بلوکاژ چیست؟ مراحل اجرا، کاربردها و آیتم بلوکاژ در فهرست بها

بلوکاژ یکی از اصطلاحات رایج در اجرای ساختمان است که نقش مهمی در جلوگیری از نفوذ رطوبت به کف و آماده‌سازی بستر کف‌سازی دارد. اما بلوکاژ چه کاربردی در ساختمان دارد؟ چرا برای پر کردن فضای بین فونداسیون‌ها از بلوکاژ استفاده می‌شود؟ تفاوت بلوکاژ و درناژ چیست و این عملیات در فهرست بها چگونه محاسبه می‌شود؟

در این مقاله به تمام این پرسش‌ها پاسخ داده‌ایم و با مفهوم بلوکاژ، مراحل اجرای آن، ضوابط انتخاب مصالح، تفاوت آن با درناژ و قلوه بتن، کاربردهای بلوکاژ و ردیف‌های مربوط به آن در فهرست بها آشنا خواهید شد. پس تا انتهای این مقاله همراه آکادمی عمران باشید.

بلوکاژ چیست؟

بلوکاژ (به انگلیسی Blockage) به لایه‌ای از قلوه‌سنگ‌ها، سنگ لاشه یا مصالح درشت‌دانه گفته می‌شود که برای پر کردن فضای بین فونداسیون‌ نواری یا پی منفرد و ایجاد بستری مناسب برای کف‌سازی اجرا می‌شود.

وظیفه اصلی بلوکاژ جلوگیری از انتقال رطوبت خاک به کف ساختمان، بهبود زهکشی و ایجاد بستری پایدار برای اجرای لایه‌های بعدی کف‌سازی است. در واقع وجود فضاهای خالی بین سنگ‌های بلوکاژ مانع از انتقال آب به روش مویینگی شده و احتمال رسیدن رطوبت به کف ساختمان را کاهش می‌دهد.

مهم‌ترین کاربردهای بلوکاژ عبارت‌اند از:

• بلوکاژ کف ساختمان برای جلوگیری از انتقال رطوبت و آماده‌سازی بستر کف‌سازی
• بلوکاژ فونداسیون برای پر کردن فضای بین فونداسیون‌های نواری و منفرد
• بلوکاژ زیر فونداسیون برای بهبود زهکشی و کاهش اثر رطوبت خاک
• استفاده در بخش‌هایی از ساختمان که در معرض رطوبت زمین قرار دارند.

دلایل پر کردن فضای بین فونداسیون با بلوکاژ

پس از اجرای فونداسیون‌های نواری یا پی منفرد، فضای خالی بین آن‌ها باید با مصالح مناسبی پر شود. اگرچه استفاده از خاک در نگاه اول ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر به نظر می‌رسد، اما در عمل برای پر کردن فضای بین فونداسیون معمولا از بلوکاژ متشکل از قلوه سنگ یا سنگ لاشه استفاده می‌شود.

بیش از ۵۰ ساعت آموزش حرفه‌ای ولی رایگان دفترفنی و ساختمان سازی

مشاهده

اما سوال این است که چرا به جای خاک از بلوکاژ برای پر کردن فضای بین فونداسیون استفاده می‌شود؟

خاک‌های متراکم و ریزدانه می‌توانند رطوبت موجود در زمین را از طریق پدیده‌ای به نام مویینگی به لایه‌های بالاتر منتقل کنند. برای مثال اگر یک لوله مویین را داخل ظرف آب قرار دهید، سطح آب درون لوله بالاتر از سطح آب ظرف قرار می‌گیرد؛ همین پدیده در خاک نیز رخ می‌دهد.

به همین دلیل اگر فضای بین فونداسیون‌ها با خاک پر شود، رطوبت زمین به‌تدریج به سمت کف ساختمان منتقل خواهد شد. در مقابل، وجود فضاهای خالی بین قلوه سنگ‌ها مسیر حرکت آب را قطع کرده و از نفوذ رطوبت به کف ساختمان جلوگیری می‌کند.

مراحل اجرای بلوکاژ کف ساختمان

اجرای بلوکاژ کف با هدف جلوگیری از نفوذ رطوبت و ایجاد بستر مناسب برای کف سازی ساختمان، باید به صورت مرحله‌ای انجام شود. این مراحل به ترتیب زیر است:

1- فشرده سازی خاک

اولین مرحله قبل از اجرای کف‌سازی، فشرده‌سازی خاک سطح کار است. این کار با هدف‌های زیر انجام می‌شود:

• از بین بردن ناهمواری‌ها
• افزایش مقاومت بستر
• شناسایی نواحی ضعیف خاک

برای اجرای این مرحله معمولا از دستگاه‌های کمپکتور استفاده می‌شود. در پروژه‌هایی با فضای باز می‌توان از کمپکتورهای صفحه‌ای استفاده کرد، اما در فضاهای محدود یا باریک، کمپکتورهای قورباغه‌ای گزینه مناسب‌تری هستند.

2) قلوه چینی کف ساختمان (سنگ چینی)

بعد از فشرده سازی خاک برای اجرای بلوکاژ، نوبت به سنگ چینی یا همان سنگ ریزی می‌رسد.

در این مرحله، یک لایه قلوه سنگ، قلوه بتن یا سنگ لاشه با ارتفاع حدود 25 تا 35 سانتی‌متر روی خاک فشرده اجرا می‌شود. این ضخامت بسته به میزان رطوبت و شرایط زمین قابل تغییر است؛ به طوری که در زمین‌های مرطوب، معمولا ارتفاع لایه بلوکاژ بیشتر در نظر گرفته می‌شود.

پس از اجرای لایه سنگی، برای پر کردن فضاهای خالی بین سنگ‌ها، یک لایه نازک شن و ماسه روی آن ریخته می‌شود تا خلل و فرج موجود پر شود.

در ادامه، یک لایه بتن مگر با ضخامت حدود 5 سانتی‌متر روی سطح اجرا می‌شود تا یک بستر صاف و یکنواخت برای اجرای کف‌سازی فراهم گردد. بتن مگر معمولا با عیار حدود 100 تا 150 کیلوگرم سیمان در مترمکعب ساخته می‌شود و نقش سازه‌ای ندارد.

در نهایت، در صورتی که شرایط رطوبتی پروژه بالا باشد، استفاده از لایه عایق رطوبتی مانند قیرگونی یا ایزوگام نیز برای جلوگیری بیشتر از نفوذ رطوبت توصیه می‌شود. با اجرای این مراحل، فرآیند بلوکاژ کف ساختمان تکمیل می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با جزئیات اجرای بتن‌ریزی می‌توانید به مقاله مراحل بتن ریزی ساختمان مراجعه کنید.

ضوابط انتخاب مصالح در بلوکاژ

در اجرای بلوکاژ و سنگ‌چینی، انتخاب نوع مصالح سنگی باید بر اساس ضوابط فنی و شرایط اجرایی پروژه انجام شود.

بر اساس بند 17-3-1-1 نشریه 55 (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی)، در صورت عدم دسترسی به سنگ قلوه، استفاده از سنگ لاشه با تایید دستگاه نظارت مجاز است. در این شرایط، انتخاب نوع مصالح باید با توجه به شرایط پروژه و نظر دستگاه نظارت انجام شود.

نشریه 55 را می‌توانید از لینک زیر مشاهده و دانلود کنید.

قلوه سنگ‌ها، سنگ‌های رودخانه‌ای با قطر حدود 60 تا 250 میلی‌متر هستند که در اثر فرسایش طبیعی، سطحی گرد و نسبتا صیقلی پیدا کرده‌اند. در مقابل، سنگ‌های لاشه دارای شکل نامنظم و لبه‌های تیز هستند.

از نظر عملکرد اجرایی، قلوه سنگ‌ها به دلیل شکل گرد و وجود فضاهای خالی مناسب، نقش موثرتری در قطع انتقال رطوبت و اجرای بلوکاژ دارند. در حالی که سنگ‌های لاشه به دلیل درگیری بیشتر بین دانه‌ها، مقاومت مکانیکی بالاتری ایجاد کرده و در تماس با بتن مگر عملکرد بهتری نشان می‌دهند.

بنابراین انتخاب بین قلوه سنگ و سنگ لاشه به نوع پروژه، شرایط اجرایی و تایید دستگاه نظارت بستگی دارد.

در زمان تهیه و برآورد مصالح نیز باید میزان پرت در نظر گرفته شود. به‌طور معمول، 15 درصد برای قلوه سنگ و 20 درصد برای سنگ لاشه نسبت به حجم نقشه به عنوان اضافه برداشت محاسبه می‌شود.

جهت آشنایی بیشتر با درصد مجاز پرت مصالح به مقاله پرت مصالح ساختمانی مراجعه کنید.

قلوه بتن چیست؟

چنانچه در ساخت بتن از شن درشت‌دانه استفاده شود، به آن اصطلاحا قلوه بتن گفته می‌شود. این نوع بتن که با نام‌های بتن غوطه‌ای یا بتن گُتره‌ای شناخته می‌شود، نوعی بتن با عیار پایین است که برای پر کردن فضاهای خالی، ایجاد بستر یکنواخت و کاهش مصرف بتن با عیار بالا در بخش‌های زیرسازی استفاده می‌شود.

این نوع بتن معمولا به‌عنوان لایه‌ای غیرسازه‌ای در مراحل ابتدایی ساخت ساختمان به کار می‌رود.

اگر قصد دارید اجرای مراحل ساختمان را به‌صورت دقیق‌تر و کاربردی‌تر یاد بگیرید، مشاهده آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران می‌تواند دید بهتری از فرآیندهای اجرایی در کارگاه به شما بدهد.

تفاوت قلوه بتن با بلوکاژ

قلوه بتن یک نوع بتن کم‌عیار شامل ملات سیمان و سنگ‌های درشت است، در حالی که بلوکاژ صرفا از قلوه‌سنگ یا سنگ لاشه و بدون استفاده از ملات اجرا می‌شود.

از نظر عملکرد، بلوکاژ بیشتر برای جلوگیری از انتقال رطوبت و ایجاد زهکشی در بستر ساختمان کاربرد دارد، اما قلوه بتن نقش پرکننده و زیرسازی اولیه را داشته و به‌عنوان یک لایه غیره سازه‌ای در برخی پروژه‌ها استفاده می‌شود.

درناژ چیست؟

درناژ یکی دیگر از اصطلاحاتی است که معمولا در کنار بلوکاژ در پروژه‌های عمرانی مطرح می‌شود.

درناژ به عمل زهکشی و هدایت آب‌های اضافی به سمت مسیرهای خروجی یا لایه‌های زهکش گفته می‌شود. این سیستم معمولا با استفاده از سنگ‌چینی اجرا شده و نقش مهمی در کنترل رطوبت اطراف سازه دارد.

درناژ اغلب در پشت دیوارهای حائل یا اطراف فونداسیون اجرا می‌شود تا از تجمع آب‌های سطحی و نفوذ آن به سازه جلوگیری کرده و آن را به سمت مسیرهای امن زهکشی هدایت کند.

زیرا نفوذ آب به لایه‌های زیرین مانند فونداسیون می‌تواند باعث کاهش ظرفیت باربری خاک و در نتیجه ایجاد نشست یا آسیب در سازه شود. به همین دلیل، در این نواحی از لایه‌های سنگی مانند قلوه‌سنگ یا سنگ لاشه برای ایجاد مسیر زهکشی استفاده می‌شود.

تفاوت بلوکاژ و درناژ

درناژ و بلوکاژ از نظر عملکرد شباهت‌هایی دارند اما هدف آن‌ها متفاوت است.

درناژ برای هدایت و دفع آب‌های سطحی یا نفوذی (مانند آب باران) به سمت خروجی‌های زهکش در اطراف یا پشت سازه استفاده می‌شود. در حالی که بلوکاژ برای جلوگیری از انتقال رطوبت از لایه‌های زیرین خاک به سمت کف ساختمان و ایجاد یک بستر پایدار اجرا می‌شود.

به عبارت ساده، درناژ مسیر خروج آب را کنترل می‌کند، اما بلوکاژ مانع انتقال رطوبت از پایین به بالا در کف‌سازی ساختمان می‌شود.

بلوکاژ در راه سازی

بر اساس نشریه شماره 55 (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی)، از بلوکاژ می‌توان در برخی بخش‌های زیرسازی مانند پیاده‌روها استفاده کرد.

اجرای بلوکاژ در راه‌سازی مشابه اجرای آن در ساختمان بوده و هدف اصلی آن ایجاد یک بستر پایدار و کمک به زهکشی مناسب است.

در مرحله اجرا، ابتدا سطح مورد نظر با استفاده از قلوه‌سنگ‌های درشت یا سنگ لاشه به ضخامت حدود 20 تا 30 سانتی‌متر پوشانده می‌شود. سپس برای پر کردن خلل و فرج بین سنگ‌ها و افزایش یکپارچگی لایه، از مصالح ریزدانه مانند شن استفاده می‌گردد.

در ادامه، یک لایه بتن مگر روی این بستر اجرا می‌شود تا سطحی مناسب برای ادامه عملیات روسازی و اجرای لایه‌های بعدی فراهم شود.

در پروژه‌های راه‌سازی، برای لایه‌های زیرسازی از مصالح سنگی درشت‌دانه با قطر کمتر از 60 سانتی‌متر نیز استفاده می‌شود که در برخی موارد با عنوان راکفیل شناخته می‌شوند. تفاوت اصلی در این است که در راکفیل، لایه‌ها به‌صورت تدریجی و بر اساس دانه‌بندی ریزتر تکمیل شده و هدف اصلی، ایجاد یک توده حجیم و مقاوم است.

در نهایت، لایه‌های روسازی شامل زیر اساس، اساس و رویه (آسفالت یا بتن) بر روی این بستر اجرا می‌گردد.

بلوکاژ در فهرست بها

در فصل چهارم فهرست بهای ابنیه (عملیات بنایی با سنگ)، ردیف‌های مربوط به سنگ‌چینی در کف با استفاده از قلوه‌سنگ و سنگ لاشه تعریف شده است.

بر اساس ردیف‌های 040101 و 040102، عملیات سنگ‌چینی در کف با قلوه‌سنگ یا سنگ لاشه اندازه‌گیری شده که مبنای پرداخت آن بر اساس حجم اجرا شده (مترمکعب) و حاصل‌ضرب طول، عرض و ارتفاع کار است.

در این ردیف‌ها، مشخصات فنی مصالح و نحوه اجرا مطابق نشریه 55 (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی) و سایر نشریات مرتبط تعیین می‌شود.

برای درک بهتر نحوه محاسبه مقادیر، برآورد هزینه‌ها و تنظیم صورت‌وضعیت‌های پروژه، آشنایی با اصول متره و برآورد و انواع فهرست بها اهمیت زیادی دارد. در همین راستا می‌توانید از آموزش متره و برآورد آکادمی عمران استفاده کنید.

قلوه بتن در فهرست بها (سنگ‌چینی با ملات ماسه سیمان)

در برخی ردیف‌های فهرست بها، اجرای سنگ‌چینی در کف به صورت غرقاب با ملات ماسه سیمان نیز پیش‌بینی شده است. این حالت که در عمل به نوعی قلوه بتن نزدیک است، در ردیف‌های 040207 و 040208 با عنوان سنگ قلوه یا سنگ لاشه غرقاب در ملات ماسه سیمان 1:5 تعریف شده است.

در این روش، علاوه بر چیدمان سنگ‌های درشت، از ملات ماسه سیمان برای پر کردن فضاهای خالی و افزایش یکپارچگی لایه استفاده می‌شود.

نکته مهم در برآورد این عملیات این است که در صورت اجرای بلوکاژ با ملات ماسه سیمان (یا همان قلوه بتن)، عملا دو ردیف مجزا در فهرست بها قابل استفاده خواهد بود؛ یکی برای عملیات سنگ‌چینی و دیگری برای ملات یا بتن مصرفی، که باید مطابق ردیف‌های مربوطه محاسبه و در برآورد لحاظ شود.

الزامات فنی بلوکاژ در فهرست بها

ردیف‌های بلوکاژ تابع الزامات عمومی فصل چهارم فهرست بهای ابنیه هستند. از این رو، در زمان اجرا، متره و برآورد این عملیات باید ضوابط و الزامات مندرج در این فصل نیز مدنظر قرار گیرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• تعاریف و مشخصات فنی سنگ‌های مصرفی مطابق نشریه 55 (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی)، نشریه 101 (مشخصات فنی عمومی راه) و نشریه 9۰ با موضوع دیوارهای سنگی تعیین می‌شود.
• اندازه و وزن سنگ‌ها باید به گونه‌ای باشد که توسط یک کارگر قابل حمل و نصب باشد.
• نوع، کیفیت، رنگ و سایر مشخصات مصالح سنگی موثر بر هزینه اجرا باید در مشخصات فنی پروژه درج شود.
• در صورت تغییر مقدار سیمان نسبت به مقادیر پیش‌بینی‌شده در شرح ردیف‌ها، مابه‌التفاوت آن مطابق ردیف‌های مربوطه محاسبه می‌شود.
• هزینه ایجاد حفره‌ها و بازشوهای کوچک در عملیات بنایی سنگی به‌صورت جداگانه پرداخت نمی‌شود.
• بندکشی جزو سطح کار محسوب شده و هزینه آن بر اساس ردیف‌های مربوطه در فصل هجدهم محاسبه می‌گردد.
• اندازه‌گیری و پرداخت عملیات سنگ‌چینی بر اساس حجم یا سطح کار اجرا شده و مطابق واحد درج‌شده در فهرست بها انجام می‌شود.

برای تفسیر بهتر فهرست بها، تسلط بر مباحث متره و برآورد و آشنایی کامل با امور دفتر فنی، می‌توانید آموزش دفتر فنی آکادمی عمران را مشاهده کنید.

جمع‌بندی

بلوکاژ با ایجاد یک لایه سنگی در بستر ساختمان، از انتقال رطوبت خاک به کف جلوگیری کرده و شرایط مناسبی برای اجرای کف‌سازی فراهم می‌کند. انتخاب صحیح مصالح، اجرای اصولی و آشنایی با ضوابط فنی و فهرست بهای این عملیات، نقش مهمی در کیفیت و دوام نهایی ساختمان خواهد داشت.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره بلوکاژ فونداسیون کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری