متره و برآورد چیست | صفر تا صد انواع متره و براورد

مفهوم متره و برآورد چیست

متره و برآورد یکی از مهم ترین دانش هایی است که هر مهندس عمران باید با آن آشنا باشد. اما چه قدر با مفهوم آن آشنا هستید؟! اعتباری که کارفرما برای پروژه در نظر می گیرد و دستمزدی که پیمانکار از کارفرما دریافت می‌کند هر دو بر اساس محاسبات متره و براورد انجام می‌شود. علاوه بر مهندسین دفترفنی حتی هر مهندس اجرایی که مدیریت یک پروژه را به عهده دارد نیز باید بداند چه فعالیت‌هایی دستمزد بیشتری برای پیمانکار دارد و با اهمیت‌تر است. در این مقاله به سوال مفهوم متره و برآورد چیست پاسخ می‌دهیم و انواع متره بسته و باز را با مثال بررسی می‌کنیم.

آنچه در این مقاله می آموزید:

تعریف متره و برآورد چیست ؟

تفاوت متره و براورد

مفهوم متره و براورد پروژه

مترور کیست ؟

انواع متره

متره بسته

جدول ریزمتره

جدول خلاصه متره  

جدول های مالی

فرمول های متره و برآورد

متره باز

تفاوت برآورد و صورت وضعیت

تعریف متره و برآورد چیست ؟

اگر بخواهیم به این سوال پاسخ کوتاهی بدهیم باید بگوییم

متره عبارت است از :

محاسبه و اندازه گیری مقدار مصالح به کار رفته و مصرف شده در یک پروژه اجرا شده در قالب صورت وضعیت

برآورد عبارت است از :

محاسبه و اندازه گیری مقدار مصالح مورد نیاز برای اجرای یک پروژه به منظور پیش بینی بودجه مورد نیاز

با مشاهده فیلم زیر با مفهوم متره باز و بسته آشنا شوید.

تفاوت متره و براورد

برآورد معمولا محاسبه مقدار مصالح مورد نیاز قبل از اجرای پروژه است و برای تخمین هزینه های انجام پروژه انجام می شود. در واقع متره و براورد تفاوتی در ساختار ندارند اما در زمان به کارگیری و دقت متفاوت هستند.

وقتی کارفرما قصد انجام پروژه ای را دارد به کمک مهندسین دفترفنی خود یا مشاوری که استخدام می کند هزینه های انجام پروژه را با توجه نقشه های اولیه، برآورد می‌کند. سپس با برگزاری مناقصه از پیمانکاران واجد صلاحیت دعوت می کند تا بر اساس برآورد صورت گرفته در مناقصه شرکت کنند.

مهندسین دفترفنی پیمانکار نیز پس از خرید اسناد مناقصه نقشه ها و برآورد را دوباره بررسی می کنند تا با توجه به توان مالی، نیروی انسانی و ماشین آلات و ابزاری که در اختیار دارند قیمت خود را برای شرکت در مناقصه پیشنهاد دهند.

برای آشنایی بیشتر با فرایند برگزاری مناقصات به آموزش آموزش حرفه‌ای صفر تا صد پیروزی در مناقصات سر بزنید.

پس از اینکه پیمانکار توانست در مناقصه پیروز شود کار اجرای پروژه را شروع می کند. دفترفنی پیمانکار آنچه که در پروژه انجام شده را با توجه به نقشه های اجرایی، متره می‌کند و در قالب صورت وضعیت به کارفرما ارائه می دهد تا پولی که هزینه کرده است و دستمزد خود را از کارفرما بگیرد.

برای آشنایی بیشتر با وظایف دفترفنی به مقاله “دفتر فنی عمران و شرح تمام وظایف دفاتر مهندسی | پیمانکار | کارفرما | مشاور” سر بزنید.

 

مفهوم متره و برآورد چیست

مفهوم متره و براورد پروژه

اگر کمی به کارهایی که در روز می کنیم فکر کنیم متوجه می شویم که هر روز در زندگی روزمره کارهای مختلفی را متره و برآورد می کنیم. مثلا می توان به متره مالی، متره زمانی و متره مواد اشاره کرد.

هر کارمندی پس از اینکه حقوق ماهیانه خود را دریافت کرد برای هزینه کردن آن برنامه ریزی می کند و به عبارتی آن را متره می کند تا دخل و خرج ماهیانه اش را تنظیم کند. این محاسبه را متره مالی می گویند.

 

برای رفتن از منزل به محل کار یا سفر کردن احتیاج به برنامه ریزی زمانی داریم. با سنجش مسافت و سایر پارامترهای وابسته، میزان زمان مورد نیاز بدست خواهد آمد که به آن متره زمانی می‌گویند.

 

خانم خانه دار برای طبخ غذا نیاز به مواد اولیه با مقادیر مشخصی دارد. طبیعی است که میزان تلفیق صحیح این مواد باعث بالا رفتن کیفیت غذا می شود. این سنجش نوعی متره مواد است.

متره و براورد ویژه مهندسی عمران نیز به همین ترتیب است با این تفاوت که این نوع محاسبات و تحلیل ها، در یک سری جدول های خاص انجام می گیرد که جدول های صورت وضعیت نامیده می شود. از جمله این جدول ها می توان به جدول ریز متره، خلاصه متره، مالی، خلاصه مالی فصول و خلاصه مالی کل اشاره کرد.

مفهوم متره و برآورد چیست

 

آموزش‌های حوزه دفتر فنی

آموزش‌هایی فراتر از کاربردی

به جمع حرفه‌ای‌ها بپیوندید!

کلیک کنید

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید

 

مترور کیست ؟

به افرادی که محاسبات متره و برآورد را انجام می دهند یعنی برآورد کنندگان مقادیر، مترور می گویند. کار مترور به دو دلیل زیر بسیار اهمیت دارد.

کارفرما بواسطه برآورد اولیه پروژه و با توجه به مبلغ تمام شده، اعتبار مورد نیاز پروژه را تأمین می کند. اگر مترور در برآورد اولیه اشتباه کند امکان به سرانجام رسیدن پروژه وجود دارد.

چراکه در صورت کم در نظر گرفتن هزینه اجرای کار، کمبود اعتبار و بودجه کارفرما اجازه اتمام کار را نمی دهد و در صورت زیاد در نظر گرفتن هزینه اجرای کار و کاهش بیش از ۲۵ درصدی نسبت به مبلغ اولیه پیمان پیمانکار می تواند پیمان را خاتمه دهد.

 

 آنالیز و پیشنهاد قیمت و نوشتن صورت وضعیت در بخش پیمانکار بر اساس محاسبات مترور است. در واقع میزان پولی که پیمانکار از کارفرما می گیرد به دانش و تسلط مترور وابسته است. 

اگرچه یک مهندس دفترفنی باید بیش از یک مترور در زمینه امور پیمان و قراردادها، مناقصات، شرایط عمومی و شرایط خصوصی پیمان بداند اما مهندسی که مترور خوبی باشد به راحتی می تواند در این حوزه ها هم ورود کند. 

 

اسناد و مدارک مورد استفاده مترور که باید در پروژه های عمرانی با آن ها آشنایی کامل داشته باشد و بایگانی شوند :

قراردادهای پیمان

بخشنامه ها و دستور العمل های سازمان

صورت وضعیت های پیمان و تعدیل ها

مابه التفاوت ها و صورت جلسه ها

نامه های وارده و ارسالی

فهارس بهای سازمان مدیریت

نقشه ها

عکس ها ، نمودارها و جداول

گزارش های روزانه، هفتگی و ماهانه

گزارش نتایج آزمایشگاه

فاکتورها

آنالیز بهای قیمت ها

مفهوم متره و برآورد چیست

 

کاربرد مدارک موجود در بایگانی عبارت است از :

تهیه صورت وضعیت (مانند کارکرد، تعدیل، مابه التفاوت مصالح و قیر)

تهیه صورتجلسات

تهیه گزارش (مانند پیشرفت کار، نتایج آزمایشگاه)

اثبات ادعا ها در مورد دیر کرد، حجم مصالح ورودی به کارگاه و غیره

 

انواع متره و براورد

انواع متره با توجه به این که مصالح با چه واحدی و برای چه نیازی محاسبه می شوند، مطرح می شود که عبارتند از :

متره بسته 

متره باز (تجزیه بها یا آنالیز بها)

در ادامه برای هر دو نوع متره بسته و باز مثال هایی می زنیم تا به خوبی تفاوت این دو روش را درک کنید.

 

متره بسته

در متره بسته مقادیر کارها را با توجه به واحدهای مورد نیاز و براساس ترتیب ردیف ها و فصول فهرست بهای مورد استفاده، از روی نقشه ها و اسناد پیمان برای هر بخش محاسبه و در جدول های ریز متره وارد می کنند.

اگر کمی ساده تر بگویم، متره بسته برای پروژه هایی کاربرد دارد که قیمت آن ها بر اساس فهرست بهای منتشر شده از طرف سازمان برنامه و بودجه هست.

مثلا پروژه ای با قیمت های مندرج در فهرست بها ابنیه سال ۹۹ براورد شده و این فهرست بها منضم به پیمان است. پس دستمزد تمام کارهایی که پیمانکار در پروژه انجام می دهد با توجه به قیمت های این فهرست بها و ضرایب پیمان به پیمانکار پرداخت می شود. محاسبه مقادیر مصرفی این کار در زمان براورد و اجرای پروژه بر اساس متره بسته است.

به عنوان مثال :

رسته : ساختمان و ساختمان صنعتی

رشته : ابنیه سال ۱۳۹۹

فصل : عملیات خاکی با ماشین

کد ردیف : ۰۳۰۱۰۵

شرح ردیف : کندن زمین در زمین های سنگی با بولدوزر یا وسیله مشابه و حمل مواد حاصل تا فاصله ٢٠ متر از مرکز ثقل برداشت و توده کردن آن.

واحد : مترمکعب

بهای واحد: ۱۳۹۰۰۰ ریال

در متره بسته مهم نیست که هزینه نیروی انسانی مورد نیاز و ماشین آلات برای خاکبرداری چه قدر است. مهندس دفترفنی فقط حجم عملیات خاکی را محاسبه می کند و به ازای هر مترمکعب آن پول می گیرد. لازم به ذکر است به بهای واحد ذکر شده در مثال بالا، ضرایب بالاسری، جز‌ء فصل، منطقه، طبقات و غیره هم که در پیمان دیده شده تعلق می گیرد.

در ادامه نحوه متره کردن به روش بسته با کمک جداول متره را شرح می دهیم.

 

جدول ریزمتره

در متره بسته مقدار کار هر ردیف فهرست بها در جدول ریز متره محاسبه می شود. میلگردهای یک ساختمان بتنی را در نظر بگیرید، محاسبه وزن میلگردهای استفاده شده در فونداسیون، ستون ها، تیرها و غیره در جدول ریزمتره است. این جدول بسته به نوع کاری که قرار است محاسبه شود متفاوت است. مثلا جدول ریزمتره کارهای فولادی با کارهای خاکبرداری متفاوت است.

به کمک جدول ریز متره حجم هر فعالیت انجام شده در پروژه را بدست می آورند. مثلا محاسبه می شود چه قدر میلگرد برای فونداسیون، چه قدر میلگرد برای ستون و چه قدر میلگرد برای تیرها مصرف شده است.

مفهوم متره و برآورد چیست

جدول خلاصه متره

در جدول ریزمتره مثال بالا در مورد ساختمان بتنی، مقدار میلگرد فونداسیون، مقدار میلگرد ستون ها و تیرهای هر طبقه محاسبه شد. اگر همه میلگردهای مصرفی را از نوع AIII و با قطر بیش از ۲۰ میلی متر فرض کنیم، پس آیتم آن ها در فهرست بها یکسان است.

برای خلاصه نویسی و فهم بهتر، تمام مواردی که در جدول ریز متره محاسبه شده و به این آیتم مربوط است را در جدول خلاصه متره یکجا جمع می کنیم و می نویسیم. با این کار متوجه می شویم که در مجموع چه قدر میلگرد با مشخصات درج شده در این ردیف فهرست بها، مصرف شده است.

یعنی مقدار میلگردی که در فونداسیون و بخش های مختلف اسکلت استفاده شده است در جدول ریزمتره با جزئیات محاسبه شده و مقدار میلگرد نهایی در جدول خلاصه متره نوشته می شود. 

با یک نگاه به جدول خلاصه متره متوجه می شوید که هر آیتم چه مقداری دارد. برای اینکه بفهمیم این مقدار از کجا آمده باید به سراغ جداول ریزمتره برویم.

 

جدول های مالی

مقادیر به دست آمده در جدول خلاصه متره را در جداول مالی وارد کرده و در قیمت های واحد پایه که معمولا از فهرست بهای واحد پایه رشته مربوط استخراج می شود ضرب نموده تا قیمت هر آیتم به دست آید.

مفهوم متره و برآورد چیست

 

از جمع جبری قیمت آیتم ها، قیمت کل هر فصل بدست آمده که با انتقال هریک از قیمت های فصل به برگه خلاصه فصول، قیمت خالص پروژه حاصل می شود.

اگر به این قیمت، ضرایب مربوطه (ضریب بالاسری، ضریب پیشنهادی پیمانکار، ضریب منطقه ای، ضریب ارتفاع و غیره ) ضرب شود و سپس با مبلغ تجهیز کارگاه جمع گردد قیمت کل پروژه به دست می آید.

مفهوم متره و برآورد چیست

 

برای فهم بیشتر نحوه متره کردن و صورت وضعیت نویسی یک نمونه فایل اکسل از صورت وضعیت نوشته شده، در زیر قرار گرفته که می توانید دانلود کنید و جداول و ارتباط آن ها با هم را بررسی کنید.

 

دانلود نمونه اکسل صورت وضعیت نویسی   

 

فرمول های متره و برآورد

به طور کلی متره و برآورد فرمول خاصی ندارد. چهار عمل اصلی جمع، ضرب، منها و تقسیم برای محاسبه طول، محیط، مساحت و وزن یک آیتم به کار می روند. وقتی واحد محاسبه مقدار یک فعالیت مشخص شد، محاسبه مقادیر کار به توان ریاضی، مهندسی و تجربه شخصی مترور بستگی دارد که بتواند به بهترین شکل محاسبات مربوطه را انجام دهد. در ادامه واحدهای مهم فهرست بها را با مثال ذکر می کنیم.

متر مکعب مانند عملیات خاکبرداری، خاکریزی ها، بتن ریزی، سنگ چینی، شفته ریزی

متر مربع مانند اندود های مختلف داخلی و خارجی، کاشی کاری، عایق کاری، سقف تیرچه بلوک، طاق ضربی، شیشه، آسفالت، نما سازی 

متر طول مانند قرنیز ها، انواع لوله کشی ها، واتر استاپ 

وزن مانند عملیات فلزی، آرماتوربندی، سیمان 

عدد مانند ادوات برقی، لوازم  بهداشتی 

ترکیب دو واحد مانند مترمکعب/کیلومتر برای حمل مصالح حاصل از خاکبرداری و تن/کیلومتر برای حمل مازاد بر ۳۰ کیلومتر در فصل حمل و نقل

 

متره باز

در قیمت های واحد پایه فهرست بها، هزینه تهیه کل مصالح، ماشین آلات، نیروی انسانی، بارگیری، بار اندازی، اتلاف مصالح، تهیه آب، سوخت، تعمیر و استهلاک ماشین آلات برای اجرای صحیح و کامل کارها طبق نقشه و مشخصات آمده است، بنابراین برای محاسبه مقادیر مصالح مصرفی در پروژه به روش متره بسته، تنها با داشتن واحدهای مربوطه هزینه کار بدست می آید.

مثلا برای خاکبرداری نیازی نیست که دستمزد راننده ماشین آلات، اجاره هر ساعت ماشین آلات نظیر بیل مکانیکی و کامیون، هزینه حمل خاک، سوخت و غیره محاسبه شود. چون در قیمتی که در فهرست بها برای هر مترمکعب خاکبرداری در نظر گرفته شده است همه این موارد لحاظ شده است. تنها کافی است حجم خاکبرداری را در قیمت آیتم خاکبرداری مربوطه ضرب کرد.

اما متره به روش باز اینگونه نیست. یک فعالیت باید به جزئیات ریزی تقسیم شده و هر کدام آنالیز شود. در روش متره باز آنالیز و دسته بندی هریک از موارد نیروی انسانی، ماشین آلات، مصالح و حمل به تفکیک در جداولی تنظیم می گردد.

سپس با اعمال قیمت واحد هریک از اقلام تفکیکی و جمع جبری ردیف ها قیمت خالص هر فعالیت بدست می آید. پس از جمع قیمت های خالص هر فعالیت قیمت خالص پروژه بدست می آید.

اگر به این قیمت، ضرایب مربوطه (ضریب بالا سری، ضریب پیشنهادی پیمانکار، ضریب ارتفاع، ضریب سختی کار ) ضرب شود و حاصل با مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه جمع شود، قیمت کل پروژه به دست می آید.

مفهوم متره و برآورد چیست

معمولا از روش متره باز برای محاسبه هزینه اجرای یک فعالیت که در فهرست بها دیده نشده است استفاده می شود. مثلا در فهرست بها برای کاشت میلگرد در بتن آیتمی در نظر گرفته نشده است. تمام مراحل اجرای کار شامل سوراخ کاری و تمیز کردن سوراخ، استفاده از میلگرد و چسب مخصوص را در قالب چهار عامل دستمزد نیروی انسانی، مواد و مصالح، ابزار و ماشین آلات و حمل تجزیه کرده و قیمت کاشت هر عدد میلگرد در بتن تعیین می شود.

برای اینکه بیشتر با  متره باز آشنا شوید یک مثال از تزریق دوغاب سیمان آورده ایم. مبلغ نهایی این آیتم به صورت متره باز به شکل زیر بدست می آید. (لازم به ذکر  است بهای واحد های درج شده در جدول زیر به روز نیستند.) 

اگر این مقاله را در گوشی مطالعه می کنید برای نمایش بهتر جدول، گوشی را بچرخانید.

« تجزیه بهای اقلام کار»
فهرست بهای واحد پایه رشته راهداری (مبالغ به ریال)
تهیه مصالح و اجرای عملیات تزریق جهت تثبیت و تحکیم ترانشه ها و نظایر آن با دوغاب سیمانشماره ردیف۱۲۰۴۰۲
واحد:تن
ردیفنیروی انسانیواحــدمقـداربهای واحدضریببهای کل
۱متصدی پمپ بتننفر ساعت۰٫۴۰۰۰۵۸,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۲۳,۲۰۰
۲متصدی ژنراتورنفر ساعت۰٫۴۰۰۰۵۸,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۲۳,۲۰۰
۳کارگر سادهنفر- ساعت۲٫۰۰۰۰۴۱,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۸۲,۰۰۰
۴سر کارگرنفر ساعت۰٫۴۰۰۰۵۴,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۲۱,۶۰۰
جمع نیروی انسانی :۱۵۰,۰۰۰
ردیفماشین آلاتواحــدمقـداربهای واحدضریببهای کل
۱پمپ تزریقدستگاه ساعت۰٫۴۰۰۰۲۵۰,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۱۰۰,۰۰۰
۲ژنراتوردستگاه ساعت۰٫۴۰۰۰۱۲۰,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۴۸,۰۰۰
  جمع ماشین آلات :۱۴۸,۰۰۰
ردیفمصالحواحــدمقـداربهای واحدضریببهای کل
۱آب چاه وقناتتن۰٫۲۴۲۹۱۰,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۲,۴۲۹
۲سیمان پرتلند نوع یک (سیمان معمولی) پاکتی و فلهتن۰٫۷۵۷۱۱,۱۰۰,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۸۳۲,۸۱۰
 جمع مصالح :۸۳۵,۲۳۹
ردیف حمل مصالحواحــدمقـداربهای واحدضریببهای کل
۱حمل سیمان فله و پاکتیتن۰٫۷۵۷۱۸۰,۰۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۰۰۶۰,۵۶۸
۲حمل آبتن۰٫۲۴۲۹۱,۵۰۰٫۰۱٫۰۰۰۰۰۰۳۶۴
جمع حمل مصالح :۶۰,۹۳۲
 بهای واحــد کار :۱,۱۹۴,۱۷۱

 

اگر این کار در زمان براورد انجام شود به آن قیمت ستاره دار یا قیمت غیر پایه می گویند. اگر این کار در حین اجرای پروژه و به واسطه فعالیت جدیدی نیاز باشد به آن قیمت جدید می گویند.    

بهتر است برای آشنایی بیشتر با آیتم ستاره دار و قیمت جدید به مقاله شرح ایتم ستاره دار و قیمت جدید با ذکر مثال و تفاوت ها سر بزنید.

 

تفاوت برآورد و صورت وضعیت

تا به اینجا دیدیم که متره و براورد تفاوتی در ساختار ندارند. برآورد پیش از اجرای پروژه به منظور تعیین بودجه موردنیاز انجام می شود و متره در قالب صورت وضعیت پس از اجرای بخشی از پروژه به منظور محاسبه دستمزد پیمانکار انجام می شود. در واقع براورد و صورت وضعیت دو فرق عمده دارند:

برآورد محاسباتی است که قبل از اجرای کار جهت شرکت در مناقصه انجام می شود ولی صورت وضعیت محاسباتی است که در حین اجرای کار انجام می‌شود.

 

برآورد توسط دستگاه مناقصه گذار در واحد فنی کارفرما یا مشاور ارائه می‌گردد ولی صورت وضعیت توسط پیمانکار تهیه و ارائه می‌شود.

 

برای مشاهده آموزش حرفه‌ای صورت وضعیت نویسی و تفسیر فهرست بها روی تصویر زیر کلیک کنید. آموزش جامع محاسبه تعدیل نیز به عنوان هدیه ویژه در کنار این آموزش ارائه می‌گردد.

آموزش صورت وضعیت نویسی

امیدواریم در پایان این مقاله به جواب سوال‌های خود رسیده باشید و از اینکه تا پایان مقاله با ما همراه بودید، تشکر می‌کنیم. نظرات خود را در مورد این مقاله با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر یادگیری مهندسی عمران

یک مسیر رایگان برای حرفه‌ای شدن

حتما تو این مسیر با ما همراه شو!

کلیک کنید
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *