نمی‌کند؛ بلکه مشخص می‌کند نقشه بر اساس کدام سیستم مختصات تعریف شده است.

تنظیمات مختصات UTM در اتوکد

مختصات UTM (Universal Transverse Mercator) یکی از رایج‌ترین سیستم‌های مختصات در پروژه‌های عمرانی، نقشه‌برداری و راهسازی است. در بسیاری از پروژه‌ها، نقاط برداشت‌شده با دستگاه GPS یا تجهیزات نقشه‌برداری به‌صورت مختصات UTM در اختیار کاربران قرار می‌گیرد.

اگر هدف شما فقط ترسیم نقاط با مختصات UTM باشد، معمولا نیازی به انجام تنظیمات خاصی در اتوکد نیست و نرم‌افزار این مقادیر را صرفا به‌صورت عددی پردازش می‌کند.

با این حال، باید توجه داشت که در AutoCAD معمولی تبدیل سیستم مختصات به‌صورت خودکار انجام نمی‌شود. برای مدیریت پیشرفته سیستم‌های مختصات، تعیین زون UTM و تبدیل مختصات، معمولا از نرم‌افزارهایی مانند AutoCAD Map 3D یا Civil 3D استفاده می‌شود.

در صورتی که قصد استفاده از قابلیت‌های مکانی (Geolocation) یا تبادل داده با نرم‌افزارهای GIS را داشته باشید، بهتر است سیستم مختصات جغرافیایی مناسب پروژه برای فایل تعریف شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

لیسپ درج مختصات نقاط در اتوکد

در بسیاری از پروژه‌های نقشه‌برداری و ترسیم نقشه، وارد کردن دستی مختصات نقاط می‌تواند زمان‌بر و مستعد خطا باشد. به همین دلیل از لیسپ‌ها (AutoLISP) برای درج و نمایش خودکار مختصات نقاط در اتوکد استفاده می‌شود.

در این بخش، یکی از لیسپ‌های کاربردی با دستور MCOR معرفی می‌شود که امکان درج و نمایش مختصات نقاط را به‌صورت خودکار در محیط اتوکد فراهم می‌کند.

دانلود لیسپ درج مختصات نقاط در اتوکد

با استفاده از لینک زیر می‌توانید فایل lisp درج اتوماتیک مختصات یا دستور MCOR را دانلود کنید:

نحوه بارگذاری لیسپ در اتوکد

برای فعال‌سازی لیسپ مراحل زیر را انجام دهید:

• فایل دانلود شده را از حالت فشرده (ZIP) خارج کنید.
• در محیط اتوکد، از منوی Tools وارد بخش AutoLISP شوید.
• گزینه Load Application را انتخاب کنید.
• فایل لیسپ را انتخاب کرده و روی Load کلیک کنید.
• پس از انجام این مراحل، دستور MCOR در اتوکد فعال می‌شود.

استفاده از دستور MCOR در اتوکد

برای درج مختصات نقاط:

• دستور MCOR را در خط فرمان تایپ کنید.
• روی نقاط موردنظر در نقشه کلیک کنید.
• مختصات هر نقطه به‌صورت خودکار روی نقشه نمایش داده می‌شود.
• پس از اتمام درج مختصات نقاط، برای خروج از دستور، کلید Esc را فشار دهید.

جمع‌بندی

تسلط بر سیستم مختصات در اتوکد، پایه‌ای برای ترسیم دقیق و مدیریت صحیح نقشه‌ها است. آشنایی با روش‌های مختلف تعیین مختصات و تنظیمات مرتبط، علاوه بر افزایش سرعت کار، دقت نقشه‌ها را نیز بهبود می‌بخشد و از بروز خطاهای ترسیمی جلوگیری می‌کند.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره مختصات در اتوکد کسب کرده باشید. اگر در این زمینه سوال، نظر و تجربیاتی دارید، می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری