ضوابط پارکینگ مسکونی ۱۴۰۵ | ابعاد استاندارد، رمپ، تعداد پارکینگ + فیلم

طراحی پارکینگ تنها به جانمایی محل توقف خودرو محدود نمی‌شود؛ در واقع ضوابط پارکینگ شامل تعداد پارکینگ موردنیاز، ابعاد جای پارک، ارتفاع پارکینگ، شیب و عرض رمپ، شعاع گردش خودرو، درب ورودی و سایر الزامات فنی است که باید مطابق ضوابط شهرسازی و مقررات ملی ساختمان اجرا شوند. رعایت این ضوابط از مرحله طراحی نقشه تا صدور پروانه ساختمانی، پایان‌کار و سند الزامی است.

در این مقاله از آکادمی عمران، ضوابط پارکینگ مسکونی را بر اساس طرح تفصیلی تهران و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان بررسی می‌کنیم. همچنین ضوابط مربوط به تامین پارکینگ، ابعاد، ارتفاع، رمپ، پلان پارکینگ، پارکینگ معلولان، پارکینگ مزاحم و پارکینگ مازاد را به همراه مهم‌ترین تبصره‌ها و نکات اجرایی توضیح خواهیم داد.

پیش از مطالعه ادامه مقاله، پیشنهاد می‌کنیم ویدئوی زیر درباره صفر تا صد ضوابط پارکینگ را مشاهده کنید. این فیلم بخشی از گام پنجم آموزش اجرای ساختمان آکادمی عمران است که در آن تمامی ضوابط فنی و حقوقی ساختمان‌سازی به‌صورت کاربردی آموزش داده می‌شود.

ضوابط پارکینگ مسکونی

ضوابط پارکینگ مجموعه‌ای از قوانین و استانداردهایی است که برای طراحی، جانمایی و تامین پارکینگ ساختمان‌های مسکونی در ضوابط شهرسازی (مانند طرح تفصیلی) و مقررات ملی ساختمان (مبحث ۴) تعیین شده است.

این ضوابط موضوعاتی مانند تعداد پارکینگ مورد نیاز، ابعاد استاندارد، ارتفاع، شیب رمپ، مسیر حرکت خودرو، درب پارکینگ و سایر الزامات طراحی را مشخص می‌کنند و رعایت آن‌ها برای اخذ پروانه ساختمانی و پایان‌کار الزامی است.

ضوابط پارکینگ در طرح تفصیلی

طرح تفصیلی یکی از مهم‌ترین اسناد شهرسازی است که ضوابط مربوط به تامین پارکینگ، تعداد پارکینگ مورد نیاز، جانمایی، ابعاد و برخی الزامات اجرایی را برای هر کاربری تعیین می‌کند. به همین دلیل، شهرداری‌ها در زمان بررسی و صدور پروانه ساختمانی، ضوابط طرح تفصیلی را به‌عنوان یکی از مراجع اصلی کنترل نقشه‌ها در نظر می‌گیرند.

ضوابط پارکینگ در مقررات ملی ساختمان

مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان بیشتر بر ضوابط فنی طراحی پارکینگ تمرکز دارد. موضوعاتی مانند ابعاد استاندارد پارکینگ، حداقل ارتفاع، شیب و عرض رمپ، مسیر حرکت خودرو، شعاع گردش و سایر الزامات طراحی در این مبحث ارائه شده‌اند.

از آنجا که هر یک از این دو مرجع بخشی از ضوابط پارکینگ را پوشش می‌دهند، در ادامه مقاله، الزامات طرح تفصیلی و مبحث ۴ را به‌صورت مجزا بررسی می‌کنیم تا بتوانید ضابطه موردنیاز پروژه خود را سریع‌تر پیدا کنید.

ضوابط تامین پارکینگ

تامین پارکینگ یکی از مهم‌ترین الزامات طراحی ساختمان‌های مسکونی است. اما آیا تامین پارکینگ برای همه ساختمان‌های مسکونی الزامی است؟

پاسخ مثبت است. مطابق با بخش 12 فصل دوم طرح تفصیلی (پارکینگ)، برای هر واحد مسکونی واقع در پهنه سکونت (R)، به استثنای قطعات با مساحت کمتر از ۶۰ مترمربع، حداقل یک واحد پارکینگ باید تامین شود.

همچنین صدور پروانه ساختمانی منوط به تامین پارکینگ موردنیاز در همان ملک است. به همین دلیل، تعداد پارکینگ‌های پیش‌بینی‌شده در نقشه باید با تعداد پارکینگ موردنیاز ساختمان مطابقت داشته باشد.

برای مثال، اگر ساختمانی ۶ واحد مسکونی داشته باشد، باید در نقشه آن نیز ۶ واحد پارکینگ پیش‌بینی شود. در صورتی که تنها ۴ پارکینگ تامین شده باشد، شهرداری از صدور پروانه ساختمانی جلوگیری خواهد کرد.

ساخت ساختمان با گروه ساختمانی نویا، بازوی اجرایی آکادمی عمران

دریافت مشاوره

ضوابط تامین پارکینگ خارج از ملک

در برخی پروژه‌ها ممکن است به دلیل محدودیت ابعاد زمین یا شرایط طراحی، امکان تامین تمام پارکینگ‌های موردنیاز در داخل ملک وجود نداشته باشد. در این شرایط، مطابق ضوابط شهرسازی، می‌توان از پارکینگ‌های جانشین استفاده کرد؛ مشروط بر اینکه این پارکینگ‌ها در شعاع حداکثر ۲۵۰ متری ملک قرار داشته و دارای اسناد رسمی و تفکیکی باشند.

بر اساس تبصره (۲)، هرگاه پارکینگ یک واحد مسکونی یا غیرمسکونی خارج از ساختمان تامین شود، درج شماره، مشخصات و حدود اربعه پارکینگ در صورت مجلس تفکیکی و اسناد ثبتی آن واحد الزامی است. این موضوع باعث می‌شود محل پارکینگ به‌صورت رسمی در سند مالکیت ثبت شود و در آینده اختلافی درباره محل پارک خودرو به وجود نیاید.

به‌طور کلی، اگر امکان تامین پارکینگ در داخل ملک وجود نداشته باشد، معمولا دو راهکار پیش روی سازنده قرار دارد:

• گودبرداری یک طبقه زیرزمین بیشتر و تامین پارکینگ در طبقات زیرزمین
• استفاده از پارکینگ‌های جانشین در شعاع حداکثر ۲۵۰ متری که دارای سند تفکیکی باشند.

اگرچه با رعایت ضوابط شهرسازی، امکان تامین پارکینگ خارج از ملک وجود دارد، اما بسیاری از سازندگان ترجیح می‌دهند پارکینگ موردنیاز را با اجرای یک طبقه زیرزمین بیشتر، در همان ملک تامین کنند.

صدور پروانه ساختمانی نیز منوط به تامین قطعی پارکینگ است و صرف تعهد به تامین آن خارج از ملک، بدون رعایت ضوابط، مجاز نخواهد بود.

تعداد پارکینگ مورد نیاز بر اساس متراژ

بر اساس بند 2-12 (ضوابط تامین پارکینگ در پهنه سکونت) طرح تفصیلی تهران، تعداد پارکینگ مورد نیاز ساختمان‌های مسکونی با توجه به زیربنای خالص هر واحد مسکونی تعیین می‌شود. به عبارت دیگر، هرچه متراژ واحد بیشتر باشد، تعداد پارکینگ مورد نیاز نیز افزایش می‌یابد.

ضوابط مربوط به تعداد پارکینگ واحدهای مسکونی در جدول شماره ۶ و ضوابط کاربری‌های خدمات پشتیبان سکونت در جدول شماره ۷ طرح تفصیلی ارائه شده است.

با توجه به جدول شماره ۶، واحدهای مسکونی تا ۱۵۰ مترمربع به یک واحد پارکینگ نیاز دارند. برای واحدهای با زیربنای ۱۵۰ تا ۲۵۰ مترمربع، تامین دو واحد پارکینگ الزامی است و واحدهای با زیربنای بیش از ۲۵۰ مترمربع باید سه واحد پارکینگ داشته باشند.

در جدول شماره ۷ نیز تعداد پارکینگ مورد نیاز برای خدمات پشتیبان سکونت مانند کاربری‌های تجاری، اداری، خدماتی و ورزشی مشخص شده است. برای مثال، اگر زیربنای خالص یک واحد تجاری ۵۰ مترمربع باشد، مطابق ضوابط باید دو واحد پارکینگ برای آن در نظر گرفته شود.

مطابق تبصره (۶) طرح تفصیلی، فروشگاه‌ها و مجموعه‌های بزرگ با مقیاس ناحیه‌ای، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای (به‌جز هتل، هتل‌آپارتمان و موارد ذکرشده در تبصره ۵)، علاوه بر پارکینگ‌های الزامی، باید به ازای هر ۱۰۰ مترمربع زیربنای مفید، حداقل ۲ واحد پارکینگ تامین کنند.

برای مثال، اگر فروشگاهی ۱۰۰۰ مترمربع زیربنای مفید داشته باشد، باید ۲۰ واحد پارکینگ برای پاسخگویی به مراجعه‌کنندگان در نظر بگیرد.

تعداد پارکینگ موردنیاز برای کاربری‌های خاص

ضوابط تعداد پارکینگ تنها به واحدهای مسکونی محدود نمی‌شود و برای ساختمان‌های دارای کاربری‌های متنوع نیز مقررات ویژه‌ای در طرح تفصیلی در نظر گرفته شده است.

مطابق تبصره (۳) بند 1-12، در ساختمان‌ها و مجتمع‌هایی که دارای چند نوع کاربری یا فعالیت هستند، تعداد پارکینگ موردنیاز برابر با مجموع حداقل پارکینگ‌های موردنیاز هر کاربری خواهد بود.

برای مثال، اگر ساختمانی دارای ۱۰ واحد مسکونی ۱۰۰ متری و ۲ واحد تجاری ۵۰ متری باشد، با توجه به جدول ضوابط تامین پارکینگ، هر واحد مسکونی به یک پارکینگ و هر واحد تجاری به دو پارکینگ نیاز دارد. بنابراین، تعداد پارکینگ موردنیاز این ساختمان ۱۴ واحد خواهد بود.

همچنین مطابق تبصره (۴) بند 1-12، آژانس‌های تاکسی و مسافربری، نمایشگاه‌های خودرو و سایر فعالیت‌های مشابه، موظف‌اند پارکینگ موردنیاز خود را در همان ملک یا در محل دیگری مطابق ضوابط شهرسازی تامین کنند.

علاوه بر این، بر اساس تبصره (۵) بند 1-12، ادارات، سازمان‌ها، نهادها، شرکت‌های دولتی و خصوصی و همچنین بیمارستان‌هایی که مراجعان زیادی دارند، هنگام احداث یا نوسازی ساختمان باید ۳۰ درصد پارکینگ مازاد بر تعداد پارکینگ موردنیاز را برای مراجعان تامین کنند. این پارکینگ می‌تواند در همان ساختمان یا در پارکینگ‌های عمومی واقع در شعاع حداکثر ۲۵۰ متر از ملک تامین شود.

ضوابط پارکینگ مازاد

به پارکینگ‌هایی که بیش از تعداد الزامی تعیین‌شده در ضوابط شهرسازی برای یک ساختمان احداث شوند، پارکینگ مازاد گفته می‌شود. احداث این پارکینگ‌ها مجاز است، اما باید مطابق ضوابط طرح تفصیلی و با رعایت شرایط مشخص انجام شود.

بر اساس تبصره (۷) طرح تفصیلی تهران، احداث پارکینگ مازاد در تمام پهنه‌های شهر (به استثنای باغات و پهنه G) مجاز است، اما حداکثر تا دو برابر تعداد پارکینگ موردنیاز ساختمان امکان‌پذیر خواهد بود.

همچنین اجرای پارکینگ مازاد منوط به رعایت شرایط زیر است:

• حفظ درختان و رعایت قانون حفظ و گسترش فضای سبز
• اخذ مجوز از مراجع قانونی ذی‌ربط
• رعایت برِ اصلاحی و سایر ضوابط شهرسازی

از نظر محل احداث نیز این ضابطه موارد زیر را تعیین کرده است:

• در زیرزمین اول، تا سقف سطح اشغال طبقه همکف مجاز است.
• در زیرزمین دوم و پایین‌تر، در پهنه R حداکثر تا ۸۰ درصد مساحت ملک مجاز است.
• در پهنه‌های مختلط و فعالیت، تا ۱۰۰ درصد مساحت ملک امکان احداث پارکینگ مازاد وجود دارد.

فرض کنید ساختمانی دارای ۵ واحد مسکونی باشد. در این حالت، مطابق ضوابط باید ۵ واحد پارکینگ تامین شود. اگر سازنده ۱۲ پارکینگ احداث کند، تنها ۱۰ پارکینگ (دو برابر تعداد موردنیاز) مطابق ضوابط مجاز خواهد بود و ۲ پارکینگ اضافه خارج از حد مجاز محسوب می‌شود؛ بنابراین برای آن باید عوارض یا جرائم مربوطه پرداخت شود.

ضوابط پارکینگ مزاحم (پارکینگ پشت سر هم)

پارکینگ مزاحم به حالتی گفته می‌شود که دو خودرو به‌صورت پشت سر هم (اتوبوسی) قرار گیرند، به‌گونه‌ای که برای خروج یکی از خودروها، خودروی دیگر نیز باید جابه‌جا شود.

بنابراین هر پارکینگ مزاحم از نظر چیدمان، پشت سر هم (اتوبوسی) است؛ اما هر پارکینگ پشت سر هم، لزوما پارکینگ مزاحم محسوب نمی‌شود.

در تبصره (2) بند 10-12 فصل اول طرح تفصیلی تهران، احداث پارکینگ مزاحم تنها در شرایط مشخص زیر مجاز است.

احداث پارکینگ‌های مزاحم صرفا در چارچوب تبصره (۱) بند 2-12 طرح تفصیلی بلامانع است. همچنین در محدوده‌های هدف بازآفرینی شهری (بافت‌های فرسوده)، احداث پارکینگ مزاحم به صورت یک به یک (فقط مزاحم یک واحد) مجاز است.

بر اساس این ضابطه، در بافت‌های فرسوده تنها زمانی می‌توان پارکینگ مزاحم احداث کرد که مزاحمت آن فقط برای یک واحد باشد. بنابراین اگر یک پارکینگ مزاحم باعث ایجاد مزاحمت برای بیش از یک واحد شود، اجرای آن مجاز نخواهد بود.

علاوه بر این، تبصره (۱) بند 2-12 فصل دوم طرح تفصیلی نیز شرایط احداث پارکینگ مازاد مزاحم را مشخص کرده است. با توجه به این ضابطه، ایجاد پارکینگ مازاد مزاحم در پهنه سکونت (به استثنای بافت فرسوده) تنها در صورتی مجاز است که:

• ساختمان بر اساس ضوابط ملزم به تأمین پارکینگ مازاد باشد.
• پارکینگ مزاحم فقط متعلق به همان واحد بوده و برای سایر واحدها مزاحمتی ایجاد نکند.
• احداث آن منجر به تفکیک اعیانی یا تبدیل واحد بزرگ‌تر به واحدهای کوچک‌تر نشود.

برای مثال، فرض کنید یک واحد ۲۰۰ متری مطابق ضوابط باید دو محل توقف داشته باشد. در این حالت، یکی از این دو محل توقف می‌تواند به صورت پارکینگ مزاحم طراحی شود؛ مشروط بر اینکه هر دو پارکینگ متعلق به همان واحد باشند و برای سایر واحدهای ساختمان مزاحمتی ایجاد نکنند. همچنین این طراحی نباید زمینه تفکیک واحد و تبدیل آن به چند واحد مستقل را فراهم کند.

ابعاد پارکینگ

ابعاد پارکینگ یکی از مهم‌ترین ضوابط طراحی ساختمان است و رعایت آن در زمان تهیه نقشه و اخذ تاییدیه شهرداری اهمیت زیادی دارد. ضوابط و ابعاد استاندارد پارکینگ در دو مرجع اصلی یعنی طرح تفصیلی و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان بیان شده که در ادامه هر دو را بررسی می‌کنیم.

ابعاد استاندارد پارکینگ (طرح تفصیلی)

بر اساس ضوابط طرح تفصیلی، حداقل ابعاد استاندارد پارکینگ مسکونی با توجه به تعداد خودروهای کنار یکدیگر تعیین می‌شود. این ضوابط شامل حداقل فضای خالص هر محل توقف و حداقل عرض مسیر عبور خودرو است که باید در طراحی پارکینگ رعایت شوند.

حداقل فضای خالص برای توقفگاه‌های مسقف و غیرمسقف به شرح زیر است:

مطابق جدول فوق، حداقل عرض مفید مسیر عبور خودرو ۳ متر است. همچنین برای پارکینگ‌های دارای بیش از سه محل توقف، به ازای هر خودرو ۲ متر به عرض مفید مسیر عبور افزوده می‌شود.

محاسبه عرض پارکینگ

همان‌طور که در جدول بالا مشاهده کردید، عرض پارکینگ برای یک ماشین ۲.۵ متر است. اما زمانی که چند خودرو در کنار یکدیگر پارک می‌شوند، عرض موردنیاز برابر با مجموع ساده عرض هر خودرو نخواهد بود؛ زیرا فضای باز شدن درب خودروهای مجاور به‌صورت مشترک استفاده می‌شود.

عرض موردنیاز برای پارک خودروهای کنار هم به شرح زیر است:

• ۱ خودرو: ۲.۵ متر
• ۲ خودرو: ۴.۵ متر
• ۳ خودرو: ۶.۵ متر
• ۴ خودرو: ۸.۵ متر

1- اگر دو طرف پارکینگ ستون باشد

در پارکینگ‌هایی که خودروها بین ستون‌ها قرار می‌گیرند، همین ضابطه برای تعداد بیشتر خودروها نیز برقرار است. برای مثال، ابعاد پارکینگ برای ۴ ماشین کنار هم به عرض ۸.۵ متر نیاز دارد.

دلیل این موضوع آن است که فضای باز شدن درب خودروهای مجاور با یکدیگر مشترک است؛ بنابراین به ازای هر فاصله بین دو خودرو، ۰.۵ متر از مجموع عرض خودروها کسر می‌شود.

فرمول محاسبه عرض پارکینگ به صورت زیر است:

عرض کل = (۲.۵ × تعداد خودروها) − (۰.۵ × تعداد فاصله بین خودروها)

به بیان ساده‌تر، برای پارکینگ‌های بیش از سه خودرو نیز می‌توان به ازای هر خودروی اضافه، حدود ۲ متر به عرض موردنیاز اضافه کرد. این ضابطه زمانی کاربرد دارد که دو طرف مجموعه پارکینگ‌ها با ستون محدود شده باشد.

2- اگر دو طرف پارکینگ دیوار باشد

در صورتی که یک یا هر دو طرف محل توقف خودرو با دیوار محدود شده باشد، فضای باز شدن درب خودرو کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل، به ازای هر دیوار باید ۲۵ سانتی‌متر به عرض موردنیاز اضافه شود تا امکان استفاده راحت از خودرو فراهم باشد.

برای مثال، عرض موردنیاز برای سه خودرو که بین دو دیوار قرار گرفته‌اند، به جای ۶.۵ متر برابر با ۷ متر خواهد بود.

ابعاد پارکینگ مسکونی (مقررات ملی ساختمان)

ضوابط ابعاد پارکینگ در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان در بسیاری از موارد مشابه طرح تفصیلی است، اما تفاوت‌هایی نیز دارد. مهم‌ترین تفاوت این دو مرجع، ابعاد موردنیاز برای پارکینگ‌های چندخودرویی، ضوابط پارکینگ پشت سر هم (اتوبوسی) و فاصله ستون‌ها است.

برای مثال، در طرح تفصیلی به ازای هر خودروی اضافه ۲ متر به عرض موردنیاز افزوده می‌شود، در حالی که این مقدار در مبحث چهارم ۲.۵ متر است.

بر اساس مبحث ۴، ابعاد هر محل توقف در پارکینگ‌های کنار هم ۲.۵ × ۵ متر است. همچنین اگر خودروها به‌صورت پشت سر هم (پارکینگ اتوبوسی) قرار گیرند، برای هر خودرو فضای ۲.۵ × ۶ متر در نظر گرفته می‌شود.

ضوابط کامل پارکینگ اتوبوسی و شرایط استفاده از آن را در ادامه مقاله به‌صورت جداگانه بررسی کرده‌ایم.

در توقفگاه‌های سرپوشیده نیز اگر فاصله محور ستون‌ها ۵ متر و فاصله داخلی بین دو ستون حداقل ۴.۵ متر باشد، امکان استقرار دو خودرو بین ستون‌ها وجود دارد. برای خودروهای بیشتر نیز به ازای هر محل توقف، ۲.۵ متر به فاصله داخلی ستون‌ها افزوده می‌شود.

ضوابط ارتفاع پارکینگ

حداقل و حداکثر ارتفاع پارکینگ از مهم‌ترین ضوابط طراحی پارکینگ است که در طرح تفصیلی تهران و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان تعیین شده است. این ضوابط اهمیت بسزایی دارند، به طوری که عدم رعایت آن‌ها می‌تواند در صدور پروانه ساختمانی یا پایان‌کار مشکل ایجاد کند.

مهم‌ترین اعداد مربوط به حداقل ارتفاع پارکینگ، حداکثر ارتفاع پارکینگ مسکونی و حداقل ارتفاع سقف پارکینگ در جدول زیر خلاصه شده است.

در ادامه، ضوابط هر یک از این دو مرجع را به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم تا با شرایط خاص، تبصره‌ها و موارد استثنا نیز آشنا شوید.

حداکثر ارتفاع پارکینگ (طرح تفصیلی)

بر اساس ضوابط طرح تفصیلی تهران، حداکثر ارتفاع پارکینگ مسکونی در حالت معمول برابر با ۲.۶ متر است. به عبارت دیگر، حداکثر ارتفاع تمام‌شده پیلوت در صورتی که به عنوان پارکینگ استفاده شود، نباید از ۲.۶ متر بیشتر باشد.

مطابق جدول شماره ۵ طرح تفصیلی، در صورتی که اجرای کانال‌های تاسیساتی یا سقف کاذب ضرورت داشته باشد، حداکثر ارتفاع پارکینگ تا ۳ متر مجاز است. همچنین در ساختمان‌هایی که فاقد زیرزمین هستند، ارتفاع تمام‌شده تا ۲.۶ متر، به شرط آنکه سطح فونداسیون حداکثر ۶۰ سانتی‌متر پایین‌تر از تراز گذر باشد، بلامانع است.

در تصویر فوق، جدول شماره ۵ طرح تفصیلی را مشاهده می‌کنید که ضوابط مربوط به مشاعات مجاز، از جمله پارکینگ، در ساختمان‌های مسکونی و غیرمسکونی را نشان می‌دهد.

اگر می‌خواهید با جزئیات این جدول و تاثیر آن بر طراحی ساختمان آشنا شوید، مقاله سطح اشغال را مطالعه کنید.

در شکل زیر، ضوابط مربوط به مساحت مشاعات در ساختمان‌های مسکونی و غیرمسکونی را مشاهده می‌کنید.

علاوه بر ضوابط کلی ارتفاع، طرح تفصیلی دو تبصره مهم را نیز برای برخی ساختمان‌ها در نظر گرفته است.

• تبصره (۱): برای مجتمع‌هایی که بیش از ۲۵ واحد پارکینگ دارند یا مساحت پارکینگ آن‌ها بیش از ۱۰۰۰ مترمربع است، حداکثر ارتفاع پارکینگ در زیرزمین و همکف تا ۳ متر مجاز است.
• تبصره (۲): در ساختمان‌هایی که از پارکینگ مکانیزه استفاده می‌کنند، ارتفاع پیلوت مطابق ضوابط مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان و متناسب با نوع سیستم پارکینگ مکانیکی تعیین می‌شود.

اگر با مفهوم پیلوت و ضوابط اجرای آن در ساختمان آشنا نیستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله پیلوت چیست را مطالعه کنید.

پارکینگ مکانیزه سیستمی است که خودرو پس از قرار گرفتن روی سکوی مخصوص، توسط بالابر یا آسانسور به طبقه موردنظر منتقل شده و در محل تعیین‌شده پارک می‌شود؛ بنابراین ارتفاع موردنیاز آن بر اساس ضوابط این سیستم محاسبه خواهد شد.

حداقل ارتفاع پارکینگ (مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان)

در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان، از واژه توقفگاه خودرو به جای پارکینگ استفاده شده است. این مبحث، توقفگاه‌ها را بر اساس تعداد محل توقف خودرو به سه گروه تقسیم می‌کند:

• توقفگاه کوچک: حداکثر ۳ محل توقف خودرو
• توقفگاه متوسط: ۴ تا ۲۵ محل توقف خودرو
• توقفگاه بزرگ: بیش از ۲۵ محل توقف خودرو (خصوصی یا عمومی)

بر اساس مبحث ۴، حداقل ارتفاع سقف پارکینگ از کف تمام‌شده تا پایین‌ترین نقطه سقف، تیر یا تاسیسات به شرح زیر است:

به عبارت دیگر، حداقل ارتفاع پارکینگ زیرزمین و سایر توقفگاه‌ها باید پس از اجرای تمام اجزای سازه‌ای و تاسیساتی اندازه‌گیری شود. بنابراین هنگام محاسبه ارتفاع، پایین‌ترین قسمت تیرها، کانال‌های تاسیساتی یا سایر تجهیزات زیر سقف نیز ملاک خواهد بود.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در زمان اخذ پایان‌کار، مهندس ناظر یا بازرس، ارتفاع مفید پارکینگ را از کف تا پایین‌ترین نقطه سقف اندازه‌گیری می‌کند و رعایت حداقل‌های تعیین‌شده در مبحث ۴ الزامی است.

در مقاله ضوابط آتش نشانی ساختمان نیز الزامات مربوط به پارکینگ و شرایط ایمنی آن را به طور کامل بررسی کرده‌ایم.

ضوابط رمپ پارکینگ

رمپ پارکینگ یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی پارکینگ است و باید از نظر شیب، عرض، شعاع گردش خودرو و محل ورود و خروج، مطابق ضوابط طرح تفصیلی و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان اجرا شود. رعایت این ضوابط علاوه بر تامین ایمنی، در صدور پروانه ساختمانی و پایان‌کار نیز الزامی است.

حداکثر شیب رمپ پارکینگ (طرح تفصیلی)

بر اساس ضوابط طرح تفصیلی تهران، اجرای رمپ پارکینگ با شیب مثبت (رو به بالا) یا شیب منفی (رو به پایین)، با رعایت ضوابط نورگیری زیرزمین و سایر مقررات شهرسازی بلامانع است.

مطابق تبصره (۱)، حداکثر شیب رمپ پارکینگ مسکونی (خصوصی) برابر ۱۵ درصد و حداکثر شیب رمپ پارکینگ عمومی برابر ۱۲ درصد است.

برای درک بهتر این ضابطه، فرض کنید اختلاف ارتفاع بین تراز ورودی و کف پارکینگ ۲.۵ متر باشد. اگر رمپ با حداکثر شیب مجاز ۱۵ درصد اجرا شود، طول موردنیاز رمپ از رابطه زیر به دست می‌آید:

طول رمپ = اختلاف ارتفاع ÷ شیب

بنابراین:

۲.۵ ÷ ۰.۱۵ = ۱۶.۶ متر

این مقدار در بسیاری از زمین‌ها قابل تامین نیست. به همین دلیل، طراحان معمولا تراز کف پارکینگ را بالاتر در نظر می‌گیرند؛ برای مثال اگر اختلاف ارتفاع به حدود ۱.۳ متر کاهش یابد، طول رمپ نیز به حدود ۸.۶ متر می‌رسد که اجرای آن در بیشتر پروژه‌های مسکونی امکان‌پذیر است.

به همین دلیل، هنگام طراحی رمپ پارکینگ باید علاوه بر رعایت حداکثر شیب مجاز، ابعاد زمین و اختلاف تراز نیز در نظر گرفته شود.

شیب رمپ پارکینگ (مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان)

مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان، حداکثر شیب رمپ پارکینگ را با توجه به نوع توقفگاه تعیین کرده است که عبارت‌اند از:

• توقفگاه عمومی: در شیبراه‌های مسقف با طول بیش از ۲۰ متر، حداکثر شیب ۱۶ درصد و برای طول کمتر از ۲۰ متر، حداکثر ۱۷ درصد است. همچنین شیب یک متر ابتدا و یک متر انتهای رمپ باید حداکثر ۱۰ درصد باشد.
• توقفگاه‌های متوسط و بزرگ خصوصی: حداکثر شیب شیبراه روباز ۱۵ درصد است و شیب یک متر ابتدا و انتهای رمپ نیز نباید از ۱۰ درصد بیشتر باشد.
• توقفگاه‌های کوچک خصوصی: حداکثر شیب شیبراه مسقف ۱۷ درصد است و در این حالت نیز شیب یک متر ابتدا و انتهای رمپ باید حداکثر ۱۰ درصد باشد. دلیل کاهش شیب در ابتدا و انتهای رمپ این است که هنگام ورود یا خروج خودرو، کف خودرو با سطح رمپ یا کف پارکینگ برخورد نکند و احتمال گیر کردن خودرو به حداقل برسد.

شعاع گردش ماشین در پارکینگ

شعاع گردش ماشین در پارکینگ یکی از مهم‌ترین معیارهای طراحی رمپ و مسیر حرکت خودرو است؛ زیرا در صورت کوچک بودن شعاع گردش، ورود و خروج خودرو با مشکل مواجه خواهد شد.

مطابق تبصره (۲) طرح تفصیلی، حداقل شعاع گردش رمپ برای خودروهای سواری (به‌جز پارکینگ‌های عمومی)، ۶.۵ متر است که از محور رمپ قوسی اندازه‌گیری می‌شود.

اما در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان، این مقدار ۶.۷۵ متر در نظر گرفته شده است. همچنین مبحث ۴ مقرر می‌کند که شعاع داخلی مسیر گردش خودرو نباید کمتر از ۵ متر باشد و برای گردش ۹۰ درجه نیز رعایت فضای آزاد ۵ × ۵ متر الزامی است.

این ضوابط باعث می‌شوند خودرو بتواند بدون انجام مانورهای اضافی، با ایمنی کافی در پارکینگ حرکت کرده و در محل توقف مستقر شود.

عرض رمپ پارکینگ و ضوابط ورودی

ضوابط عرض رمپ پارکینگ، ورودی و خروجی خودرو و مسیر دسترسی در طرح تفصیلی و مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان تعیین شده است که در ادامه بررسی خواهیم کرد.

حداقل عرض رمپ پارکینگ

در طرح تفصیلی، برای پارکینگ‌های بزرگ نیز ضوابط خاصی در نظر گرفته شده است. مطابق تبصره (۱)، اگر زیربنای پارکینگ بیش از ۱۰۰۰ مترمربع یا تعداد محل‌های توقف بیش از ۲۵ واحد باشد، دو رمپ ورودی و خروجی با حداقل عرض مفید ۳.۵ متر یا یک رمپ دوطرفه با حداقل عرض مفید ۵ متر الزامی است.

در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان نیز حداقل عرض رمپ پارکینگ با توجه به نوع توقفگاه تعیین شده است.

ضوابط ورودی پارکینگ

بر اساس مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان، ایجاد ورودی و خروجی مجزا در توقفگاه‌های بزرگ عمومی الزامی است.

همچنین در ساختمان‌های مسکونی با برِ ۲۰ متر و بیشتر، ایجاد دو ورودی خودرو از معبر عمومی مجاز است. در صورتی که زمین حاصل از تجمیع اراضی باشد، ضوابط طرح‌های توسعه شهری ملاک عمل خواهد بود.

توجه داشته باشید که این مقدار در طرح تفصیلی ۲۵ متر تعیین شده است. به همین دلیل، در صورت وجود اختلاف میان ضوابط، ملاک نهایی، نظر شهرداری منطقه و ضوابط ابلاغی همان منطقه خواهد بود.

تعداد ورودی پارکینگ

بر اساس طرح تفصیلی، ایجاد تنها یک راه ورودی برای پارکینگ از هر خیابان مجاز است. با این حال، در شرایط زیر می‌توان بیش از یک ورودی برای پارکینگ در نظر گرفت:

• برِ ملک ۲۵ متر یا بیشتر باشد (صرفا در پارکینگ‌های عمومی)
• زمین از تجمیع چند قطعه تشکیل شده باشد و برِ آن حداقل ۱۴ متر باشد.

همچنین راه ورودی رمپ از قسمت فضای آزاد ساختمان بلامانع است و جزء فضای پارکینگ یا زیربنا محسوب نمی‌شود. اجرای رمپ در فضای باز ساختمان نیز در تمام جهات قطعه مجاز بوده و جزء زیربنا به شمار نمی‌آید.

احداث رمپ در حیاط

مطابق تبصره (۲) طرح تفصیلی، به منظور تسهیل تامین پارکینگ، احداث رمپ در حیاط املاک جنوبی با حداقل برِ ۱۰ متر (در محل اجرای رمپ) بلامانع است.

همچنین ارتباط سواره‌رو حیاط یا معبر عمومی با شیبراه پارکینگ، با رعایت ضوابط شهرسازی و متناسب با تراز قرارگیری پارکینگ، می‌تواند به صورت رمپ بالارونده یا پایین‌رونده اجرا شود.

ضوابط دسترسی به پارکینگ

طرح تفصیلی برای دسترسی ایمن به پارکینگ نیز چند الزام مهم در نظر گرفته است:

• مطابق تبصره (۳) بند 2-12، رمپ دسترسی پارکینگ باید به طور کامل در محدوده ملک اجرا شود و امتداد آن به خارج از مرز ملک یا ورود به فضای عمومی مجاور مانند پیاده‌رو، مجاز نیست. بنابراین، چه در ساختمان‌های شمالی و چه در ساختمان‌های جنوبی، هیچ بخشی از رمپ نباید وارد معبر عمومی شود.
• مطابق تبصره (۴) بند 2-12، در زمین‌هایی با برِ ۶ متر و بیشتر، ورودی پیاده ساختمان باید از ورودی رمپ پارکینگ مجزا باشد. برای مثال، اگر زمینی با برِ ۱۲ متر داشته باشیم، ورودی عابران و ورودی خودرو نباید مشترک باشد و هرکدام باید مسیر مستقل خود را داشته باشند.
• مطابق تبصره (۳) بند بند 12-12، وجود خروجی اضطراری و دسترسی مستقیم از زیرزمین (پارکینگ) به طبقات و فضاهای مشاع ساختمان از طریق پله الزامی است.
• بر اساس تبصره (۴) بند 12-12 نیز دسترسی مستقیم پارکینگ از طریق پله باید برقرار باشد و در ساختمان‌های دارای آسانسور، دسترسی به پارکینگ باید به طور هم‌زمان از طریق پله و آسانسور تامین شود.

در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان نیز تاکید شده است که توقفگاه‌های بزرگ و متوسط باید حداقل دو راه خروج افراد پیاده مطابق ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان داشته باشند.

علاوه بر این، هرگاه طبقات ساختمان از طریق پله به پارکینگ دسترسی داشته باشند، فضای توقفگاه باید به وسیله دیوار و فضای واسط از پلکان جدا شود تا الزامات ایمنی و حریق رعایت شود.

حداقل ارتفاع ورودی پارکینگ

در مبحث ۴، حداقل ارتفاع آزاد ورودی و خروجی خودرو نیز مشخص شده است. در توقفگاه‌های عمومی و توقفگاه‌های بزرگ و متوسط خصوصی، حداقل ارتفاع آزاد درب ورودی و خروجی خودرو ۲.۱ متر است.

در توقفگاه‌های خصوصی کوچک، اگر ورودی مجزایی برای افراد وجود داشته باشد، حداقل ارتفاع ورودی خودرو ۱.۹۵ متر خواهد بود؛ در غیر این صورت، حداقل ارتفاع ۲.۱ متر باید رعایت شود.

ضوابط درب ورودی پارکینگ

ابعاد درب ورودی پارکینگ شامل حداقل عرض مفید و حداقل ارتفاع آزاد درب است که در مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان با توجه به نوع توقفگاه تعیین می‌شود. در جدول زیر، ضوابط درب ورودی پارکینگ برای توقفگاه‌های کوچک، متوسط و بزرگ آورده شده است.

ضوابط پارکینگ معلولان

در طراحی پارکینگ ساختمان، علاوه بر ضوابط مربوط به تعداد و ابعاد پارکینگ، رعایت الزامات مربوط به پارکینگ معلولان نیز الزامی است. این ضوابط در طرح تفصیلی تهران، قانون جامع حمایت از حقوق معلولان و مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تعیین شده است.

تعداد پارکینگ معلولان

مطابق تبصره (۷) 7-12، در تمامی زیرپهنه‌های استفاده از اراضی، رعایت مفاد قانون جامع حمایت از حقوق معلولان و ضوابط شهرسازی و معماری ویژه افراد دارای معلولیت الزامی است. بر همین اساس، حداقل ۵ درصد از ظرفیت کل پارکینگ ساختمان باید به پارکینگ معلولان اختصاص یابد.

ابعاد پارکینگ معلولان

مطابق تبصره (۱) 9-12، حداقل عرض مفید هر پارکینگ معلولان ۳.۵ متر است. همچنین در صورت پیش‌بینی بیش از یک جای پارک معلول، حداقل عرض هر پارکینگ اضافه ۳ متر خواهد بود. ضوابط مربوط به پارکینگ معلولان در پارکینگ‌های عمومی نیز مطابق مقررات اختصاصی همان کاربری تعیین می‌شود.

 جانمایی پارکینگ معلولان

مطابق تبصره (۵) بند 2-12، جانمایی پارکینگ معلولان باید به گونه‌ای انجام شود که افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی بتوانند به آسانی به مسیرهای دسترسی و آسانسور ساختمان دسترسی داشته باشند. بنابراین، چیدمان پارکینگ باید مطابق مقررات ملی ساختمان و مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، امکان تردد ایمن و بدون مانع را برای این افراد فراهم کند.

پلان پارکینگ مسکونی

پس از آشنایی با ضوابط پارکینگ، نوبت به بررسی پلان پارکینگ مسکونی می‌رسد. یکی از مهم‌ترین عوامل در جانمایی محل‌های توقف، برِ زمین یا عرض ملک است؛ زیرا عرض زمین تا حد زیادی آرایش خودروها و نحوه استقرار آن‌ها را تعیین می‌کند. در ادامه، تاثیر برِ زمین بر طراحی پلان پارکینگ را بررسی می‌کنیم.

تاثیر برِ زمین بر پلان پارکینگ

یکی از مهم‌ترین عوامل در طراحی پلان پارکینگ مسکونی، برِ زمین یا عرض ملک است. هرچه برِ زمین بیشتر باشد، جانمایی پارکینگ، مسیر عبور خودرو و دسترسی به واحدها آسان‌تر خواهد بود. به همین دلیل، بررسی برِ زمین یکی از نخستین مراحل طراحی پلان پارکینگ محسوب می‌شود.

همان‌طور که در بخش ابعاد پارکینگ گفتیم، حداقل ۵ متر از عرض زمین باید به مسیر عبور خودرو اختصاص یابد. فضای باقی‌مانده مشخص می‌کند که چه تعداد پارکینگ و با چه آرایشی در پلان قابل جانمایی است.

در تصویر زیر، نمونه‌هایی از پلان پارکینگ مسکونی برای زمین‌هایی با برِ ۱۰، ۱۲ و ۱۵ متر نشان داده شده است.

• در زمین با برِ ۱۰ متر، پس از اختصاص ۵ متر به مسیر عبور، ۵ متر باقی می‌ماند و امکان جانمایی یک ردیف پارکینگ فراهم می‌شود.
• در زمین با برِ ۱۲ متر، پس از کسر مسیر عبور، ۷ متر باقی می‌ماند که معمولا تنها برای یک ردیف پارکینگ مناسب است.
• در زمین با برِ ۱۵ متر، پس از اختصاص ۵ متر به مسیر عبور، ۱۰ متر باقی می‌ماند و می‌توان دو ردیف پارکینگ را در دو طرف مسیر جانمایی کرد.

توجه داشته باشید اگر برِ زمین ۸ متر باشد، پس از کسر ۵ متر برای مسیر عبور، تنها ۳ متر باقی می‌ماند که از طول موردنیاز برای استقرار خودرو (۵ متر) کمتر است.

در نتیجه، در چنین زمینی امکان جانمایی پارکینگ به این روش وجود ندارد و باید از راهکارهای دیگری در طراحی استفاده شود.

جمع بندی

تامین پارکینگ بر اساس ضوابط و به تعداد واحدها، یکی از وظایف سازنده ساختمان است. ضوابط پارکینگ دارای ریزه کاری‌های فراوانی است که برخی از آن‌ها با توجه به طرح تفصیلی و برخی دیگر با استناد به مبحث چهارم مقررات ملی اجرا می‌شود. در این مقاله به بررسی ضوابط پارکینگ مسکونی از تعداد، ابعاداستاندارد، ضوابط رمپ و درب ورودی تا پارکینگ مزاحم و مازاد پرداختیم.

در انتهای این مقاله امیدواریم اطلاعات خوبی درباره ضوابط پارکینگ ساختمان کسب کرده باشید. در صورتی که در این مورد سوالی دارید می‌توانید آن را در بخش دیدگاه با ما به اشتراک بگذارید.

مسیر پیشنهادی مطالعه مقالات آکادمی عمران

مشاهده مسیر یادگیری